1 Dù nếu được trở lại năm tháng đó thì chắc cái khoản tổ chức, kết nối cho các cuộc sinh hoạt thơ sẽ phải làm khéo hơn, nhiều hơn chẳng hạn. Nhưng ở lứa trước sau 20 tuổi còn bỡ ngỡ, thậm chí ngờ nghệch khi nghĩ về ngành văn, nghề văn thì niềm hăm hở bút giấy thắp lên cho nhau cũng đã khiến ai nấy ở thời điểm đó rất phấn khích rồi. Đó là những niềm vui suy tư và câu chữ, niềm vui được khởi động sức viết dồi dào, đến nay vẫn tiếp tục nảy nở theo thời gian, còn nuôi dưỡng tình yêu cầm bút.
Một trong những người cổ vũ chúng tôi rất tận tình ngày đó là thầy Nguyễn Hùng Vĩ. Bây giờ đây, khi thầy vẫn chưa chịu in tập thơ riêng, chưa vào một hội nghề nghiệp nào đó về văn thơ như một cách nghĩ thông thường là vào để sinh hoạt với cộng đồng những người viết thôi chứ không cứ phải có hội hè mới có danh xưng nhà thơ được, thì tôi từ lâu đã vững tin rằng: Có một nhà thơ Nguyễn Hùng Vĩ thành công với con đường thơ của mình. Sáng tác tự nhiên, thỏa mãn nhu cầu tự thân, như cách mà kẻ sĩ xưa nuôi chí, thể hiện ý nghĩ về cuộc nhân sinh, dù bài thơ được in trang báo, có cơ hội chạm mắt vạn người đọc hay lọt vào tuyển tập dày cộp, hoặc im lặng nằm trên trang giấy vở đầu giường, có lẽ cũng như nhau thôi. Cách thầy sống với những bài thơ của mình khiến cho tôi nghĩ thế và như cũng nhuốm vào chúng tôi đôi phần. Thầy viết thong thả, thầm lặng song hành bên nghiệp “gõ đầu thanh niên”, thỉnh thoảng vui đem ra đọc cho bạn, cho trò nghe. Quanh thầy, mấy cậu trẻ chúng tôi gặp được nhau, cùng chung niềm hứng thú viết ra những gì nói được ý mình, dù còn bồng bột, ngây ngô, cũng đã thấy cuốn hút, nghiêm túc lắm.
Có bài thơ, câu thơ của thầy Vĩ mà chúng tôi thuộc lâu… Thầy viết: “Như hiển hiện toàn thân em là mắt”, hoặc “Ta trót như cá rô rạch nước/Ngược Đuống về bật bã cầu nghiêng/Gái góa sông Cầu lòng ríu ríu/Lần chần mới đó đã ra Giêng…”, rồi thì “Mắt lò xo của ta ơi/Trái tim châu chấu liên hồi chớp đông…”, và nữa: “Bánh mì nóng rẫy hoa niên đói/Xuýt xoa nhau ngon tận bây giờ//Đất dường hẹp lại đường ngắn lại/Nhớ nhau chả đủ nhớ ra hồn”…, như thế thì có phải là những chữ hiện lên trong mắt mình thấy đâu, mà nó cứ vời vợi rộng xa, chứa bao nhiêu là uẩn khúc. Đời sống thương buồn, con người bao chồng chất tâm can, chính những câu thơ như thế đã chỉ ra, nói với chúng tôi hãy cảm thấy nhiều hơn là việc chỉ cầm lấy cây bút viết một điều gì đó xuống giấy.
Những câu thơ như thế, những câu chuyện, lời trò chuyện rủ rỉ của thầy thổi vào tâm hồn chúng tôi khi ấy đang lớn dần. Nhớ một lần đến nhà thầy cho vài gợi ý liên quan đến việc tổ chức sinh hoạt của câu lạc bộ thơ lớp chúng tôi mới thành lập. Thầy gợi ngay một kế hoạch mời cả loạt các nhân vật mà tôi nghĩ có mơ thì cá nhân mình cũng khó mà mời mọc, gặp gỡ được. Thí dụ như mời nhà thơ Trần Đăng Khoa, nhà văn Lê Lựu nói chuyện; hay mời nhà thơ Nguyễn Duy, nhà thơ Đỗ Minh Tuấn, nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm… - những cựu sinh viên Văn khoa về giao lưu. Và nữa, và nữa…, tôi gạch những đầu dòng chủ đề, lòng đầy háo hức.
Sau này có người được gặp, được nghe nói chuyện, đọc thơ, có người không và thực tế điều kiện tổ chức, mối quan hệ của thầy, của bạn lại cho mình gặp được những người khác, như nhà văn Băng Sơn, các nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Trần Anh Thái, Nguyễn Thành Phong, TS nhà thơ Phạm Quốc Ca… Và quan trọng nữa là cơ bản cũng lại phải “cấp” thầy mới đánh tiếng mời các diễn giả như thế về trường, về khoa giao lưu được thôi, chứ các sinh viên “chíp hôi” thì chưa đến lượt. Sự thân thiết, gần gũi và mối quan tâm thật sự của những người như thầy Vĩ đến sinh viên, tất nhiên rất cụ thể là những dịp được uống rượu, đọc thơ ở nhà thầy, gặp các anh chị cựu sinh viên…, nó giúp cho lớp “măng non” chúng tôi mạnh dạn, hồn nhiên hơn khi đến gặp, tiếp xúc với những bậc “cây đa, cây đề” khác.
2 Trong “vùng từ trường sáng tác” nho nhỏ mà những người như thầy Vĩ, thầy Đào Duy Hiệp, thầy Trần Ngọc Vương… và “đồng bọn” chúng tôi gieo cho nhau, chúng tôi háo hức viết lắm! Thầy Hiệp đem thơ siêu thực của Pháp đến đọc, mở ra một chân trời những hình ảnh và liên tưởng kỳ dị, khiến chúng tôi rất hứng thú. Thầy Vương nói về các nhà Nho ở trong thời kỳ hỗn loạn, nhiều xáo trộn dưới các triều đại phong kiến Lê, Nguyễn… hay trong những bước chuyển lịch sử thế kỷ 19-20 với những quan niệm và suy nghĩ khác thường của họ, gợi cho chúng tôi bao ước mơ phiêu lưu, lang bạt đời văn, nghề viết. Cô Thủy dạy văn học Nga về thời kỳ nở rộ của các tác giả sáng tác, phê bình, các trường phái hồi thế kỷ 19, tôi thấy “chóng cả mặt” vì sự lạ lùng, bề thế… Những câu chuyện sách vở cứ âm thầm ngấm vào, thúc giục thành thói quen viết lách. Có tối ở nhà học bài xong, ngồi gặm nhấm, ngẫm ngợi, lóe lên được một hình ảnh, một nội dung gì theo kiểu như cốt truyện chẳng hạn, là viết miệt mài, sửa, xóa, thay từ, đọc nhẩm lên, rồi hoặc thấy chưa yên tâm, hoặc mắt sáng lên về một hình ảnh hay diễn đạt nào đấy và gật gật gù gù tạm bằng lòng… Sáng hôm sau đến lớp ở trên khu nhà G, thể nào cũng phải gọi nhau ra một góc dưới tầng 1 thư viện hay khuôn viên khu nhà A ngay cổng trường, để đọc cho nhau nghe. Rồi lại bình tán chỗ này được, câu kia nên nghĩ thêm. Có những lúc tranh thủ giờ ra chơi trên lớp, lại sôi nổi góp ý, tranh luận. Thông thường có bốn “đứa”, cứ xoắn xuýt vào cùng nhau để đọc, để nghe: Trần Trọng Dương hiện ở Trường đại học Công nghiệp Hà Nội, Bùi Việt Phương công tác tại Hội văn học nghệ thuật Hòa Bình, đã sáp nhập vào
Phú Thọ, Nguyễn Quốc Khánh đang làm ở tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, thêm tôi nữa. Và còn các bạn Nguyễn Thu Hiền nay là Trưởng khoa Văn (Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội) của chúng tôi, Vũ Khắc Sơn - Tổng Biên tập báo Bóng đá, Đỗ Văn Kế lâu nay kinh doanh trầm ở Hà Đông và du lịch hồ Đồng Mô, rồi Trần Khánh Hà nay ở Viện nghiên cứu châu Mỹ, Nguyễn Hoàng Anh dạy học ở Quốc Oai và một số bạn khác nữa…
Có hôm bàn bạc về một bài thơ lấy tứ từ chuyện tình Mỵ Châu - Trọng Thủy của Bùi Việt Phương. Đọc câu “Thành cổ mưa đã mấy thế kỷ rồi”, tôi mới viết chưa bao lâu, thấy cũng “ghê gớm, bề thế” đây! Hôm khác đọc bài lục bát mới của Quốc Khánh về Chí Phèo - Thị Nở, có những câu tôi cũng thích, thấy nó gợi được thân phận nhưng rất lãng mạn, “nên thơ”: “Bao năm sống kiếp bần hàn/Để đêm nay thử giàu sang một lần”, hoặc “Qua rồi giấc mộng ái ân/Ban mai chim hót đầy sân nắng vàng”. Một hôm, Trần Trọng Dương lại tặng cho tôi mấy câu nghe cũng “vào tai”: “Sương sa lá lổ lạnh lùng/Trăng chênh vàng vọt cho lòng giá băng/Một mình lặng ngắm cái trăng/Tình ta em hỡi đã bằng đêm nay”. Tôi bỗng nhớ những lần chiều về lượn vào khu ký túc xá Mễ Trì ngồi ghế đá hý hoáy viết vì thích khuôn viên nhiều cây to rợp bóng. Nhìn thấy thầy Vĩ từ xa, tôi đón đọc thầy nghe ngay ở quán nước ký túc bài mới hoàn thành hôm trước tự thấy ưng ý mà sau mới nhận ra có chỗ lặp vần: “Thế mà em chẳng nhìn ta/Chỉ nghiêng nắng khẽ lọt qua dậu mùng/Thế mà em cứ ngượng ngùng/Bát canh hơi đậm để chùng lối đi/Thế mà chẳng chịu nói gì/Trà điều gửi lại xuân thì thoáng xưa”.
3 Sân trường Nhân văn, không gian Mễ Trì rợp bóng xà cừ và hội trường cũ nhưng bề thế với sân khấu to rộng cùng những hàng ghế chạy dài tít về xa, con đường từ Hà Đông đến trường của tôi, những chặng đường từ cổng trường đến nhà bạn bè cùng lớp Văn K43 qua Đại Kim về Thanh Liệt, theo Láng lên Xuân Thủy xuống tận Chèm, rồi men Nguyễn Khang theo sông Tô Lịch, hay vào làng Phùng Khoang, làng Mễ Trì, làng Quan Nhân, sang khu tập thể Nghĩa Tân, phố Kim Mã Thượng…, và những bậc cầu thang lên những căn phòng ký túc nữa, những con đường ấy tỏa ra, gom về bao bước chân thanh xuân hồn hậu, trở thành không gian rong ruổi sáng tác của chúng tôi. Cũng không nghĩ đến và hẳn là chưa đủ sức thành một nhóm văn bút cụ thể, nhưng không hệ trọng chuyện ấy, điều nghĩ lại để sướng vui là đã luôn có một thói quen suy nghĩ, một hăm hở viết, một không khí đọc và góp ý cho nhau của mấy cô cậu trẻ trung, đầy tự nhiên, hào hứng và chân thành đến hết mình.
Những câu thơ, những bài giảng của các thầy cô, hắt lên ánh sáng lấp lánh của bao nhiêu nỗi buồn khổ, thiết tha và cao cả của nhân vật trong các câu chuyện. Đằng sau đó là bóng dáng những đời viết hy sinh, những người viết kỳ vĩ đầy mê say, đầy dằn vặt. Vẻ đẹp văn chương qua lời thầy cô dẫn đường, thắp lên ngọn đèn rọi về phía trước, đã giúp chúng tôi viết, nhắc tôi còn đang đón những rung cảm của đời sống đến hôm nay.
