Theo AP, trong thời đại công nghệ số bùng nổ, khi sách điện tử và trí tuệ nhân tạo dần chiếm lĩnh không gian tri thức, thì ở một góc nhỏ yên bình tại Ethiopia, vẫn còn những con người lặng lẽ cặm cụi với bút tre, lọ mực và những tấm da dê để tiếp nối một nghề thủ công hàng nghìn năm tuổi: Viết tay và minh họa các bản thảo tôn giáo bằng kỹ thuật cổ xưa.
Tại viện Hamere Berhan, một xưởng thủ công nhỏ tại Thủ đô Addis Ababa, những nghệ nhân khoác trên mình khăn choàng trắng truyền thống, khom lưng bên bàn gỗ, im lặng chấm ngòi bút tre tự chế vào mực đen làm từ đất và nước lúa mạch, cần mẫn viết từng dòng chữ Ge'ez - một ngôn ngữ cổ đã ngừng được sử dụng trong đời sống thường nhật. Mỗi từ viết ra, mỗi nét bút vẽ lên đều chất chứa niềm tin và sự tôn kính với tôn giáo và tổ tiên.
Ethiopia là một trong những cái nôi sớm nhất của Kitô giáo, với nền văn hóa bản thảo phong phú có từ thời đế chế Axumite vào thế kỷ thứ 4. Những bản Phúc âm Garima, được minh họa và viết tay từ khoảng năm 500 sau Công nguyên, hiện vẫn được cất giữ và bảo vệ cẩn mật trong các tu viện ở vùng núi Tigray.
Viện Hamere Berhan, nơi quản lý xưởng bản thảo ở Addis Ababa, đã duy trì tiếp nối di sản sản xuất tài liệu bằng phương pháp cổ xưa trong hơn 7 năm qua. Mỗi năm, xưởng sử dụng hơn 3.500 tấm da dê, do người dân tặng sau các dịp lễ hiến sinh. Những tấm da này được xử lý và phơi khô thủ công tại một khu ngoại ô Addis Ababa trước khi gửi tới xưởng viết. Mỗi bản thảo mất từ vài tháng đến vài năm để hoàn thành. Sau khi các nhà văn chép tay phần nội dung, các họa sĩ sẽ minh họa bằng những hình ảnh thiên thần và các cảnh Kinh Thánh sống động, lấy cảm hứng từ cả truyền thống và Google Images. Mực mầu hiện đại được pha chế thủ công với sáp cây keo để giữ nét cổ kính. Các trang bản thảo sau đó được đóng bằng tay, bọc bìa da và trang trí khung kim loại.
Từ khi thành lập, xưởng đã hoàn thành hơn 300 bản thảo, phần lớn theo đơn đặt hàng của các nhà thờ và tu viện khắp Ethiopia. Tuy nhiên, việc vận chuyển đến tay người nhận đang gặp khó khăn do xung đột tại các khu vực như Amhara và Oromia - hai tiểu bang đông dân nhất của Ethiopia. Kết quả là có khoảng một chục tập sách bìa da mầu đỏ thành phẩm đang nằm chờ trong tủ ở phía sau xưởng, chờ được vận chuyển.
Công việc này không chỉ đòi hỏi kỹ năng mà còn cả sự kiên nhẫn và lòng mộ đạo. Các nghệ nhân làm việc 12 giờ mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần, trong môi trường đòi hỏi sự tập trung cao độ. Dawit Fantaye, một nghệ nhân 25 tuổi đã dành cả thập kỷ học thư pháp Ge'ez tại tu viện, chia sẻ: “Chỉ viết một từ "Thiên Chúa" cũng mất cả phút. Nhưng đây là cách tôi phục vụ người”. Không chỉ người viết, các họa sĩ minh họa như Henok Desalegn cũng dành trọn tâm trí cho từng bức vẽ. Trong lúc miệt mài tái hiện những lời giảng của một nhà sư Ethiopia thế kỷ 15, ông nói: “Khi tôi vẽ, tôi như thể thấy được lời của Chúa. Đối với những người không biết đọc, tranh ảnh chính là cách họ tiếp cận đức tin”.
Tuy nhiên, nghề thủ công viết tay tại Ethiopia vẫn thiếu một hệ thống hỗ trợ bền vững. Theo ông Yonas Yilma, chuyên gia bản thảo của Cơ quan Di sản Ethiopia, cả nước hiện chỉ còn khoảng năm cơ sở tương tự đang hoạt động công khai. Dù phần lớn các nghi lễ ngày nay sử dụng sách in, nhưng các bản thảo viết tay vẫn đóng vai trò không thể thay thế trong những dịp tôn giáo trọng đại như Lễ Phục sinh và Giáng sinh. “Nếu bạn muốn nghiên cứu lịch sử và văn hóa Ethiopia, thì các bản thảo chính là nguồn tư liệu quý giá” ông cho biết.
“Đây là truyền thống của chúng tôi. Là di sản mà chúng tôi có trách nhiệm giữ gìn cho thế hệ mai sau”, linh mục Ewantu Kassau khẳng định. Niềm tin đó cũng được gửi gắm trong từng nét bút của Dawit Fantaye, người đang chép lại cuộc đời Thánh George, một biểu tượng thiêng liêng trong Chính thống giáo Ethiopia. Fantaye hy vọng, hàng nghìn năm nữa, vẫn có người sẽ mở cuốn sách anh đã viết và cảm nhận được ánh sáng của đức tin như anh cảm nhận hôm nay.
