Những điểm sáng trong năm 2014 đầy biến động
Đầu tiên là về lạm phát. Mức lạm phát thấp, khoảng dưới 2% (so cuối năm) hoặc 4,09% (so bình quân năm), thấp hơn kế hoạch là 7%, đạt mức thấp nhất trong hơn 10 năm qua. Trong điều kiện sản xuất nông nghiệp được mùa, giá lương thực thực phẩm gần như không tăng, trong khi giá năng lượng, chủ yếu là giá dầu mỏ thế giới, giảm mạnh 30% trong năm, làm giá xăng dầu trong nước giảm tới 20%. Tuy nhiên, CPI của Việt Nam vẫn cao hơn mức trung bình của nhiều nước trong khu vực. Điều đáng ghi nhận là mức lạm phát thấp, cùng với tăng trưởng khá mạnh cho thấy không có dấu hiệu giảm phát. Về tăng trưởng kinh tế, trong suốt năm 2014, nhất là các tháng đầu năm, tình hình kinh tế chưa có chuyển biến mạnh. Về phía "cung - sản xuất" GDP trong các ngành kinh tế: khu vực dịch vụ tiếp tục tăng khá, mặc dù có những khó khăn trong du lịch và tín dụng ngân hàng đang cơ cấu lại. Khu vực sản xuất nông lâm ngư nghiệp mưa gió thuận hòa, với năng suất tăng cao. Điểm sáng nhất của năm 2014 là sản xuất công nghiệp có tăng trưởng khá, nhất là công nghiệp chế biến, chế tạo.
Về phía "cầu cuối cùng" của nền kinh tế cũng có tín hiệu tốt. Xuất khẩu cả nước tăng đạt mức kỷ lục, đạt mốc 150 tỷ USD, trong đó không chỉ khu vực FDI với nhiều sản phẩm mới, quy mô lớn, mà cả của các doanh nghiệp xuất khẩu nội địa cũng tăng xuất khẩu hơn 10%. Mức nhập khẩu cả năm ước đạt 148 tỷ USD, xuất siêu gần hai tỷ USD, hay 1,5% giá trị xuất khẩu, đạt xuất khẩu thuần dương. Tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, một chỉ tiêu phản ánh gần sát mức tiêu dùng cuối cùng tiếp tục tăng về lượng, sau khi trừ yếu tố tăng giá đã tăng hơn 6%. Về mặt đầu tư, cùng với giải ngân khá của ODA, FDI và các khu vực đầu tư nội địa (đầu tư công và tư) có chuyển biến tích cực... Vốn đầu tư toàn xã hội đạt hơn 30% GDP. Liên quan tới các chỉ tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, bên cạnh các chỉ tiêu về lạm phát thấp, các chỉ tiêu về cân đối ngân sách đạt khá, tăng thu ngân sách hơn 6%, giữ được bội chi ở mức kế hoạch, 5,3% GDP. Thị trường tài chính - tiền tệ ổn định, lãi suất có xu hướng giảm, tín dụng tăng khá. Tỷ giá được điều chỉnh nhẹ, tạo mức khá ổn định trong điều kiện xuất siêu. Cán cân tổng thể thặng dư ở mức cao hơn 11 tỷ USD, tổng phương tiện thanh toán M2 tăng 13% so với cuối năm 2013, bảo đảm guồng máy kinh tế hoạt động trôi chảy.
Khó khăn còn lớn
Bên cạnh các tín hiệu lành mạnh, cũng cần ghi nhớ những thách thức trước mắt. Nợ xấu cũng liên quan đến nợ của khối các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) mới được Chính phủ công bố lên tới 1,5 triệu tỷ đồng, với tiến trình cổ phần hóa còn chậm, đang gây cản trở cho quá trình phục hồi sản xuất kinh doanh của các DNNN. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn khó khăn lớn. Các doanh nghiệp FDI đã được đẩy mạnh, không chỉ do các ưu đãi của Chính phủ, mà còn do đã cải thiện năng lực quản trị tốt, với mạng lưới sản xuất - phân phối ngày càng mở rộng toàn cầu. Trong khi đó, các doanh nghiệp nội địa quản trị yếu kém, đang là mối quan tâm nổi lên hiện nay. Việt Nam chưa làm chủ thị trường nội địa, đang đòi hỏi được xử lý ráo riết từ nhiều phía, đáp ứng nhu cầu cao của hội nhập nhanh và cạnh tranh gay gắt. Một mối lo lớn là việc làm và việc làm có năng suất cao trong nền kinh tế chuyển đổi. Quá trình đô thị hóa nhanh, gây áp lực lên thị trường lao động có năng suất cao ở đô thị, vùng ven đô và lao động phi nông nghiệp ở nông thôn, trong khi lao động thuần nông, có mức năng suất lao động thấp, chiếm tới 48% lực lượng lao động, làm giảm kết quả tăng năng suất lao động toàn xã hội.
Mạnh bước trong năm 2015
Cùng với nhận định rõ những hạn chế, bất cập để tập trung khắc phục, cũng cần thấy rằng, nhiều nhân tố tích cực khách quan và chủ quan của năm 2014 có thể sẽ không được tiếp tục trong năm 2015 (như thời tiết thuận hòa), trong khi các yêu cầu về đổi mới, hội nhập đang đòi hỏi những nỗ lực rất lớn để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ nêu ra trong lĩnh vực kinh tế (chưa nói tới các vấn đề xã hội, môi trường, thể chế)... Có nhiều nhân tố khách quan về xu hướng giảm giá năng lượng và vật tư phi dầu cũng cần được phân tích để có những đối sách căn cơ hơn, tạo ra năng suất mới, hiệu quả tốt hơn.
Các vấn đề cải cách thể chế sẽ gặp khó khăn thêm khi phải vượt qua các rào cản về tâm lý và cả quan điểm phát triển. Trên cơ sở Quốc hội đã thông qua Hiến pháp 2013, trong năm 2014 Quốc hội đã thông qua các Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp, phù hợp với các tư duy mới của kinh tế thị trường toàn cầu hóa, đang mở ra một không gian rộng lớn cho cải cách và phát triển, kết hợp tăng trưởng và giảm nghèo bền vững, tạo cơ hội cho mọi người. Bên cạnh nhiệm vụ Quốc hội giao về tái cơ cấu đầu tư công, DNNN và hệ thống ngân hàng cần thực hiện cơ bản xong trong năm 2015, nhưng cũng cần triển khai toàn diện hơn các nhiệm vụ của toàn bộ quá trình tái cơ cấu kinh tế trong các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế như nông nghiệp, công thương,... và các địa phương và vùng lãnh thổ, cũng như toàn nền kinh tế. Trong những tháng cuối năm 2014 chúng ta đã chứng kiến việc kết thúc đàm phán về các Hiệp định tự do thương mại với EU, Hàn Quốc và Liên minh hải quan Nga, Bê-la-rút, Ka-dắc-xtan... cũng như đàm phán tích cực trong TPP, không kể, năm 2015 cũng là năm chuẩn bị để lần đầu hình thành Cộng đồng ASEAN từ 31-12-2015. Tiếc rằng, sự sẵn sàng của các doanh nghiệp Việt còn ở mức rất thấp.
Kinh tế Việt Nam dần đứng trở lại trên đôi chân của mình, lần này chủ yếu dựa vào những cải cách cơ cấu được tiến hành kiên trì, bền bỉ. Những chuyển động hiệu quả là có thật, từ việc quyết liệt sửa đổi Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp theo tinh thần "doanh nghiệp được làm mọi việc mà pháp luật không cấm", đến kế hoạch hoàn thành cổ phần hóa hơn 400 doanh nghiệp nhà nước trong hai năm 2014 - 2015. Lời kêu gọi của Thủ tướng về một "Nhà nước làm tốt chức năng kiến tạo phát triển" đang hòa cùng nhiều tiếng nói ủng hộ khu vực tư nhân vươn lên đóng vai trò chính yếu trong nền kinh tế quốc dân. Nếu 2014 được đánh giá như năm đột phá về xây dựng thể chế đối với kinh tế tư nhân, sẽ hợp lý để kỳ vọng rằng 2015 là năm chứng kiến sự chuyển đổi mạnh mẽ của đổi mới về chất trong khu vực này. Năm 2015, các ngành, địa phương sẽ tổ chức đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội lần thứ XII của Đảng. Đón chào năm mới, chúng ta không chủ quan về những thuận lợi đang có, vì chúng ta hiểu rằng sức mạnh nội tại là nhân tố chủ chốt quyết định tương lai của dân tộc. Từ mùa xuân này, hãy vững bước đi lên, ngày càng vững chắc hơn.
Ðiều đáng ghi nhận là mức lạm phát thấp, cùng với tăng trưởng khá mạnh cho thấy không có dấu hiệu giảm phát.
Có nhiều nhân tố khách quan về xu hướng giảm giá năng lượng và vật tư phi dầu cũng cần được phân tích để có những đối sách căn cơ hơn, tạo ra năng suất mới, hiệu quả tốt hơn.
