Anh thiết kế, sáng tạo, tạo tác thủ công vật phẩm văn hóa từ gốm, đồng, bạc, vàng... Móng tay anh cắt ngắn ngủn, phần móng vẫn cứ cáu đen vì đất khi làm gốm. Ngồi nghe anh nói chuyện, nhìn đôi tay ấy, tôi biết những ý tưởng mình đang nghe còn phải qua bao công đoạn mới thành hình. Anh thì sẵn sàng bắt tay vào, như thể đã trông thấy món đồ trước mắt.
Thấm thoắt hơn hai mươi năm. Hồi anh bắt đầu, chưa mấy ai nói đến kinh tế di sản. Anh đã cặm cụi đưa vốn liếng lịch sử, văn hóa vào những vật phẩm. Làm rồi sửa, sửa rồi làm. Lãi lời chả là bao, mà ý tưởng cứ sinh sôi, chẳng có chiều hướng tiết giảm. Cái nhiệt thành của anh, kể cũng lạ, qua ngần ấy năm vẫn chưa chịu hao hụt.
Vật phẩm anh làm nhiều lần được chọn làm quà tặng quốc tế. Báo chí khen cũng nhiều. Với người làm truyền thông như tôi, ấy là dịp tính chuyện quảng bá, bán hàng. Anh ít có phản xạ ấy. Đọc xong rồi lại nghĩ món khác. Đầu óc anh còn bận với chuyên môn, với những hình hài chưa kịp thành vật phẩm.
Đội ngũ cố vấn chuyên môn bên anh gồm những nhà sử học hàng đầu. Họ ở lại bởi thấy nhiệt tâm và ân tình anh dành cho di sản. Anh say mê lịch sử, lại thiết tha với nghề, nên chuyện một món đồ mang hình hài thế nào, kể được điều gì, có căn cứ ra sao, đều đáng để anh dụng công. Cái gàn ấy có người hiểu, có người sẵn lòng nâng đỡ bằng tri thức.
Nói chuyện với anh, tôi thường chia làm hai nửa. Một nửa thích thú, muốn nghe cho hết. Nửa kia nhẩm xem ai mua, bán thế nào, bao giờ thu hồi vốn. Anh nói bằng hứng khởi, tôi nghe bằng cả máy tính. Khổ, mỗi người một chuyên môn. Nhưng ra về, tôi vẫn nhớ những ý tưởng mình vừa khuyên anh cân nhắc.
Gặp công nghệ mới, dự án mới, tôi đều gửi anh. Anh xem rồi cười, bảo làm thủ công bao năm, chứng kiến bao trào lưu rồi. Người ta đến, thử sức, thấy không dễ thì lại đi. Tôi nửa đồng tình, nửa sốt ruột. Công nghệ có ích thật mà. Nhưng anh cũng có cái lý của người ở lại đủ lâu, đủ lì và đủ niềm tin với quy trình thủ công.
Sắp đến Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11, tôi nhớ anh. Liền sau đó là Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương, hàng trăm hoạt động văn hóa, nghệ thuật được tổ chức khắp cả nước. Anh bảo, trước anh em mình đi làm di sản trông nhếch nhác, giờ nói làm di sản, người ta cũng vị nể đôi phần. Nghe vừa buồn cười vừa thương.
Tôi cũng mừng, nhưng vẫn mong sự vị nể thành cơ hội thiết thực. Tôi quý anh và cộng sự vì họ dám theo đuổi một tiếng nói riêng, có cá tính, chủ kiến, khát vọng. Làm di sản nhiều năm, tôi chán ngán diễn ngôn khen ngợi những người làm di sản nặng lòng, đau đáu, hy sinh vì mạch nguồn cha ông. Tôi mong những người làm di sản được tưởng thưởng xứng đáng cả vị thế lẫn đồng tiền. Những người như anh Tùng bớt nhọc nhằn, đôi tay vẫn làm được những điều các anh nghĩ, và còn hào hứng gọi tôi: “Mày chơi với anh một vụ không?”.