Đơn giản thủ tục, tháo gỡ vướng mắc
Trong khi dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đang được Quốc hội xem xét, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động xây dựng các dự thảo nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Theo ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Môi trường, nội dung chính của dự thảo Nghị định và Thông tư, tập trung vào tám nhóm vấn đề trọng tâm, gồm bảo vệ các thành phần môi trường, đánh giá tác động môi trường, cấp phép môi trường, quản lý chất thải, quan trắc và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, Dự thảo đề xuất cắt giảm đối tượng phải có giấy phép môi trường, đơn giản hóa hồ sơ và giảm số biểu mẫu báo cáo đề xuất cấp giấy phép môi trường từ ba xuống còn một. Đaồng thời, rà soát thủ tục cấp lại, điều chỉnh giấy phép và phân định rõ trách nhiệm của cơ quan thẩm định. Những thay đổi này, nếu được hoàn thiện và áp dụng phù hợp, có thể giúp doanh nghiệp giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ, hạn chế những thủ tục chồng chéo, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm cao.
Vấn đề quan trọng là xác định đúng đối tượng cần kiểm soát, mức độ rủi ro và phương thức giám sát phù hợp. Những cơ sở có nguy cơ tác động lớn đến môi trường vẫn phải được quản lý chặt chẽ, trong khi các hoạt động ít rủi ro cần có quy trình đơn giản hơn.
Không để giảm thủ tục tạo khoảng trống quản lý
Một trong những định hướng được đặt ra trong quá trình hoàn thiện chính sách là giảm các khâu tiền kiểm không cần thiết, đồng thời tăng cường hậu kiểm trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro. Đây là hướng tiếp cận có thể tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhưng cũng đòi hỏi những điều kiện thực thi tương ứng.
Trên thực tế, hiệu quả bảo vệ môi trường không chỉ được quyết định ở khâu thẩm định hồ sơ hay cấp giấy phép. Điều quan trọng hơn là khả năng giám sát hoạt động của cơ sở sản xuất trong suốt quá trình vận hành, từ việc thu gom, xử lý nước thải, khí thải đến quản lý chất thải và tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật.
Để phương thức hậu kiểm phát huy hiệu quả, cơ quan quản lý cần có đủ thông tin, dữ liệu và năng lực phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và kết nối dữ liệu quan trắc có thể hỗ trợ theo dõi hoạt động phát thải, đồng thời giúp xác định những đối tượng cần ưu tiên kiểm tra. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng trách nhiệm thực thi, cơ chế phối hợp hoặc chế tài xử lý đủ sức răn đe.
Từ góc độ cơ quan trực tiếp thực thi, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho rằng, việc điều chỉnh thủ tục đăng ký môi trường cần được cân nhắc cùng với khả năng giám sát sau đăng ký. Khi giảm bớt các khâu kiểm soát ban đầu, cơ quan quản lý phải có phương thức theo dõi phù hợp để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm, tránh phát sinh khó khăn trong công tác hậu kiểm.
Trong lĩnh vực môi trường, hậu quả của ô nhiễm không phải lúc nào cũng có thể khắc phục nhanh chóng hoặc đầy đủ. Vì vậy, tăng cường hậu kiểm không đơn thuần là kiểm tra, xử lý vi phạm sau khi xảy ra sự cố, mà phải bảo đảm khả năng giám sát thường xuyên, phát hiện và ngăn ngừa rủi ro từ sớm. Trong đó, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu về nguồn thải, quan trắc môi trường và tăng cường năng lực giám sát ở địa phương có ý nghĩa quan trọng.
Cải cách chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi vừa giảm được gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu lực quản lý và trách nhiệm bảo vệ môi trường trong thực tiễn. Trong bối cảnh các dự thảo nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đang được xây dựng, hoàn thiện, những ý kiến từ thực tiễn quản lý địa phương cần được xem xét, tiếp thu để bảo đảm tính khả thi của chính sách.
Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên, vấn đề đặt ra là phải thiết lập cơ chế quản lý phù hợp với từng nhóm đối tượng, bảo đảm khả năng chủ động phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm.