Hôm nay đi ngang hồ Thủ Lệ, tôi bất giác nhìn về gốc cây quen. Ông Trường không còn ở đó.
Trên thân cây gồ ghề vẫn còn vết hằn chạy vòng quanh. Đó là dấu của vòng dây thép ngày trước, nơi ông dùng để treo chiếc gương soi và khay đồ nghề với vài chiếc kéo, tông-đơ, dao cạo, lược, chổi phủi tóc... Chừng ấy món đồ đã làm nên một hiệu cắt tóc lề đường suốt mấy mươi năm.
Ông Trường người Nam Định, năm nay chừng 76-77 tuổi. Từ giữa những năm chín mươi của thế kỷ trước, ông lên Hà Nội sống bằng khoảng vỉa hè dưới những bóng cây sát mép hồ này.
Tôi cắt tóc ở chỗ ông đã nhiều năm. Ông làm chậm và kỹ. Cắt xong thường đứng lùi lại, ngắm nghía kỹ càng rồi mới đưa kéo sửa thêm vài nhát. Cắt tóc, cạo mặt người lớn 30 nghìn đồng, trẻ con 20 nghìn. Cỡ chục năm qua, giá gần như chẳng đổi. Hồi mới học cấp ba, con tôi thường cắt ở những tiệm sang trọng, tốn cả trăm nghìn, nhưng sau khi biết ông, thấy vừa cẩn thận vừa rẻ nên cứ quen chân chạy ra gốc cây Thủ Lệ.
Đến nhiều thành quen, giữa chúng tôi có thêm những câu chuyện không đầu không cuối: Chuyện quê nhà, chuyện con cái, chuyện giá cả đắt đỏ của Hà Nội, chuyện World Cup, SEA Games... Thi thoảng có tờ báo, tôi mang qua biếu ông để mọi người chuyền tay nhau đọc lúc chờ đợi.
Một hiệu tóc nhỏ ven hồ như thế cũng là một góc sinh hoạt của phố. Khách ngồi chờ trên chiếc ghế đá sát bờ hồ, dưới bóng râm mát rượi, tiếng kéo lách cách xen trong gió thổi mặt hồ và tiếng xe cộ ngoài xa. Người trả tiền rồi đi, người tiếp theo lặng lẽ bước tới ngồi xuống. Vài lần cắt là nhớ mặt, rồi thành quen: Ông biết con khách năm nay thi đại học, khách hay tin con ông đã vào miền trong lập nghiệp. Mọi thứ bình thường đến mức chẳng ai nghĩ có ngày mình sẽ nhớ.
Từ nghề vỉa hè ấy, ông Trường nuôi hai con học xong đại học, rồi dành dụm mua được mảnh đất nhỏ ở Hòa Khánh, Đà Nẵng để dưỡng già. Mười lăm nghìn đồng, hai mươi nghìn đồng, ba mươi nghìn đồng... Những đồng tiền nhỏ gom lại từ biết bao mái đầu đã đủ làm điểm tựa cho thế hệ sau và một chốn về lúc tuổi xế chiều.
Ông Trường từng bảo tôi, đến tháng 7/2026 này sẽ tăng giá lên 35 nghìn đồng vì đọc báo thấy Nhà nước tăng lương cơ sở. Nói vậy nhưng tôi biết với ông, tăng năm nghìn là chuyện chắc phải đắn đo từ lâu.
Rồi ông chưa kịp tăng giá.
Hà Nội lập lại trật tự vỉa hè. Khoảng lề đường ấy không còn chỗ để kê ghế, treo gương. Ông thu dọn đồ đạc trở về Nam Định, để rồi vào miền trung sống cùng con cháu. Một đô thị lớn đương nhiên cần vỉa hè thông thoáng, trật tự, thành phố buộc phải thay đổi. Có điều, sau mỗi cuộc đổi thay, nếp sống cũ cứ lặng lẽ lui dần.
Chỗ ông Trường giờ đã trống. Không còn chiếc gương treo, không còn khay kéo. Băng ghế đá công viên vẫn ở đó, dòng người vẫn qua lại vội vã. Chỉ trên thân cây già còn một vết hằn sâu vòng quanh. Chẳng mấy ai để ý. Nhưng tôi biết nơi đây từng có vòng dây thép, chiếc gương soi và một ông già cần mẫn mưu sinh.
Một ngày nào đó, vỏ cây sẽ dày lên. Vết hằn ấy rồi cũng mờ đi. Đó là cách một thành phố đi qua thời gian: Cái mới đến, cái cũ lặng lẽ rời đi, chẳng để lại gì ngoài dấu vết rất nhỏ mà phải những người quen thật để ý mới nhận ra.
Tôi cũng đã lướt qua, mà rồi không đừng được ngoái nhìn gốc cây lần nữa. Chợt như nghe văng vẳng bên tai tiếng lách cách của một thời không xa...
