Điểm nghẽn vẫn hiện hữu
Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), kinh tế thế giới đang đối mặt với nhiều biến động từ xung đột địa chính trị, chính sách thương mại đến giá năng lượng. Những yếu tố này tiếp tục gây sức ép lên hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đáng chú ý, tình hình an ninh hàng hải tại Biển Đỏ, kênh đào Suez và Eo biển Hormuz tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn vận tải, buộc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh lịch trình, kéo dài thời gian giao hàng. Cùng với đó, chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải tiếp tục biến động. Dẫn số liệu từ tổ chức Drewry, ông Hải cho biết, chỉ số cước vận tải container thế giới (WCI) ngày 22/10/2026 đạt 1.585 USD/container 40 feet, tăng 2% so tuần trước. Dù chỉ phản ánh diễn biến trên một số tuyến vận tải quốc tế, chỉ số này cho thấy những biến động mà doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải đối mặt.
Ở trong nước, kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%. Trong 10 tháng, cả nước có 3.478 dự án đầu tư nước ngoài được cấp phép mới và 1.079 lượt dự án điều chỉnh tăng vốn. Đặc biệt, quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa vượt mốc 1.000 tỷ USD, tạo động lực lớn cho phát triển dịch vụ logistics. Cùng với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vận tải, kho bãi, phân phối và quản trị chuỗi cung ứng ngày càng gia tăng. Theo ông Hải, logistics cần được nhìn nhận không chỉ là ngành dịch vụ hỗ trợ thương mại, mà còn là hạ tầng chiến lược của nền kinh tế, góp phần kết nối sản xuất với thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng tại Việt Nam.
Thực tế, hạ tầng logistics đang có những chuyển biến đáng kể. Trong 9 tháng năm 2026, cả nước bổ sung 395 km đường cao tốc, nâng tổng chiều dài các tuyến chính hoàn thành, đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật lên 3.345 km. Cùng với hệ thống đường bộ, nhiều dự án cảng biển lớn tiếp tục được đầu tư, mở rộng. Tại Lạch Huyện, số bến cảng nước sâu tăng từ 2 lên 6 bến, góp phần nâng năng lực tiếp nhận tàu lớn và kết nối trực tiếp với các tuyến vận tải quốc tế. Các dự án cảng Hòn Khoai, Liên Chiểu, Cần Giờ, Mỹ Thủy, Hòn La cùng định hướng phát triển khu thương mại tự do Cái Mép được kỳ vọng tạo thêm động lực cho mạng lưới logistics quốc gia.
Ở lĩnh vực hàng không, khối lượng hàng hóa thông qua cảng hàng không tăng 9,6%, đạt khoảng 1,6 triệu tấn. Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 có công suất thiết kế 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, mở ra dư địa phát triển logistics hàng không trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo ông Hải, việc mở rộng hạ tầng mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Hệ thống vận tải vẫn thiếu kết nối đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không. Trong khi đó, đường bộ tiếp tục đảm nhận khối lượng vận tải lớn, làm gia tăng áp lực chi phí. Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu logistics chưa đồng bộ, liên kết vùng còn hạn chế, doanh nghiệp trong nước chủ yếu cung cấp các dịch vụ đơn lẻ, chưa tham gia sâu vào các khâu có giá trị gia tăng cao của chuỗi cung ứng.
Nâng năng lực để được thế giới lựa chọn
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho rằng, thách thức của ngành logistics hiện nay không chỉ nằm ở việc mở rộng mạng lưới kết nối quốc tế, mà còn ở chất lượng vận hành và khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng.
Dẫn dữ liệu từ Chỉ số hiệu quả logistics (LPI 2.0), ông Dũng cho biết, thời gian xử lý liên quan đến container nhập khẩu tại cảng của Việt Nam ở mức 3,6 ngày, trong khi Singapore chỉ 1,2 ngày. Với hàng nhập khẩu qua đường hàng không, thời gian tương ứng là 1,7 ngày và 0,2 ngày. Theo ông Dũng, bên cạnh đầu tư hạ tầng, cần tập trung rút ngắn thời gian chờ, nâng cao độ tin cậy và khả năng phối hợp giữa các khâu trong chuỗi cung ứng.
Đặc biệt, khi chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phức tạp, doanh nghiệp logistics không thể chỉ dừng ở việc cung cấp dịch vụ vận tải, kho bãi hay giao nhận đơn lẻ. Thay vào đó, doanh nghiệp phải có khả năng thiết kế giải pháp, điều phối nhiều phương thức vận tải, quản trị rủi ro và chủ động xử lý khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Theo Phó Chủ tịch VLA, giá trị của doanh nghiệp logistics không còn nằm ở việc cung cấp mức cước thấp nhất, mà ở khả năng giúp khách hàng tối ưu tổng chi phí, bảo đảm chất lượng dịch vụ và kiểm soát rủi ro.
Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực về thông tin thương mại, thiết kế mạng lưới, quản trị vận hành, pháp lý, tài chính, dữ liệu và nguồn nhân lực. Đáng chú ý, theo ông Dũng, vươn ra toàn cầu không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc mở văn phòng hay mở rộng mạng lưới ở nước ngoài. Doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế ngay tại thị trường trong nước, nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn và trở thành đối tác tin cậy của những tập đoàn toàn cầu đang hoạt động tại Việt Nam. “Không chỉ vươn ra thế giới, mà cần có năng lực để được thế giới lựa chọn”, ông Dũng nhấn mạnh.
Cùng quan điểm về yêu cầu nâng cao năng lực doanh nghiệp, ông Trần Thanh Hải cho rằng, ngành logistics cần chuyển từ cung cấp dịch vụ riêng lẻ sang quản trị chuỗi cung ứng tích hợp, tăng khả năng cung cấp dịch vụ trọn gói và tiếp cận trực tiếp các chủ hàng quốc tế.
Đây cũng là một trong những định hướng của Chương trình Go Global giai đoạn 2026-2030, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp logistics Việt Nam mở rộng hiện diện ở nước ngoài, phát triển mạng lưới đại lý, kho hàng và hệ thống phân phối tại thị trường đích.
Theo ông Hải, để logistics Việt Nam thật sự bứt tốc, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện kết nối hạ tầng, tăng cường liên kết vùng, huy động nguồn lực đầu tư đến nâng cao năng lực doanh nghiệp, phát triển nhân lực và thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.
Bên cạnh nâng cao năng lực doanh nghiệp, liên kết vùng được xác định là giải pháp quan trọng để giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển. Theo ông Hải, cần chuyển từ phát triển logistics riêng lẻ theo từng địa phương sang hình thành các hành lang logistics liên vùng, kết nối vùng sản xuất, khu công nghiệp, cảng biển và cửa khẩu... Cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất, chế biến, logistics, cảng biển và cửa khẩu; phát triển hệ thống kho lạnh, dịch vụ phân phối, vận tải đa phương thức và các dịch vụ giá trị gia tăng.
Song song với đó, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là yêu cầu không thể tách rời trong quá trình phát triển logistics. Các giải pháp được đặt ra gồm chuyển đổi sang phương tiện vận tải xanh, tăng cường vận tải thủy nội địa và ven biển, sử dụng năng lượng tái tạo trong vận hành kho bãi, ứng dụng công nghệ tự động hóa và xây dựng quy trình vận hành nhằm giảm phát thải.
Trong bối cảnh quy mô thương mại ngày càng mở rộng, yêu cầu đặt ra không chỉ là vận chuyển hàng hóa nhanh hơn, chi phí thấp hơn, mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng cho nền kinh tế Việt Nam.