Về đồi quê
NGUYỄN HÙNG VĨ *
Quên cả tên cây tên lá
Thấy mình đã hóa người dưng
Hơn nửa đời rồi sấp ngả
Mới nhận ra đồi còng lưng.
*
Ngửa tấm thân gầy trên đá
Mây thiếu thời vẫn long đong
Giọt lá nào cay khóe mắt
Gió thoảng đâu mùi mật ong.
*
Ngọn khe bên vườn vẫn rót
Miên man không tiếc ngọt lành
Tóc muối tiêu này soi xuống
Cơ hồ vấy bẩn nguồn xanh.
*
Như mắc nợ mùi sắn nướng
Vương vai áo vá về đâu
Tay ngồi gỡ rêu trên đá
Ngập ngừng bỗng sợ đá đau...
2025
Về bên câu hát hò khoan
Nghe mà rưng rưng muốn khóc
Ngọt lành như nước nguồn Trốc Vực
Xuôi Kiến Giang tóc em bết má hường
Ướt bờ vai những nhớ cùng thương.
*
Nhà em kế đầu bến sông thơm ấy
Không giữ nổi dòng xanh miên man chảy
Em lớn mất rồi và ta đi xa
Câu hát thì đọng ngọt phù sa.
*
Thượng tuần ta xa, hạ huyền về tiếc
Em tròn trăng ăm ắp tự bao giờ
Cầu qua bên cong cong lời hẹn đón
Gần nhau mà sao luyến chuyến đò xưa
*
Rồi đã viết tặng Người nhiều câu hát
Khúc giã từ không viết nổi đâu em
Mây An Mã giăng thành chiều biền biệt
Một chút này xin giữ lại làm tin.
16/1/2025
Hồng Lĩnh
Ông nội nhẹ nhàng đáp xuống
Đỉnh Bàn Cờ Tiên
Áo sồi vàng nhạt, chòm râu bạc phất phơ
Ta ngẩng nhìn như mơ.
*
Bố ngồi cùng trước bến
Đêm mịn như nhung
Ngó sang núi Hồng chờ con thỏ ngọc
Chạy một đường sáng rực lưng non
*
Mặt trời nhìn ta từ núi
Sáng dần ngọn cây tre
Và trăng nữa
Nhuộm hồn ấu thơ
*
Mặt sông in vời vợi bóng núi
Ở đâu cánh phượng hoàng lẻ bạn.
Ta trốn nhà qua sông
Chị họ người nào mắt cũng ướt
*
Gọi ta là cậu thủa còn đái dầm
Tình máu mủ ấm và mềm như lụa.
Qua tan tác cả một thời khói lửa
Nay núi Hồng cúi xuống vỗ vai ta...
25/9/2026
* Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, nguyên giảng viên Khoa Văn học, Trường ĐH KHXH&NV Hà Nội.
Đằng sau những chấm tròn bảo mật
HÀ VINH TÂM *
Chiều muộn, nắng cuối ngày lịm dần sau ô cửa kính văn phòng, ngồi lại với chiếc máy tính trong tĩnh lặng, chỉ có tiếng quạt gió rầm rì đều đặn. Ngón tay lướt trên bàn phím, gõ nhanh một dãy ký tự quen thuộc để đăng nhập vào hòm thư điện tử - nơi chứa những thông báo khẩn của ban giám hiệu nhà trường, những kế hoạch bài dạy còn dang dở cho ngày mai và cả những bài viết đầy nỗi niềm, học trò gửi đến lúc nửa đêm.
Trong cuộc sống công nghệ hôm nay, mỗi giáo viên hay các bạn trẻ đều sở hữu hàng chục, hàng trăm chiếc chìa khóa vô hình để định danh giữa đại lộ internet thênh thang. Những dấu chấm tròn bảo mật im lìm cũng như vạn vật của đời sống ngoài kia đều đang âm thầm gìn giữ hoặc gợi mở những giá trị riêng. Những dãy mật khẩu ấy chính là người gác cổng trung thành nhất, giúp bảo vệ những dữ liệu quan trọng hay những tài liệu mang tính chất riêng tư của người thầy, những dòng nhật ký thầm kín của học trò. Nó giống như cách người dân quê xưa cẩn thận đặt chiếc mo cau cài kín mấy hũ dưa, hũ mắm ngày đông.
Thế nhưng, cái gì có tính bảo vệ cao thì cũng dễ tạo ra khoảng cách, khi mà cuộc sống hiện đại dường như đang bị “quá tải” bởi những mật mã rắc rối yêu cầu chữ hoa, chữ thường và ký tự đặc biệt. Khi ta đăng nhập sai mật khẩu, một cảm giác ức chế đột ngột dấy lên, dòng chảy công việc và học tập bị chững lại và ta thảng thốt nhận ra mình đang lãng phí những giây phút quý giá chỉ để loay hoay trước một cánh cửa đóng chặt. Mà nghịch lý lớn nhất là gì, nếu không phải chuỗi ký tự ấy, cái ổ khóa vô hình ấy, hoàn toàn là do chính tay mình tạo ra và cài đặt? Chính chúng ta, trong nỗ lực tự bảo vệ bản thân, đã tự tay thiết lập nên một chiếc chìa khóa phức tạp để rồi có lúc tự biến mình thành kẻ xa lạ, bị mắc kẹt bên ngoài cánh cửa của chính mình chỉ vì vô tình quên đi một ký tự.
Giữa dòng công việc, bài vở và deadline sát sạt, sự quên và những rào cản ấy dễ khiến các bạn trẻ rơi vào căng thẳng, âu lo. Khi mọi thứ đều được khóa chặt bằng những thuật toán do mình thiết lập, thế giới số bỗng trở thành những ốc đảo biệt lập, con người mải miết bảo vệ tài khoản đến mức quên mất việc mở lòng với thực tại, nhìn đâu cũng thấy nguy cơ và dần thu mình lại, dè chừng với cả những người chung quanh.
Mật mã đẹp nhất luôn là sự chân thành. Khóa tài khoản trực tuyến là cần thiết nhưng đừng bao giờ “cài mật khẩu” cho trái tim mình trước những tình cảm chân thành của cuộc sống, vì để thấu hiểu nhau, không gì bằng sự gắn bó tự nhiên và nhất định là phải có thời gian. Sự tin tưởng không thể được xây dựng bằng những thuật toán phức tạp mà bằng sự mở lòng. Nếu tự khóa chặt tâm hồn bằng lớp mật mã của sự lạnh lùng, ích kỷ, chúng ta có thể an toàn trước những tổn thương nhưng cũng tự cô lập mình khỏi những dòng chảy ấm áp của tình yêu thương. Cần biết lúc nào nên gõ lệnh “đăng nhập” vào thế giới ảo và lúc nào cần khép lại màn hình để bước vào thế giới thực tại.
Màn hình máy tính và điện thoại dẫu có lung linh đến mấy cũng không thể thay thế được những điều dung dị, trong trẻo nhất của đất trời. Đó là lúc ta “đăng xuất” khỏi những ức chế tự tạo để chạy ùa ra ngắm một đầm sen hồng vừa nở, hít hà mùi hương chanh dịu mát nơi góc vườn hay đơn giản là ngồi lại bên nhau lắng nghe lời tâm sự chân thành của một người bạn thân thương.
Mật khẩu mạnh nhất để mở ra một tuổi trẻ hạnh phúc và ý nghĩa không nằm trên bàn phím.
* Nhà phê bình, giáo viên Trường THPT Cửa Lò, Nghệ An.
Đắm vào hương Yên Thế
VŨ HOÀNG NAM *
Về Yên Thế say câu sli, câu lượn, say trong bài võ sáo "Bóng trăng Phồn Xương" hào hùng rồi háo hức theo bước chân du khách vào nơi năm xưa là đại bản doanh của nghĩa quân Yên Thế.
Điểm nhấn trong khu trưng bày là 12 gian hàng của 12 thôn. Vẫn là cây nhà lá vườn. Củ khoai nằm gối đầu lên củ sắn. Các loại đỗ tay mẹ vừa hái trong vườn, trái bưởi vàng ươm nằm bên trái na mở mắt tròn ngơ ngác. Chai mật ong rừng sóng sánh màu vàng, mở nắp ra mùi thơm thoang thoảng như mời chào. Lọ thuốc quý trưng cất từ lá từ cây trong rừng. Đôi gà trống mái được tuyển chọn kỹ càng từ đàn gà hàng vạn con trong vườn, chuẩn bị cho cuộc bình chọn cho đôi gà đẹp nhất của lễ hội. Mỗi một sản phẩm ủ từ lòng đất, được bàn tay sần chai của cha, của mẹ, của em, của người Yên Thế gửi gắm tình yêu quê hương, niềm tự hào về sản vật địa phương.
Hội thi làm bánh dày, thi quay lợn, quay dê, nướng gà lá sen và gà đắp ủ đất truyền thống mang đến không khí tranh tài sôi nổi. Văn hóa ẩm thực là nét đẹp truyền thống bởi đã góp phần gìn giữ ngọn lửa trong bếp mỗi nhà, giữ ngọn lửa hạnh phúc, ấm áp của mỗi gia đình. Hội thi "Bữa cơm gia đình ấm áp yêu thương" là minh chứng cho điều ấy.
Mười hai đội thi của 12 thôn, bản cùng hội tụ, mỗi đội gồm 5 thành viên là những người trong gia đình, anh em, họ hàng, người thân, cùng chung sức tạo nên một mâm cơm gia đình Việt Nam dành cho 8 người ăn. Trong 90 phút, từ những nguyên liệu quen thuộc, các đội thi trổ tài nấu nướng, sáng tạo và trình bày một mâm cơm vừa ngon miệng, đẹp mắt, giàu dinh dưỡng, vừa thể hiện nét đẹp văn hóa truyền thống và thông điệp về một gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh.
Nhấp chén trà thơm, cảm nhận hương vị thiên nhiên và tình người Yên Thế. Trò chuyện cùng chủ nhà, chúng tôi cảm nhận được lễ hội còn là tiền đề mở ra du lịch. Tại bản Đồng Mơ, mô hình trồng cây mơ thương phẩm bước đầu với diện tích 1 ha đã hình thành tiến tới mở rộng đưa cây mơ thành sản phẩm mơ Yên Thế gắn sản xuất nông nghiệp với du lịch cộng đồng.
“Mời các anh thưởng thức rượu quê em, rượu nghĩa quân Yên Thế năm xưa thường uống đấy anh ạ!”. Giây phút lắng lại sau sôi động một ngày lễ hội, bước tới một bếp đang đỏ lửa. Em gái vẫn không quên rót bát rượu đầy mời chúng tôi. Ngọt ngào lời mời. Long lanh ánh mắt. Sóng sánh yêu thương…
* Nhà thơ, nguyên giáo viên tiểu học tại Yên Thế (Bắc Ninh).