Điều hành giá từ nay đến cuối năm khó khăn
Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, trong 5 tháng đầu năm, áp lực lạm phát toàn cầu có xu hướng ngày càng gia tăng đã gây sức ép đến tình hình lạm phát trong nước. Bình quân 5 tháng đầu năm, CPI tăng 2,25% so cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 1,29% của 5 tháng đầu năm 2021. Lạm phát cơ bản 5 tháng đầu năm tăng 1,1% so cùng kỳ 2021. Nguyên nhân CPI tăng chủ yếu là do ảnh hưởng từ giá xăng, dầu, khí hóa lỏng (LPG) tăng theo giá thế giới, giá vật liệu xây dựng tăng theo giá nguyên vật liệu đầu vào, giá gạo trong nước tăng theo giá gạo xuất khẩu, nhu cầu ăn uống, đi lại, du lịch hồi phục trở lại khi dịch Covid-19 được kiểm soát…
Với chỉ số trên, lãnh đạo Chính phủ đánh giá, việc kiềm chế lạm phát của Việt Nam đạt kết quả rất tốt so các nước trong khu vực và các nền kinh tế trên thế giới. Đơn cử, chỉ số CPI của Indonesia tăng tới 2,8%, Thailand tăng 5,19%, Philippines tăng 4,06% và Mỹ 8,6%... Song, Phó Thủ tướng Lê Minh Khái cho biết, thời gian tới, áp lực lạm phát còn cao hơn nữa, nhất là giá xăng, dầu tiếp tục gia tăng gây tác động tới giá một số dịch vụ, hàng hóa khác như giáo dục, y tế, vật liệu xây dựng, dịch vụ vận tải… Do đó, công tác điều hành giá của Chính phủ từ nay đến cuối năm rất khó khăn.
Thực tế, dư địa tăng CPI mà Nhà nước đặt ra cho năm nay chỉ còn 1,75% cho bảy tháng còn lại. Có thể thấy, lạm phát không còn là nguy cơ, mà là nỗi lo cần hành động ngay. Nếu không có giải pháp căn cơ hơn nữa, mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô... có thể bị đe dọa bởi đà tăng mạnh của giá xăng, dầu.
Người dân chịu tác động kép
Từ phiên điều hành giá ngày 13/6, giá xăng RON 95 tiếp tục lập kỷ lục mới, khi mức bán lẻ lên 32.375 đồng/lít sau khi tăng 797 đồng/lít. Xăng E5 RON 92 cũng tăng 882 đồng/lít, lên mức đỉnh mới 31.117 đồng/lít. Các mặt hàng dầu (dầu hỏa, dầu diesel) ở kỳ điều hành này tăng rất mạnh, hơn 2.000 đồng/lít. Dầu hỏa tăng thêm 2.490 đồng, lên mức giá 27.830 đồng/lít. Dầu diesel cũng tăng 2.630 đồng, lên 29.020 đồng/lít… Đây là lần tăng giá thứ sáu liên tiếp và là đợt tăng thứ 12 của mặt hàng này chỉ trong nửa đầu năm 2022, tương đương mức tăng hơn 50% kể từ đầu năm.
Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam đánh giá, từ đầu năm đến nay, giá xăng, dầu đã tăng từ 32,26-54%. Theo mốc thấp - tỷ lệ tăng 32,26%, giá xăng, dầu sẽ tác động làm CPI tăng 1,16%, chưa kể tác động vòng 2, đối với các ngành sử dụng xăng, dầu, tổng chi phí của nền kinh tế tăng thêm 1,1355%.
Đối với một số lĩnh vực kinh tế sử dụng nhiều xăng, dầu, khi giá xăng, dầu tăng sẽ đẩy giá thành sản phẩm của những ngành này tăng. Từ đó, tác động mạnh đến khả năng cạnh tranh, mặt bằng giá thị trường và khả năng phục hồi sau dịch bệnh… Cụ thể, nếu giá xăng, dầu tăng 32,26% thì giá thành ngành vận tải ô-tô sẽ tăng khoảng 11,29-12,9%, giá thành sản phẩm ngành thủy sản đánh bắt xa bờ tăng khoảng 16,13-19,35%; than tăng khoảng 12,9%. Còn đối với các hộ gia đình, không chỉ tăng thêm chi tiêu cho việc đi lại hằng ngày, mà còn bị tác động kép khi giá cả hàng hóa tiêu dùng tăng thêm.
Còn nhiều giải pháp, cần làm ngay
Xăng, dầu đóng góp 3,52% GDP và chi tiêu cho xăng, dầu chiếm 1,5% trong tổng tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình nên việc giữ giá ổn định trong bối cảnh giá xăng, dầu chịu biến động rất lớn trên thế giới là đặc biệt quan trọng. Nhiều chuyên gia cho rằng, mức tăng như hiện tại đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống nhân dân và doanh nghiệp. Do đó, cần thực hiện ngay khi chúng ta vẫn còn nhiều giải pháp kiềm chế đà tăng giá xăng, dầu.
Giảm nốt thuế bảo vệ môi trường, tạm dừng trích nộp Quỹ bình ổn giá xăng, dầu, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, rút ngắn thời gian điều hành, tăng nguồn dự trữ xăng, dầu quốc gia về lâu dài, đồng thời giám sát chặt việc bảo đảm nguồn cung của các doanh nghiệp xăng, dầu đầu mối… là những giải pháp được các chuyên gia và doanh nghiệp đưa ra.
Theo chuyên gia Nguyễn Tiến Thỏa, để giảm những tác động bất lợi do giá xăng, dầu tăng cao, nhiều nước lựa chọn cách kiềm chế thông qua nhiều biện pháp như: Giảm thuế, sử dụng kho xăng, dầu dự trữ… Nhưng nhiều nước cũng đã áp dụng chính sách trợ giá, trợ cấp cho người tiêu dùng với cách làm và phạm vi, mức độ khác nhau. Cụ thể, như Pháp trợ giá 0,16 USD cho mỗi lít nhiên liệu vận tải; Malaysia trợ giá để giữ giá bán lẻ ở ngưỡng 0,47 USD/lít; New Zealand giảm một nửa giá vé hành khách của phương tiện giao thông công cộng; Hà Lan trợ cấp một lần khoảng 800 USD/hộ gia đình có thu nhập thấp; Philippines chi 60 triệu USD trợ cấp cho giao thông công cộng…
“Từ cách áp dụng các biện pháp trợ cấp của các nước trên, nếu tiềm lực ngân sách dồi dào, chúng ta hoàn toàn có thể làm được như họ. Tuy nhiên, khi áp dụng biện pháp trợ cấp trực tiếp, phải bảo đảm tính kịp thời về thời gian. Thủ tục xét duyệt, cấp phát phải đơn giản, cách làm phải công khai, công tác kiểm tra giám sát phải chặt chẽ để tránh bị “xà xẻo”…”, ông Thỏa nói và cho biết thêm, với biến động mạnh của thế giới, chúng ta cần rút ngắn thời gian điều hành trong nước khi “Việt Nam cũng thực hiện nguyên tắc giá xăng, dầu vận động theo giá thị trường thế giới, nhưng lại phản ánh giá biến động theo chu kỳ 10 ngày, lấy giá thế giới bình quân của chu kỳ trước để áp dụng cho chu kỳ sau”. Điều đó dẫn đến giá xăng, dầu trong nước luôn “lệch pha” với thị trường thế giới.
Còn TS Lê Đăng Doanh cho rằng, bên cạnh việc giảm nốt các loại thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt, cơ quan quản lý cần rút ngắn thời gian điều hành giá xăng, dầu, thậm chí xuống còn hai ngày điều chỉnh một lần thay vì 10 ngày một lần như hiện nay. Ngoài ra, chúng ta cần có chiến lược lâu dài, đặc biệt cần tạo dự trữ chiến lược xăng, dầu quốc gia để bảo đảm sự an toàn về năng lượng và cho hoạt động kinh tế.
Bộ Tài chính đã kiến nghị giảm 8% thuế nhập khẩu xăng, từ 20% xuống còn 12% và giảm kịch khung thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu. Song, ông Trịnh Quang Khanh, Tổng Thư ký Hiệp hội Xăng, dầu Việt Nam cho rằng “không có ý nghĩa nhiều”, bởi lượng xăng nhập khẩu chỉ chiếm 7,2% tổng lượng xăng tiêu thụ trong nước, trong khi, xăng nhập khẩu chủ yếu từ các nước ASEAN, Hàn Quốc với mức thuế nhập khẩu theo Hiệp định thương mại tự do (FTA) là 8%, thấp hơn 4% so mức thuế mà Bộ Tài chính đề xuất.
Đưa xăng, dầu vận động theo cơ chế thị trường
Bộ Tài chính vừa thông báo lấy ý kiến góp ý của nhân dân với dự thảo Luật Giá (sửa đổi) nhằm khắc phục những hạn chế, vướng mắc sau hơn 9 năm thi hành. Một điểm đáng chú ý khác, Bộ Tài chính nêu trong tờ trình là đề xuất bỏ các quy định về lập và sử dụng quỹ bình ổn, trong đó đặc biệt với Quỹ bình ổn giá xăng, dầu (Quỹ BOG). Bởi việc xem xét bỏ quỹ bình ổn giá là cơ sở để giá xăng, dầu được vận động hoàn toàn theo cơ chế thị trường và tôn trọng các nguyên tắc thị trường.
Về đề xuất này, PGS, TS Ngô Trí Long bày tỏ sự đồng tình. Theo ông, về thực chất Quỹ BOG không còn tác dụng. Bởi với doanh nghiệp, tiền trích vào quỹ doanh nghiệp giữ nhưng không được dùng, mà chỉ được dùng để chi bù giá. Nhưng khi giá tăng cao, xả hết quỹ rồi mà cơ quan quản lý vẫn muốn chi thêm để bù giá thì quỹ sẽ thiếu. Khi quỹ thiếu, doanh nghiệp phải đi vay ngân hàng và sẽ bị tính chi phí lãi vay. Còn đối với người tiêu dùng, với nguyên tắc ứng trước chi sau thì về bản chất cũng không có lợi. Thậm chí, nhiều lúc giá xăng, dầu giảm người tiêu dùng cũng không được hưởng mức giá thấp.
Bản chất Quỹ BOG không thể hạ được lạm phát vì không giảm được chi phí cho người dân mà chỉ có tác dụng bình ổn, PGS, TS Phạm Thế Anh, Trưởng bộ môn Kinh tế vĩ mô, Đại học Kinh tế quốc dân cũng đồng tình việc bỏ Quỹ BOG và nhấn mạnh: Muốn bình ổn, phải có khả năng dự báo giá xăng, dầu thế giới, nhưng điều này là ngoài khả năng của người điều hành quỹ. Còn chi phí xăng, dầu về trung và dài hạn là không thể hạ được vì không ai bỏ tiền để bù vào cả mà ở đây bản chất là người dân bỏ tiền ra trước, chi sau.
