Sức nóng trên dòng Nile

NDO - Trên toàn thế giới, theo tiến trình biến đổi khí hậu, hạn hán cũng như sự thiếu hụt nguồn nước là những vấn đề càng lúc càng trở nên nhức nhối. Và trong thời điểm hiện tại, ở đông bắc châu Phi quanh vùng châu thổ sông Nile, một "cơn khát" chung thậm chí còn đang có nguy cơ đào sâu thêm mâu thuẫn, đồng thời làm căng thẳng gia tăng giữa các quốc gia láng giềng.
0:00 / 0:00
0:00

Ngày 25/7, tại Cairo, Tổng thống Ai Cập Abdel-Fattah El-Sisi cùng người đồng cấp Somalia Hassan Sheikh Mahmoud tổ chức họp báo chung sau một cuộc hội đàm.

Theo Tổng thống Ai Cập El-Sisi, hai nhà lãnh đạo đã thảo luận về những diễn biến mới nhất trong vấn đề dự án Đập thủy điện Đại Phục Hưng (Grand Ethiopian Renaissance Dam/GERD) của nước láng giềng Ethiopia, xây dựng trên thượng nguồn sông Nile, và chia sẻ quan điểm về "sự nguy hiểm của các chính sách đơn phương trong tiến trình thực thi các dự án trên những dòng sông quốc tế".

Sông Nile - thường được coi là hệ thống sông dài nhất thế giới, chính xác là một "dòng sông quốc tế", với lưu vực bao phủ 11 quốc gia.

Nghĩa là, khi hai vị tổng thống đồng thời nhấn mạnh tính cấp thiết của "việc tuân thủ nguyên tắc hợp tác và tham vấn trước" nhằm giải quyết những bất đồng trong việc chia sẻ nguồn nước, họ đã và đang thể hiện rõ lập trường phản đối các chính sách đơn phương của Ethiopia, liên quan đập thủy điện Đại Phục Hưng.

Đập Đại Phục Hưng, dự kiến có tổng chi phí xây dựng 5 tỷ USD khi hoàn tất để trở thành nhà máy thủy điện lớn nhất châu Phi, đã bắt đầu khởi động các turbine trong giai đoạn sản xuất điện đầu tiên từ tháng 2/2022 vừa qua.

"Mối quan tâm chính của Ethiopia là mang lại ánh sáng cho 60% dân số đang ở bóng tối, cứu lấy sức lao động của những người mẹ đang mang gỗ trên lưng"- Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed nhấn mạnh khi ấy, một phần cũng để trấn an những "người hàng xóm" đang vô cùng lo lắng. Bởi lẽ, dù với bất cứ lý do nào, ngay từ lúc khởi công, GERD đã trở thành một nỗi ám ảnh với tất cả mọi quốc gia khác, vốn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lưu lượng nước từ sông Nile.

Hiện tại, Ethiopia đã sẵn sàng triển khai giai đoạn tích nước thứ ba cho GERD (dự kiến bắt đầu trong tháng 8/2022). Song, ngay từ hồi tháng 5, nước láng giềng Sudan cũng đã lên tiếng bác bỏ các kế hoạch mà Ethiopia công bố, và cảnh báo điều này có thể làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ hai nước.

Sudan và Ai Cập, hai quốc gia hạ nguồn sông Nile, từng nhiều lần kêu gọi Ethiopia tránh các hành động đơn phương liên quan đến GERD, đồng thời nhấn mạnh các bên cần phải đạt được một thỏa thuận có tính ràng buộc về pháp lý liên quan việc tích nước và vận hành đập thủy điện khổng lồ này. Và Ai Cập, trong quá khứ, thậm chí còn đe dọa sẽ "sử dụng mọi phương tiện cần thiết", nếu một cuộc "khủng hoảng nước ngọt" xảy ra.

Xuyên suốt câu chuyện này, việc thiếu một thỏa thuận pháp lý mang tính ràng buộc đang là vấn đề khúc mắc chính, giữa Ethiopia với các nước cùng chia sẻ nguồn nước sông Nile.

Vài năm qua, những vòng đàm phán kỹ thuật do Liên minh châu Phi (AU) thúc đẩy đều lâm vào bế tắc. Mặt khác, song song với tiến trình đó, Ethiopia cũng đẩy nhanh tiến độ triển khai GERD. Họ có lý do riêng, là hai phần ba dân số Ethiopia hầu như không tiếp cận được lưới điện, theo Ngân hàng Thế giới (WB). Bên cạnh đó, GERD cũng sẽ giúp Ethiopia trở thành một cường quốc xuất khẩu điện của châu Phi nếu đạt công suất 5.150 MW - nghĩa là một "đòn bẩy kinh tế" vô giá.

Nhu cầu phát triển của 120 triệu người dân Ethiopia, thực tế, đang được đặt lên bàn cân cùng nhu cầu nước ngọt của gần 150 triệu người dân hai nước Ai Cập và Sudan. Mâu thuẫn này, hơn lúc nào hết, đòi hỏi những biện pháp ngoại giao nghiêm túc và chân thành, nhằm tìm ra giải pháp lâu dài, bảo đảm lợi ích của tất cả các bên cũng như củng cố hòa bình, thịnh vượng của toàn khu vực.

Nếu đạt được điều đó, sông Nile và GERD sẽ trở thành hình mẫu cho rất nhiều "dòng sông quốc tế" khác, với những vấn đề tương tự, từ sông Amazon đến sông Mê Công.