Dự thảo Bộ luật gồm 21 chương, 318 điều, được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004, qua đó hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất, tạo nền tảng khai thác hiệu quả hơn tiềm năng, lợi thế của cả hai lĩnh vực.
Hoàn thiện thể chế, tạo động lực phát triển
Theo Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, việc xây dựng Bộ luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, trong đó có Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là bổ sung tầm nhìn quy hoạch dài hạn 100 năm đối với kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa và cảng cạn. Cùng với đổi mới quy hoạch, dự thảo bổ sung các cơ chế đặc thù về đầu tư và khai thác kết cấu hạ tầng. Đối với dự án bến cảng biển quy mô lớn được phân kỳ thành nhiều dự án thành phần, thời hạn hoạt động được xác định phù hợp với tổng thể dự án và quy định của pháp luật về đầu tư. Dự thảo cũng quy định khung tiêu chí chuyên ngành để lựa chọn nhà đầu tư xây dựng bến cảng biển, cảng thủy nội địa; xác định danh mục dự án ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược, giao Chính phủ quy định cụ thể.
Đáng chú ý, cơ chế thu hút đầu tư được đặt trong tổng thể các chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hàng hải và đường thủy nội địa. Cụ thể, dự thảo đề xuất các chính sách dành cho nhà đầu tư chiến lược, doanh nghiệp phát triển cảng, đội tàu, công nghiệp hàng hải, vận tải, logistics, khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực. Các chính sách về cảng xanh, tàu sử dụng điện, nhiên liệu thay thế, năng lượng tái tạo, hạ tầng điện bờ và công nghệ giảm phát thải cũng được bổ sung, gắn mục tiêu thu hút đầu tư với yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.
Không chỉ tập trung vào kết cấu hạ tầng, dự thảo còn đặt vấn đề phát triển công nghiệp hàng hải theo chuỗi giá trị và vòng đời sản phẩm. Các quy định cũng tạo cơ sở pháp lý cho phát triển các hoạt động công nghiệp hàng hải có tính liên kết, hướng tới nâng cao năng lực công nghệ, sản xuất và cung ứng dịch vụ trong nước. Trong lĩnh vực vận tải biển, dự thảo bổ sung quy định doanh nghiệp khai thác tuyến vận tải container cố định từ Việt Nam ra nước ngoài và ngược lại phải đăng ký tuyến trước khi khai thác. Cùng với các chính sách phát triển đội tàu và vận tải đa phương thức, quy định này góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động vận tải biển, đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường.
Bám sát đòi hỏi từ thực tiễn
Để hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội, dự án Bộ luật đã trải qua nhiều bước nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và tiếp thu ý kiến. Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 77/NQ-CP thông qua tên gọi cùng sáu chính sách của dự án. Ngày 10/8/2026, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 223/NQ-CP và trình Quốc hội hồ sơ dự án tại Tờ trình số 532/TTr-CP ngày 11/8/2026. Đặc biệt, sau Kết luận số 226/KL-UBTVQH16 ngày 28/8/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Báo cáo thẩm tra sơ bộ số 906/BC-UBPLTP16 ngày 26/8/2026 của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp tục rà soát, chỉnh lý toàn diện dự thảo.
Cục trưởng Hàng hải và Đường thủy Việt Nam Lê Đỗ Mười cho biết, quá trình tiếp thu, giải trình được thực hiện trên tinh thần nghiên cứu kỹ từng nhóm vấn đề, nhất là những nội dung tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp và người dân. “Trong quá trình hoàn thiện dự thảo, chúng tôi đặc biệt chú trọng kế thừa những quy định đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn, bảo đảm việc hợp nhất hai luật không tạo khoảng trống pháp lý, không làm gián đoạn hoạt động hàng hải và đường thủy. Các chính sách phát triển mới phải được thiết kế rõ ràng, khả thi, đồng thời phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Hiện, các đơn vị đang xây dựng hệ thống Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành, tạo sự đồng bộ từ khâu xây dựng chính sách đến tổ chức thực hiện. Đây là điều kiện quan trọng để các chính sách mới phát huy hiệu quả thực tế ngay sau khi bộ luật có hiệu lực”, Cục trưởng Lê Đỗ Mười nhấn mạnh.
Chính phủ đề xuất bãi bỏ 54 thủ tục hành chính, sửa đổi, bổ sung 46 thủ tục; đồng thời dự kiến cắt giảm tối đa 7/9 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thuộc phạm vi rà soát. Việc cải cách được đặt trong yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền và chuyển từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, kiểm tra, giám sát.
