Tăng tốc phát triển điện mặt trời mái nhà

Tiết kiệm hàng tỷ đồng mỗi tháng

Thời gian qua, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã liên tục đưa ra các chính sách thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, trong đó đáng chú ý là Chỉ thị 03 về phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Theo định hướng này, điện mặt trời mái nhà không chỉ được nhìn nhận như một nguồn điện để kinh doanh, mà trở thành giải pháp giúp người dân, doanh nghiệp chủ động đáp ứng nhu cầu sử dụng điện.

Tại Công ty TNHH Khoa học kỹ thuật Ngân Long, gần 20 MW điện mặt trời đã được đưa vào vận hành từ cuối năm ngoái trên mái năm nhà xưởng. Doanh nghiệp đầu tư khoảng 150 tỷ đồng cho hệ thống này.

Theo ông Phạm Xuân Giỏi, Chủ quản điện Công ty TNHH Khoa học kỹ thuật Ngân Long, doanh nghiệp sản xuất sợi dệt, hiện có hơn 2.000 lao động và thuộc nhóm khách hàng tiêu thụ lượng điện lớn. Trước khi lắp đặt điện mặt trời, chi phí tiền điện của doanh nghiệp dao động 40-60 tỷ đồng mỗi tháng.

Khi hệ thống vận hành, điện mặt trời đáp ứng khoảng 8-10% nhu cầu điện của nhà máy. Nhờ đó, doanh nghiệp tiết kiệm trung bình 5-6 tỷ đồng tiền điện mỗi tháng, có thời điểm đạt 6-7 tỷ đồng.

Không chỉ mang lại hiệu quả về chi phí, nguồn điện tại chỗ còn đáp ứng một yêu cầu ngày càng phổ biến trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông Giỏi, các đối tác nước ngoài khi đánh giá nhà máy không chỉ quan tâm đến năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm mà còn chú trọng nguồn năng lượng sử dụng, hiệu quả tiết kiệm điện và các giải pháp giảm phát thải.

Tương tự, tại Khu công nghiệp Hải Hà, Công ty TNHH Công nghệ kỹ thuật Ngân Hà cũng đang khai thác nguồn điện mặt trời trên mái các nhà xưởng. Hệ thống có tổng công suất hơn 20 MW, được đầu tư theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Theo ông Cà Văn Cường, Chủ quản điện Công ty TNHH Công nghệ kỹ thuật Ngân Hà, hệ thống giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 5,6-6,3 tỷ đồng tiền điện mỗi tháng. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần nhu cầu năng lượng của nhà máy. Mỗi tháng, doanh nghiệp vẫn chi khoảng 75-84 tỷ đồng để mua điện từ lưới phục vụ sản xuất.

Điện mặt trời vì vậy không được đặt mục tiêu thay thế hoàn toàn điện lưới, mà trở thành nguồn bổ sung tại chỗ, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, chủ động hơn về năng lượng và từng bước giảm phát thải.

Thực tế tại các khu công nghiệp Quảng Ninh cho thấy, điện mặt trời mái nhà đang chuyển từ một giải pháp tiết kiệm chi phí sang một phần trong chiến lược năng lượng của doanh nghiệp. Đặc biệt với các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu, việc sử dụng năng lượng sạch ngày càng gắn với khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng và duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đây cũng có thể trở thành một lợi thế mới của các khu công nghiệp trong thu hút đầu tư. Khi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt tiêu chí phát thải và sử dụng năng lượng sạch vào quyết định lựa chọn địa điểm sản xuất, những khu công nghiệp có sẵn hạ tầng và điều kiện phát triển nguồn điện tại chỗ sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh.

Nhiều địa phương bắt đầu hỗ trợ tiền

Theo ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng Xanh, điện mặt trời mái nhà đang cho thấy lợi ích kép khi vừa giúp người sử dụng giảm chi phí, vừa mang lại hiệu quả cho hệ thống điện.

Việc phát triển nguồn điện ngay tại nơi tiêu thụ giúp giảm lượng điện phải truyền tải từ xa, qua đó hạn chế tổn thất và giảm áp lực đầu tư thêm hạ tầng nguồn, lưới điện. Đáng chú ý, thời điểm điện mặt trời phát cao, từ cuối buổi sáng đến đầu giờ chiều, cũng là lúc nhu cầu điện cho sản xuất và làm mát thường tăng mạnh. Nhờ đó, nguồn điện tại chỗ có thể trực tiếp giảm lượng điện lấy từ lưới vào các giờ phụ tải cao.

Thực tế, xu hướng đầu tư điện mặt trời mái nhà đang tăng nhanh tại khu vực miền bắc. Theo Tổng công ty Điện lực miền bắc (EVNNPC), riêng tháng 7/2026, có thêm 2.981 khách hàng lắp đặt hệ thống với tổng công suất 105,3 MW, bằng 186% kế hoạch tháng.

Tính chung 7 tháng đầu năm, khu vực miền bắc, không bao gồm Hà Nội, ghi nhận 11.481 khách hàng đầu tư điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất 499,9 MW. Lũy kế đến ngày 31/7, toàn EVNNPC có 13.080 khách hàng, tổng công suất đạt 823,7 MW.

EVNNPC đánh giá Nghị định 58/2025/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý rõ hơn cho mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Cùng với đó, Chỉ thị 09 và Chỉ thị 10 của Thủ tướng Chính phủ phân định trách nhiệm của chính quyền địa phương trong tiết kiệm điện, quản lý nhu cầu phụ tải và thúc đẩy phát triển nguồn điện này.

Ngành điện cũng đã hoàn thiện các quy trình, biểu mẫu và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ sở thống nhất cho các đơn vị điện lực và khách hàng.

Tại nhiều địa phương, chính sách đang được đẩy thêm một bước, từ tuyên truyền, hướng dẫn sang hỗ trợ trực tiếp cho người dân đầu tư hệ thống. Một số tỉnh, thành phố đã đưa điện mặt trời mái nhà vào các chương trình chuyển đổi xanh, phát triển bền vững, đồng thời nghiên cứu kết hợp với hệ thống pin lưu trữ (BESS) để tăng khả năng sử dụng nguồn điện tại chỗ.

Bắc Ninh là một trong những địa phương đã đưa ra cơ chế hỗ trợ cụ thể. Cuối tháng 7/2026, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết 21 về chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống pin lưu trữ tại nhà ở riêng lẻ giai đoạn 2026-2030. Chính sách có hiệu lực từ ngày 1/8/2026 đến hết ngày 31/12/2030.

Theo nghị quyết, mỗi hộ được hỗ trợ 1 triệu đồng/kWp lắp đặt điện mặt trời, tối đa 3 triệu đồng. Với hệ thống lưu trữ điện được lắp đặt đồng bộ, mức hỗ trợ thêm là 1 triệu đồng/kWh, tối đa 3 triệu đồng/hộ. Như vậy, tổng mức hỗ trợ cho cả điện mặt trời mái nhà và BESS tối đa 6 triệu đồng/hộ.

Trước đó, Lai Châu cũng áp dụng cơ chế hỗ trợ riêng cho những hộ dân còn khó khăn trong tiếp cận điện lưới. Theo Nghị quyết 09 được HĐND tỉnh ban hành cuối tháng 4/2026, nhóm được hỗ trợ gồm hộ dân tộc thiểu số, hộ nghèo, hộ cận nghèo tại những khu vực đã có lưới điện hạ áp 0,4 kV nhưng chưa được sử dụng điện lưới quốc gia.

Các hộ chưa có điện do ngành điện không thể đầu tư hạ tầng lưới hạ áp cũng thuộc diện thụ hưởng chính sách.

Lai Châu hỗ trợ hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ với mức tối đa 50 triệu đồng/hộ, dưới hình thức hỗ trợ thiết bị, chi phí vận chuyển và lắp đặt. Thiết bị sau công-tơ cũng được hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng/hộ. Chính sách có hiệu lực từ ngày 22/4/2026.

Bên cạnh hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách, một số địa phương đang nghiên cứu các gói tín dụng xanh, tín dụng ưu đãi để giảm chi phí vốn cho người dân và doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà. Theo EVNNPC, một số nơi còn áp dụng cơ chế "luồng xanh 60%", rút ngắn khoảng 60% thời gian giải quyết thủ tục đối với các dự án điện mặt trời mái nhà.

Những cơ chế này cho thấy chính sách phát triển điện mặt trời mái nhà đang chuyển từ khuyến khích sang tạo động lực cụ thể. Khi chi phí đầu tư được chia sẻ, thủ tục được rút gọn và hệ thống lưu trữ được khuyến khích đi kèm, nguồn điện tại chỗ có thêm điều kiện để mở rộng, qua đó vừa giảm chi phí cho người sử dụng, vừa hỗ trợ mục tiêu tiết kiệm điện và giảm áp lực cho hệ thống điện.