Robot hỗ trợ người bệnh tìm lại bước đi

Robot hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong phẫu thuật

Sau khoảng 10 năm mắc chứng đau khớp gối, bà N.T.T. (60 tuổi, Hà Nội) đã trải qua nhiều phương pháp điều trị, từ dùng thuốc, tiêm dịch khớp, tiêm huyết tương giàu tiểu cầu đến phẫu thuật nội soi, nhưng tình trạng bệnh không cải thiện.

Tháng 3/2026, khi đến khám tại Bệnh viện E, kết quả chụp X-quang cho thấy khớp gối phải của bà đã thoái hóa giai đoạn 4, sụn gần như mất hoàn toàn, xuất hiện nhiều gai xương, bị vẹo trong và co rút tư thế gấp. Các phương pháp điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, bác sĩ chỉ định thay khớp gối toàn phần. Bà là một trong những người bệnh đầu tiên được bệnh viện phẫu thuật thay khớp gối với sự hỗ trợ của robot CORI.

Bà TTC (71 tuổi, Hà Nội) cũng chịu đựng những cơn đau kéo dài, tăng lên mỗi khi vận động. Dù đã điều trị nội khoa, tình trạng bệnh không cải thiện. Bà được chẩn đoán thoái hóa khớp gối giai đoạn cuối và chỉ định thay khớp toàn phần có robot hỗ trợ.

Hai trường hợp nêu trên cho thấy gánh nặng của thoái hóa khớp gối, nhất là với người cao tuổi. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh không chỉ đau đớn mà còn mất dần khả năng vận động, thậm chí phải phụ thuộc vào người thân trong những sinh hoạt thường ngày. Việc không thể tự đi chợ, tập thể dục hay tham gia các hoạt động cộng đồng cũng ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống.

Theo các chuyên gia, thoái hóa khớp gối là tình trạng sụn khớp và các cấu trúc liên quan bị tổn thương dẫn đến không còn vỏ sụn bảo vệ đầu xương. Khi người bệnh vận động, khớp các đầu xương va chạm nhau rất đau. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường đau khi đi lại nhiều, lên xuống cầu thang hoặc đứng lâu. Khi bệnh nặng, cơn đau có thể xuất hiện cả lúc nghỉ ngơi, khớp biến dạng, khả năng vận động suy giảm.

Tuy nhiên, thoái hóa khớp gối không đồng nghĩa với việc người bệnh phải phẫu thuật. Ở giai đoạn sớm và trung bình, kiểm soát cân nặng, tập luyện phù hợp, phục hồi chức năng và sử dụng thuốc theo chỉ định có thể giúp giảm đau, cải thiện vận động. Với những trường hợp sụn khớp tổn thương nghiêm trọng, khớp biến dạng, đau kéo dài và điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, biện pháp thay khớp gối mới được cân nhắc. Mục tiêu của phẫu thuật là giảm đau, cải thiện chức năng vận động và giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng tự chủ trong sinh hoạt.

Phẫu thuật thay khớp gối truyền thống đã được triển khai rộng rãi, mang lại hiệu quả cho nhiều người bệnh. Bác sĩ loại bỏ phần xương, sụn bị tổn thương rồi đặt khớp nhân tạo vào vị trí phù hợp. Đây là phẫu thuật phức tạp, đòi hỏi xác định chính xác trục chi, góc cắt xương, vị trí đặt khớp và cân bằng hệ thống dây chằng. Những sai lệch trong các thông số này có thể ảnh hưởng đến độ vững của khớp nhân tạo, khả năng vận động và kết quả lâu dài sau phẫu thuật.

Tại Bệnh viện E, hệ thống robot CORI được đưa vào sử dụng nhằm hỗ trợ phẫu thuật viên thu thập dữ liệu giải phẫu, xây dựng mô hình khớp ba chiều và tính toán các thông số trong quá trình phẫu thuật.

Theo BSCKII Kiều Quốc Hiền, Trưởng khoa Ngoại chấn thương, Bệnh viện E, người trực tiếp chỉ đạo các ca mổ bằng robot, điểm đáng chú ý của hệ thống CORI là khả năng thu thập, xử lý dữ liệu giải phẫu ngay tại phòng mổ. Hệ thống giúp bác sĩ xây dựng mô hình ba chiều, đánh giá đặc điểm khớp gối và tính toán các thông số sinh cơ học theo thời gian thực. Từ đó, phẫu thuật viên có thêm cơ sở để xác định vị trí cắt xương, lựa chọn kích thước và vị trí đặt khớp nhân tạo.

Trong quá trình phẫu thuật, robot hỗ trợ kiểm soát phạm vi cắt xương, cung cấp thông tin để bác sĩ đánh giá độ cân bằng dây chằng ở các tư thế vận động của khớp. Đây là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm khớp nhân tạo có vị trí phù hợp, hạn chế tình trạng mất cân bằng sau mổ.

Điểm khác biệt của phương pháp này không nằm ở việc robot tự thực hiện toàn bộ ca phẫu thuật, mà ở khả năng hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu cụ thể của từng người bệnh. Thay vì chỉ dựa vào các thông số chung, phẫu thuật viên có thể điều chỉnh kế hoạch theo tình trạng tổn thương, mức độ biến dạng và đặc điểm giải phẫu thực tế. Nhờ đó, các thao tác được kiểm soát tốt hơn, góp phần nâng cao độ chính xác trong quá trình thay khớp.

Theo bác sĩ Hiền, trong điều kiện thuận lợi, người bệnh có thể tập đứng, tập đi sau phẫu thuật khoảng 24 giờ. Sau 2-3 tuần, nhiều trường hợp có thể trở lại các hoạt động sinh hoạt gần như bình thường.

“Tuy nhiên, kết quả sau phẫu thuật không chỉ phụ thuộc vào thiết bị. Việc đánh giá chỉ định, lựa chọn loại khớp nhân tạo, thực hiện phẫu thuật và theo dõi hậu phẫu đều đòi hỏi chuyên môn, kinh nghiệm của đội ngũ y tế. Robot là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của phẫu thuật viên và cũng không bảo đảm tuyệt đối kết quả điều trị”, bác sĩ Hiền cho biết.

Đưa kỹ thuật vào triển khai thường quy

Từ ngày 20/3/2026, Khoa Ngoại chấn thương (Khoa A9) bắt đầu triển khai phẫu thuật thay khớp gối có sử dụng robot và từng bước đưa kỹ thuật vào hoạt động thường quy. Đến tháng 11/2026, số người bệnh được phẫu thuật bằng phương pháp này tại bệnh viện đã đạt 50 ca.

Theo bác sĩ Hiền, nhu cầu điều trị thoái hóa khớp gối giai đoạn cuối ngày càng tăng. Người dân quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe, có nhu cầu cải thiện chất lượng cuộc sống và không muốn tình trạng đau đớn kéo dài làm hạn chế khả năng vận động. Với người cao tuổi, việc giảm đau và phục hồi khả năng đi lại không chỉ giúp cải thiện sức khỏe thể chất mà còn giảm sự phụ thuộc vào người thân.

Việc chuyển từ những ca phẫu thuật đầu tiên sang triển khai thường quy có ý nghĩa quan trọng đối với một kỹ thuật mới. Đội ngũ y, bác sĩ có điều kiện tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện quy trình phối hợp giữa phẫu thuật viên và hệ thống robot, đồng thời nâng cao khả năng làm chủ thiết bị. Đặc biệt, tạo điều kiện để ngày càng nhiều người bệnh có cơ hội tiếp cận công nghệ mới. “Tuy nhiên, số ca phẫu thuật được thực hiện không phải là thước đo duy nhất đánh giá hiệu quả của một công nghệ. Điều quan trọng là người bệnh được chỉ định đúng, phẫu thuật an toàn, phục hồi tốt và duy trì kết quả trong thời gian dài. Vì thế, việc theo dõi sau mổ, đánh giá khả năng vận động, mức độ đau và các biến chứng cần được thực hiện thường xuyên”, bác sĩ Hiền nói.

Một vấn đề đáng quan tâm khi ứng dụng công nghệ cao trong y tế là chi phí. Robot phẫu thuật đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, cùng với chi phí đào tạo nhân lực, bảo trì, vận hành và vật tư tiêu hao. Nếu chi phí điều trị quá cao, kỹ thuật tiên tiến có nguy cơ trở thành lựa chọn của một bộ phận người bệnh có điều kiện kinh tế. Hiện tại, chi phí phẫu thuật thay khớp gối được bảo hiểm y tế thanh toán khi người bệnh đáp ứng các điều kiện theo quy định. Tuy nhiên, việc sử dụng robot phát sinh thêm chi phí vật tư tiêu hao, hiện khoảng 10-20 triệu đồng mỗi ca.

Thông tư số 23/2024/TT-BYT ngày 18/10/2024 của Bộ Y tế ban hành Danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh là một trong những căn cứ chuyên môn liên quan việc triển khai kỹ thuật tại các cơ sở y tế. Tuy nhiên, việc một kỹ thuật được đưa vào danh mục chuyên môn không đồng nghĩa toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện đương nhiên được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán. Việc chi trả vẫn phải căn cứ phạm vi quyền lợi, điều kiện thanh toán và các quy định hiện hành.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, nhu cầu chăm sóc sức khỏe cơ xương khớp sẽ tiếp tục gia tăng. Các bác sĩ khuyến cáo, người dân không nên chủ quan khi xuất hiện tình trạng đau khớp gối kéo dài, cứng khớp, sưng hoặc hạn chế vận động. Việc tự ý sử dụng thuốc, tiêm các chế phẩm không rõ nguồn gốc hoặc trì hoãn thăm khám có thể khiến bệnh tiến triển nặng, bỏ lỡ thời điểm điều trị phù hợp. Người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa để được thăm khám, đánh giá mức độ tổn thương và tư vấn phương pháp điều trị.