Phóng viên (PV): Thưa ông, trong bối cảnh công chúng ngày càng có nhiều lựa chọn giải trí, từ các nền tảng trực tuyến đến những chương trình biểu diễn quy mô lớn, nghệ thuật xiếc Việt Nam có những cơ hội và thách thức gì trong việc duy trì sức hút và tiếp cận nhiều nhóm khán giả hơn?
Ông Phùng Đắc Nhẫn: Chỉ cần một cái điện thoại, người ta cũng có thể xem được tất cả mọi thứ, từ phim ảnh cho đến những chương trình hoành tráng, các show diễn lớn ở trên thế giới. Tuy nhiên, chỉ khi nào mà khán giả trực tiếp đến rạp mới được trải nghiệm những cảm xúc rất hết sức riêng biệt.
Từ trước đến nay, mọi người nghĩ xiếc chỉ dành cho thiếu nhi. Chính vì điều đó nên những năm gần đây Ban Giám đốc, đặc biệt là NSND Tống Toàn Thắng - Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã có những định hướng hết sức đúng đắn, góp phần chia khán giả thành nhiều tệp khác nhau. Thiếu nhi vẫn có những sản phẩm của thiếu nhi, những bạn trẻ cũng có những vở diễn đáp ứng được thị hiếu của giới trẻ, khách du lịch trong và ngoài nước vẫn có những chương trình phù hợp để đáp ứng được nhu cầu của họ. Và bao giờ những chương trình như vậy cũng “cháy vé”!
PV: Trước đây, âm nhạc trong các tiết mục xiếc thường chủ yếu đóng vai trò minh họa cho những động tác biểu diễn. Nay việc kết hợp âm nhạc với kỹ thuật biểu diễn đã thay đổi trải nghiệm của khán giả như thế nào, thưa ông?
Ông Phùng Đắc Nhẫn: Từ khi bắt đầu có những chuyển mình, thì âm nhạc ở trong một tiết mục xiếc không đơn thuần chỉ là mô phỏng, minh họa mà còn theo nội dung chủ đề từng tiết mục.
Khi các tiết mục đều phải mang một nội dung nhất định, có thể về chuyện tình đôi lứa, ngày hội, hoặc những đề tài gần gũi trong đời sống thì âm nhạc đóng một vai trò rất quan trọng. Âm nhạc có thể dẫn dắt câu chuyện và mang cảm xúc đến với khán giả bên cạnh những động tác, kỹ thuật của diễn viên xiếc trong một tiết mục.
PV: Gần đây còn có thể thấy việc phối hợp giữa phần biểu diễn với hệ thống ánh sáng và công nghệ hiện đại, như trường hợp vở diễn “Sơn thần, thủy quái”. Ê-kíp đã phối hợp như thế nào để bảo đảm hiệu quả nghệ thuật?
Ông Phùng Đắc Nhẫn: Thực tế, khi có ý tưởng kết hợp biểu diễn với công nghệ, từ diễn viên đến ê-kip làm việc đều hết sức hoang mang và cũng rất khó khăn. Những chương trình kết hợp như vậy, chúng tôi vốn chỉ được xem ở nước ngoài. Tôi không nghĩ có một ngày ý tưởng ấy lại xuất hiện tại rạp xiếc Việt Nam. Sau khi kết hợp cùng Công ty LumiShow, hai bên cùng ngồi tháo gỡ dần những khó khăn thì mọi việc cũng ổn hơn. Và sự kết hợp ấy đã mang lại những cảm xúc không chỉ đến khán giả mà còn khiến ê-kíp dàn dựng hay những nghệ sĩ biểu diễn đều được hòa mình vào trong câu chuyện mà vở diễn truyền tải.
Để tránh ảnh hưởng đến sự an toàn của nghệ sĩ khi thực hiện vở diễn và cũng tránh việc công nghệ 3D mapping làm lu mờ các nghệ sĩ xiếc, chúng tôi phải làm việc kỹ từng phân cảnh, phải tính toán làm sao cho thời lượng của mapping kết hợp với kỹ thuật diễn xiếc cho thật hợp lý. Chẳng hạn trong lúc diễn viên biểu diễn mà mapping quá mạnh, hình ảnh quá nhiều thì lập tức làm phân tán khán giả, thậm chí phân tán đến cả người nghệ sĩ biểu diễn, trong khi kỹ thuật xiếc phải phụ thuộc rất nhiều vào sự chuẩn xác. Nhưng khi đã kết hợp nhuần nhuyễn thì hiệu quả rất rõ ràng, việc kết hợp giữa mapping và các động tác kỹ thuật xiếc sẽ được đẩy lên rất cao. Bình thường diễn viên xiếc chỉ đu dây ở giữa sân khấu có đèn màu thôi nhưng khi có 3D mapping thì sẽ mở ra không gian mới, như là đang biểu diễn ở giữa bầu trời.
Ông Phùng Đắc Nhẫn: “Liên đoàn đã dàn dựng vở “Sơn thần, thủy quái” từ khoảng 20 năm trước. Khi đó, sân khấu được chia thành hai phần: Một nửa trên cạn, nửa còn lại là khoảng không gian như một bể nước, với mực nước khoảng 20 cm. Sau khoảng 20 năm, đạo diễn NSND Tống Toàn Thắng đã đưa vào vở diễn một hệ thống sân khấu kết hợp cả không gian trên cao và dưới nước, đồng thời ứng dụng công nghệ. Sân khấu có thêm những hiệu ứng như nước đổ từ trên xuống, phun từ dưới lên. Khi bước vào thế giới của thủy thần, khán giả có thể hình dung khung cảnh với sóng biển, san hô và các loài sinh vật biển. Khi chuyển sang thế giới của sơn thần, không gian lại hiện lên với cỏ cây, hoa lá, chim muông. Nhờ vậy, khán giả được đắm chìm trong thế giới mà vở diễn tạo ra”.
PV: Trong những năm tới, ông kỳ vọng xiếc Việt Nam sẽ phát triển như thế nào để vừa đáp ứng thị hiếu khán giả, vừa gìn giữ và phát huy bản sắc riêng?
Ông Phùng Đắc Nhẫn: Càng ngày những yêu cầu về thị hiếu của công chúng càng khắt khe hơn. Đây cũng là áp lực rất lớn với Liên đoàn và là một bài toán cần sự sáng tạo, đồng lòng, nhất trí của tất cả những người làm nghề. Tại Liên đoàn xiếc, sau những đợt biểu diễn, chúng tôi sẽ tiếp nhận những phản hồi khán giả, từ những ý kiến tích cực lẫn tiêu cực, chúng tôi đều họp và phân tích để có những rút kinh nghiệm cho những vở diễn sau.
Để giữ được bản sắc riêng, xiếc Việt cần thứ nhất là sự sáng tạo, thứ hai là đưa sự sáng tạo ấy vào vở diễn để phục vụ từng tệp khán giả. Làm sao để đưa được những câu chuyện văn hóa, cổ tích mà cha ông để lại đến với khán giả theo một cách sáng tạo hơn, gần gũi hơn. Đó chính là bản sắc riêng của xiếc Việt, cho thấy xiếc của Việt Nam bây giờ không thua kém gì xiếc nước ngoài.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!