Hành trình bền bỉ để gặp gỡ thế giới
Ngày 4/9/2026. Tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York, Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 80 đã thông qua Nghị quyết tuyên bố giai đoạn 2027-2036 là Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững. Sáng kiến do Việt Nam khởi xướng được 103 quốc gia thuộc nhiều khu vực, nhiều trình độ phát triển đồng bảo trợ.
Để đi đến sự đồng thuận ấy, Việt Nam đã trải qua một hành trình dài bền bỉ. Tháng 9/2025, tại Hội nghị Thế giới về Chính sách văn hóa và Phát triển bền vững (MONDIACULT 2025) ở Barcelona (Tây Ban Nha), đại diện của Việt Nam đã giới thiệu sáng kiến trước cộng đồng quốc tế. Tháng 11/2025, Kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng UNESCO tại Samarkand (Uzbekistan) thông qua sáng kiến bằng đồng thuận, mở đường đưa lên Liên hợp quốc. Cùng Việt Nam trong nhóm nòng cốt có Cyprus, Italy, Lào, Qatar và Saint Kitts và Nevis, những nước khác nhau về quy mô và trình độ phát triển. Đi qua cả hai “cửa” UNESCO và Đại hội đồng Liên hợp quốc đồng nghĩa với rất nhiều vòng tham vấn, điều chỉnh nội dung, câu chữ để đến được sự đồng thuận.
Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam nhận xét rằng, để một ý tưởng xuất phát từ một quốc gia được cả UNESCO và Đại hội đồng Liên hợp quốc chấp thuận, cần rất nhiều thời gian đối thoại và khả năng dung hòa lợi ích giữa các nước có hoàn cảnh khác biệt, và Việt Nam đã làm được điều đó. Đại sứ nhiều nước, trong đó có Ấn Độ và Bồ Đào Nha, đánh giá cao vai trò điều phối của Việt Nam, cùng chia sẻ quan điểm văn hóa phải được coi là một trụ cột của hòa bình và phát triển. Còn theo Đại sứ Đỗ Hùng Việt, Trưởng Phái đoàn Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc, giá trị lớn nhất của Nghị quyết nằm ở sự thay đổi cách nhìn: Văn hóa không chỉ là di sản cần gìn giữ, mà còn là nguồn sáng tạo, là sinh kế và là động lực thật sự cho phát triển.
Đây được xem là sáng kiến có quy mô lớn nhất Việt Nam từng khởi xướng tại UNESCO, thể hiện cụ thể tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, với yêu cầu chuyển mạnh từ tiếp thu, tham gia sang đóng góp, xây dựng và định hình các khuôn khổ hợp tác chung. Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, điều này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn phát triển của đất nước, gặp được mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế. Yêu cầu ấy đã được Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định rõ: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đất nước.
PGS, TS Huỳnh Quốc Thắng, giảng viên cao cấp Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) cho rằng, sức mạnh của văn hóa rốt cuộc vẫn do con người tạo nên. Di sản phong phú đến đâu, muốn sinh ra giá trị mới vẫn cần những người có năng lực sáng tạo, biết đưa các giá trị ấy đến với công chúng hôm nay; vì vậy, cùng với đầu tư cho thiết chế, hạ tầng, việc phát hiện, đào tạo và trọng dụng nhân tài cần được đặc biệt quan tâm.
Thước đo thành công là từ thực tiễn
Nghị quyết được thông qua mới là điểm khởi đầu. Thứ trưởng Ngô Lê Văn nhấn mạnh, giá trị của Thập kỷ sẽ do chất lượng triển khai và những kết quả cụ thể trong 10 năm tới quyết định. Bước tiếp theo là Việt Nam cùng UNESCO và các đối tác xây dựng kế hoạch hành động, ưu tiên những nội dung thiết thực, khả thi. Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực diễn ra tại Hà Nội và Ninh Bình từ ngày 27/9 đến 1/10, với khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế tham dự có thể xem là một trong những việc làm đầu tiên, tại đây Việt Nam cùng bạn bè quốc tế bàn thảo những vấn đề cụ thể của công tác di sản.
Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam - Bộ Ngoại giao và UBND Thành phố Hà Nội đồng chủ trì, phối hợp với Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Theo bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, chính Trung tâm Di sản thế giới UNESCO đã đề nghị Việt Nam cùng tổ chức, vì đánh giá Việt Nam là một điển hình về hợp tác giữa quốc gia thành viên, UNESCO và các cơ quan tư vấn trong bảo tồn di sản. Hội nghị diễn ra đúng dịp 50 năm quan hệ Việt Nam - UNESCO (1976-2026), hướng tới dấu mốc 40 năm Việt Nam tham gia Công ước Di sản thế giới vào năm 2027, khi Việt Nam đang là thành viên Ủy ban Di sản thế giới nhiệm kỳ 2023-2027.
Bà Lê Thị Hồng Vân cho biết, điều Việt Nam hướng tới là để di sản thật sự trở thành nguồn lực phát triển, gắn với sinh kế của người dân và góp phần vào văn minh nhân loại. Nhưng từ mong muốn đến hiện thực còn cần nhiều điều kiện.
Chủ đề “tính xác thực” gắn bó rất mật thiết với số phận của từng di tích. Văn kiện Nara, được thông qua tại thành phố Nara (Nhật Bản) tháng 11/1994, từng mở rộng cách hiểu về khái niệm này, thừa nhận việc đánh giá di sản phải đặt trong bối cảnh văn hóa của từng cộng đồng. Hơn 30 năm sau, biến đổi khí hậu, thiên tai, xung đột, đô thị hóa, du lịch và công nghệ số lại đặt ra những câu hỏi mới: Những công trình phục dựng sau thiên tai giữ được bao nhiêu giá trị gốc; việc một lễ hội thay đổi quy mô, cách thức triển khai để đón khách du lịch thì giới hạn nằm ở đâu?
Nhiều chuyên gia chờ đợi Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực sẽ được thông qua, tổng hợp kinh nghiệm khu vực, trong đó có thực tiễn của Việt Nam, với các khuyến nghị từ khâu nhận diện, lập hồ sơ đề cử đến bảo tồn, quản lý và giám sát di sản.
