Những khoảng trống sau kỳ nghỉ Tết
Không ít học sinh chưa quay trở lại trường học vì nhiều lý do khác nhau, từ hoàn cảnh gia đình khó khăn đến những tập tục địa phương như tảo hôn. Đơn cử tối 23/2, hai nữ sinh lớp 8 Trường phổ thông dân tộc bán trú THCS Na Loi là L.H.A. và L.H.D cùng trú tại bản Noọng Hán, đã tự ý rời khu nội trú để đi theo hai thanh niên ở xã Mường Lống. Tìm hiểu nguyên nhân xuất phát do tập tục “bắt vợ”!
Theo thầy hiệu trưởng Nguyễn Tân Phương, nhà trường đã phối hợp chính quyền địa phương xác minh sự việc, đồng thời trực tiếp đến gia đình hai học sinh để tuyên truyền Luật Hôn nhân và gia đình, phân tích những hệ lụy của tảo hôn. Sau nhiều ngày vận động, đến sáng 3/3, hai nữ sinh đã quay trở lại trường và tiếp tục việc học. “Sau kỳ nghỉ Tết, trường có gần 40 học sinh chưa trở lại lớp. Nhờ sự phối hợp của nhà trường, chính quyền và gia đình, đến nay phần lớn các em đã quay lại trường”, thầy Phương cho biết.
Theo thống kê của Trường THPT Tương Dương 1, trong tổng số hơn 1.200 học sinh, ngày học đầu tiên sau Tết có hơn 100 em vắng mặt. Dù sĩ số đã dần ổn định trong những ngày sau đó, nhưng nguy cơ học sinh bỏ học vẫn hiện hữu. Hiệu trưởng Lê Ngọc Hưng cho biết, bên cạnh tình trạng tảo hôn vẫn diễn ra, nhiều học sinh bị tác động bởi anh, chị (cũng bỏ học sớm) đi làm ăn xa trở về với quần áo đẹp, điện thoại mới khiến các em nảy sinh tâm lý bỏ học để đi làm kiếm tiền.
Không chỉ ở bậc THPT, tình trạng học sinh nghỉ học sau Tết cũng xảy ra tại nhiều trường THCS. Tại Trường phổ thông dân tộc bán trú THCS Nậm Cắn (xã Nậm Cắn), sau một tuần học trở lại vẫn còn 12 học sinh chưa đến lớp. Thầy Đinh Tiến Hoàng, hiệu trưởng nhà trường trăn trở, dù giáo viên đã tích cực tuyên truyền nhưng việc học sinh nghỉ học sau Tết vẫn tái diễn. Nhiều bậc phụ huynh đi làm ăn xa, chỉ trở về quê vào dịp Tết nên các em muốn ở nhà lâu hơn để sum họp gia đình, có em xin sau rằm tháng Giêng mới quay lại trường.
Vượt đèo, lội suối tìm học trò
Tại xã Nhôn Mai, huyện Tương Dương, hành trình vận động học sinh ở các bản làng trở lại lớp sau Tết đã quen thuộc đối với giáo viên nơi đây. Khi sương núi còn phủ mờ các triền đồi, thầy Nguyễn Ngọc Tân, Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc bán trú THCS Nhôn Mai, cùng một số giáo viên lên đường vào bản Pìa Òi và Piêng Luống. Để đến được các bản này, thầy cô phải đi xuồng vượt qua lòng hồ, rồi men theo những con đường mòn quanh co trên sườn núi.
Nhôn Mai có 12 bản, bản xa nhất cách trường hơn 20 km. Địa hình chia cắt, đường sá hiểm trở, để duy trì sĩ số, nhà trường phân công mỗi bản từ một đến ba giáo viên phụ trách. Các thầy cô trực tiếp đến từng gia đình, gặp gỡ phụ huynh và học sinh để vận động các em quay lại lớp. Sau nhiều ngày kiên trì đi từng bản, gõ cửa từng nhà, không ít thầy, cô giáo đã đón được học sinh bằng xe máy hoặc xuồng quay về trường. Nhờ vậy, đến nay phần lớn các em đã quay lại lớp học.
Tại xã Xá Lượng, việc vận động học sinh quay trở lại lớp sau Tết cũng là một hành trình không dễ dàng. Cô Nguyễn Thị Kim Dung, Hiệu trưởng Trường THCS Xá Lượng, cùng một số giáo viên đã lên đường vào các bản Na Bè và Hợp Thành để tìm gặp những học sinh đang nghỉ học. Quãng đường chưa đến 20 km nhưng việc di chuyển vô cùng vất vả. Nhiều đoạn đường vẫn còn ngổn ngang đất đá sau những trận mưa bão năm 2025, nhiều vị trí sạt lở chưa được khắc phục. Tuy vậy, ai cũng nóng lòng bởi học kỳ II đã bắt đầu hơn một tháng. Nếu học sinh không sớm quay lại lớp, việc theo kịp bài vở trước kỳ kiểm tra giữa kỳ sẽ ngày càng khó khăn.
Trong một buổi chiều đến từng nhà của 19 học sinh đang nghỉ học, đoàn giáo viên chỉ thuyết phục được ba em quay lại lớp. Theo cô Nguyễn Thị Kim Dung, khó khăn không chỉ nằm ở nhận thức của học sinh mà còn xuất phát từ hoàn cảnh gia đình. Nhiều em phải ở nhà phụ giúp gia đình, số khác theo cha mẹ lên nương rẫy hoặc đi làm ăn xa.
Trước thực trạng này, trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã yêu cầu các trường chủ động triển khai các giải pháp nhằm hạn chế tình trạng học sinh bỏ học. Các cơ sở giáo dục phải rà soát những học sinh có nguy cơ bỏ học, phân loại hoàn cảnh cụ thể để có biện pháp hỗ trợ phù hợp; đồng thời bảo đảm không để học sinh phải bỏ học vì hoàn cảnh khó khăn. Bên cạnh đó, ngành giáo dục địa phương cũng tăng cường giáo dục kỹ năng sống, nâng cao nhận thức về hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; lồng ghép nội dung tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt lớp và hoạt động dưới cờ.
Về lâu dài, việc duy trì sĩ số học sinh không chỉ là trách nhiệm của nhà trường, mà cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Nghệ An có tám trường phổ thông dân tộc nội trú và 84 trường phổ thông dân tộc bán trú ở cả ba cấp học. Hệ thống trường lớp này góp phần cải thiện điều kiện học tập, ăn ở cho học sinh vùng sâu, vùng xa. Những nỗ lực ấy, cùng với sự tận tâm của thầy, cô giáo, đang từng bước giữ chân học sinh tiếp tục hành trình với con chữ sau mỗi dịp Tết Nguyên đán.
