Trưởng thành từ những ca khúc Trường Sơn

Trăm ca khúc qua từng đơn vị

Trong ngôi nhà bình yên, nhiều tiếng chim của nhạc sĩ Đào Hữu Thi ở phường Giang Biên, quận Long Biên (Hà Nội), ông hát lại bài “Tình em gửi trọn con đường”, viết về những cô gái thanh niên xung phong tuổi mười tám, đôi mươi đi mở đường Trường Sơn: “Núi tiếp núi đường trập trùng em bước/Dốc miếu Gio Linh ơi trăm mến ngàn thương/ Cam Lộ, Khe Sanh lòng nặng nghĩa tình/Năm tháng quê hương lòng son sắt đợi chờ ngày thống nhất/ Em đã ra đi mở những con đường…”.

Để viết được ca khúc này phải có sự từng trải, quan sát tinh tế, đồng cảm với đồng đội, với những cô gái mở đường. Ông kể, mùa khô năm 1971, Đoàn văn công xung kích của ông đến phục vụ hai tiểu đoàn nữ thanh niên xung phong công binh, phần lớn quê ở Thái Bình. Những cô gái mở đường háo hức ngồi xem, vỗ tay reo hò theo tiếng hát. Bao cái bắt tay chúc mừng, bao giọt nước mắt bồi hồi xúc động các cô dành cho ông... Kết thúc buổi diễn, các cô gái lại tiếp tục san lấp những hố bom. Rồi trận bom điên cuồng của máy bay Mỹ ào ạt trút xuống, đồng đội khiêng về gần hai mươi thi thể cô gái bị thương, máu me bầm dập. Ngay đêm đó, trong căn hầm chữ A bên ngọn đèn dầu thắp bằng ống bơ, ông đã dồn hết tình cảm, tình yêu thương lên đầu ngòi bút. Bài hát “Tình em gửi trọn con đường” ra đời. Sáng hôm sau, khi đến thăm những cô gái bị thương đang điều trị, ông hát tặng các cô gái dũng cảm bài hát vừa sáng tác. Ông bật khóc khi trông thấy những gương mặt nhợt nhạt đang giãn ra, nở nụ cười.

Giới nhạc sĩ và công chúng gọi Đào Hữu Thi thân mật là “nhạc sĩ Trường Sơn”, bởi ông đã có công kể chuyện Trường Sơn bằng âm nhạc. Hơn 100 ca khúc về đề tài Trường Sơn cùng rất nhiều giải thưởng là gia tài sau những năm tháng sống, làm việc và chiến đấu. Nhiều đồng đội, cựu thanh niên xung phong ở Trường Sơn đều yêu và hát được những ca khúc của ông, trong đó phải kể đến “Đường Trường Sơn trăm ngả”, “Niềm vui em đón xe qua”, “Em đi qua A Pông”, “Tình em gửi trọn con đường”, “Hát mãi với Trường Sơn”, “Đường ống Trường Sơn”…

Trong mỗi ca khúc, nhạc sĩ đều cố gắng kể một câu chuyện về chiến trường, ở những trọng điểm một cách chân thực, sinh động, với những niềm vui, nỗi buồn, cũng như tình cảm của người lính trên từng tấc đất, mỗi tuyến đường, trong mỗi trận đánh. Như ca khúc “Niềm vui xe anh qua” viết về tâm trạng hân hoan của những cô gái khi bảo vệ thành công những tuyến đường, đứng nhìn từng đoàn xe chuyển hàng ra tiền tuyến. Ca khúc “Em là cô gái Trường Sơn” ra đời năm 1969, có giai điệu nhẹ nhàng, lời ca giản dị, như tâm tình, kể chuyện về công việc thường nhật của cô nuôi quân lo từng bát cháo, kiếm lá rừng thay rau để chiến sĩ có bữa ăn ngon; nữ chiến sĩ quân y hết lòng chăm sóc thương binh, sẵn sàng tiếp từng giọt máu hồng để cứu đồng đội; hay những cô gái thông tin bảo đảm đường dây thông suốt, truyền nhanh tin vui thắng trận...

Nối dài ngọn lửa từ chiến trường

Nhạc sĩ Đào Hữu Thi sinh năm 1944, tại phường Giang Biên. Ông nhập ngũ ngày 30/6/1965, là chiến sĩ thuộc Trung đoàn tên lửa 285, Sư đoàn 363, Quân chủng Phòng không-Không quân. Năm 1969 ông được cử vào chiến trường, làm nhiệm vụ trên tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh. Nhạc sĩ chia sẻ: “Tôi là quân của Đoàn văn công xung kích, thuộc Sư 343, Đoàn 559. Nhờ năng khiếu về âm nhạc và văn chương, tranh thủ những lúc rảnh rỗi tôi tự soạn nhạc. Trường Sơn chính là nguồn cảm hứng trong những sáng tác của tôi”.

Đi biểu diễn phục vụ khắp chiến trường, mỗi lần đến đơn vị mới, ông tranh thủ tìm hiểu công việc của họ, lấy tư liệu để sáng tác bài hát cho đơn vị đó. Khi đủ tư liệu, ông thường ôm đàn ra bờ suối sáng tác. Những sáng tác “ngẫu hứng” được anh em bộ đội, thanh niên xung phong đặc biệt yêu thích, bởi đó là câu chuyện kể về công việc của chính họ, có tác dụng động viên, cổ vũ và khích lệ tinh thần chiến sĩ rất nhiều.

Từ năm 1984-1987, ông về công tác tại Nhà Văn hóa Binh đoàn Trường Sơn. Sau đó ông về học Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) và công tác tại Trường đại học Văn hóa Hà Nội. Những năm tháng dạy ở trường, ông được hết mình truyền lại cho các học trò, những thế hệ sinh viên, thanh niên những gì mình biết, mình trải qua ở chiến trường. Việc truyền lan tinh thần Trường Sơn quyết thắng, sự dũng cảm của một thế hệ anh hùng, với ông đó là một trong những cách giáo dục hiệu quả. Sinh viên phải hiểu về những thành tựu cũng như sự hy sinh của cha ông, để biết yêu sức lao động, học tập hăng say, sau này làm người tốt, cống hiến nhiều cho đất nước.