Tại Lagos, thành phố sôi động nhất Nigeria, không khí lễ hội cuối năm và đón năm mới tràn ngập các con phố với những buổi hòa nhạc Afrobeats, tiệc tùng và dòng người đổ về quê nhà. Giáng sinh vừa qua, Olawunmi George, một nhân viên thu ngân cùng gia đình bốn người của mình ăn mừng bằng cơm Jollof và gà. Nếu không phải dịp lễ đặc biệt như Giáng sinh, gia đình George cũng không ăn món này. Thay vào đó, họ lựa chọn các món rẻ hơn như spaghetti, cơm trắng với món hầm, bánh mì hay eba - những món ăn truyền thống khác của Nigeria. “Không phải chúng tôi không thích cơm Jollof, mà là không thể nấu thường xuyên được nữa. Để nấu một nồi cơm Jollof đúng vị, bạn phải chi khá nhiều tiền cho nguyên liệu”, George chia sẻ.
Theo The Guardian, cơm Jollof là món ăn được yêu thích tại nhiều quốc gia Tây Phi. Mỗi quốc gia và mỗi gia đình có cách chế biến riêng cho món ăn độc đáo này. Ở Nigeria, món ăn này được nấu từ nước sốt cà chua, ớt chuông, hành tây, nước dùng, bơ thực vật, cà-ri, húng tây, lá nguyệt quế, gừng và nhiều gia vị khác. Hỗn hợp được ninh nhỏ lửa để hòa quyện hương vị trước khi cho gạo hạt dài vào. Khi hoàn thành, cơm thường ăn kèm chuối chiên và các món ăn giàu đạm khác như gà tây hoặc thịt bò, tạo ra món ăn đặc trưng không thể nhầm lẫn.
Chính sự phong phú, đa dạng về nguyên liệu khiến món ăn truyền thống này trở nên đắt đỏ. Theo ông Ejechi, một chuyên gia kinh tế, “chỉ số Jollof” phản ánh rõ khoảng cách ngày càng lớn giữa giá thực phẩm và sức mua. Dù lạm phát thực phẩm có dấu hiệu hạ nhiệt, song thu nhập của người dân không tăng tương ứng, khiến chi tiêu cho ăn uống chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong ngân sách gia đình.
Với Maureen Simon, một quản lý siêu thị và là người rất thích cơm Jollof, việc nấu món ăn này cho gia đình sáu người đã trở thành gánh nặng. “Chỉ riêng tiền nguyên liệu đã khoảng 20.000 naira (gần 14 USD), chưa kể thịt gà,” Simon cho biết.
Để tiết kiệm, Simon buộc phải cắt giảm những thành phần quan trọng như bơ thực vật, thịt gà và sốt cà chua, thay thế bằng cá hun khói rẻ tiền. Kết quả là một phiên bản cơm nhạt mầu và không đậm vị, nhưng rẻ và nhanh hơn nhiều. Theo nhà ẩm thực học Ozoz Sokoh, những biến thể như vậy thường xuất phát từ việc tận dụng nguyên liệu sẵn có và bỏ qua công đoạn nấu chậm. “Chúng không thể so với hương vị đậm đà, phong phú của cơm Jollof truyền thống”, nhà ẩm thực Sokoh nhận định.
Không chỉ Nigeria, tại Ghana, nơi cũng coi cơm Jollof là món ăn quốc dân, chi phí nấu món này cũng tăng vọt. Để nấu một nồi cơm cho gia đình 5 người cần tới 430 cedis
(39 USD), trong khi mức lương tối thiểu hằng ngày chỉ 19,97 cedis (1,83 USD). Julianna Quist, một bà mẹ từng nấu Jollof ba lần mỗi tuần cho gia đình, nay hầu như không còn làm món này nữa. “Chi phí nguyên liệu quá đắt đỏ khiến tôi không còn làm món này thường xuyên được nữa, dù yêu thích. Tôi thà nấu cơm và món hầm đơn giản còn hơn là Jollof mà không đạt chất lượng. Cơm Jollof đang dần rời xa đời sống thường nhật”, Quist cho biết.
Cơm Jollof từng là món ăn không thể thiếu đối với người dân Nigeria, đóng vai trò như một trong những biểu tượng văn hóa và bản sắc của quốc gia này. Đối với nhiều người Nigeria, món ăn này là một ký ức tuổi thơ quan trọng. Chuyên gia kinh tế Ejechi cho rằng, khi các gia đình không còn dễ dàng nấu món ăn này, đó là dấu hiệu của những áp lực trong xã hội. “Việc không thể nấu Jollof như một món ăn thông thường cũng làm phai nhạt các nghi thức văn hóa hằng ngày như tiếp đãi khách, họp mặt gia đình hay bữa ăn cuối tuần. Thức ăn dần trở thành thứ để trao đổi hơn là để cùng nhau chia sẻ. Lâu dần, điều này làm suy giảm những trải nghiệm chung vốn gắn kết các gia đình và cộng đồng”, ông Ejechi đánh giá.
Từ một món ăn bình dị đến biểu tượng của khủng hoảng chi phí sinh hoạt, hành trình của cơm Jollof đang phản chiếu những biến động sâu sắc trong đời sống kinh tế, xã hội của quốc gia đông dân nhất châu Phi.
