“Không thầy đố mày làm nên”
Trong thể thao, cụ thể là môn cờ vua, những người thầy đầu tiên sẽ đặt nền móng cho sự phát triển của mỗi vận động viên (VĐV). Tuy nhiên, hầu hết các huấn luyện viên (HLV) hiện nay, chỉ dừng lại ở việc dạy về chuyên môn cơ bản, còn khi các VĐV đến tầm chuyên nghiệp, hoặc đi thi đấu, lấy cờ vua làm cái nghề kiếm tiền, tăng thứ hạng, thì chưa có nhiều HLV đủ tầm định hướng cho học trò. Thực tế này khiến những Lê Quang Liêm, Nguyễn Ngọc Trường Sơn… thường phải tự thân vận động, học cờ trên internet, còn khi thi đấu phải lo “từ A tới Z” mọi chuyện như thuê khách sạn, chuẩn bị đồ ăn, tìm hiểu luật thi đấu… Đây là vấn đề đã tồn tại bấy lâu nay ở Việt Nam, và cách giải quyết chính là thuê thầy ngoại, nhưng lại luôn gặp một rào cản lớn: kinh phí.
Dưới góc nhìn của kỳ thủ Nguyễn Ngọc Trường Sơn (ảnh lớn), thì HLV không nhất thiết phải là người giỏi chơi cờ, nhưng quan trọng là phải có phương pháp. “Cờ vua cũng như bóng đá vậy, HLV không nhất thiết phải là cầu thủ giỏi, mà phải biết quản lý, có nghiệp vụ giảng dạy. Trong cờ vua, phương pháp giảng dạy rất quan trọng. Các VĐV như chúng tôi không cần HLV có trình độ thi đấu vượt mình, nhưng HLV đó phải là người biết lên kế hoạch, hỗ trợ nhiều mặt, không chỉ là về chuyên môn” - Trường Sơn chia sẻ - “Ở các giải chuyên nghiệp trình độ cao, hầu như các VĐV Việt Nam đều phải tự thân vận động. Điều đó sẽ khiến chúng tôi không thể tập trung thi đấu”.
Lê Quang Liêm (ảnh nhỏ) cũng đồng ý với quan điểm của người đồng đội: “Ở Mỹ, hầu như các VĐV không có thầy giỏi chuyên môn cờ vua, bởi họ xác định rõ hướng đi chuyên nghiệp là phải tập luyện, thi đấu chuyên nghiệp thường xuyên. Các HLV có nhiệm vụ tìm những giải đấu phù hợp, rồi sau đó lên kế hoạch chi tiết tham dự như thế nào, chưa kể cũng có sự hỗ trợ về nhiều mặt khác”.
Kinh phí quan trọng nhất, nhưng không phải là tất cả
Khó khăn lớn nhất trong việc phát triển môn cờ vua được chỉ ra là không có đủ kinh phí. Ở Việt Nam, thường các VĐV khi còn nhỏ có sự phát triển rất tốt, nhưng hầu hết đều chững lại trong các giai đoạn kế tiếp. Trở thành một VĐV chuyên nghiệp, nghĩa là có thể kiếm tiền “sống khỏe” từ cờ vua, đáng buồn thay hiện tại chỉ có duy nhất Lê Quang Liêm.
Kinh phí là vấn đề đã được đề cập rất nhiều, và có lẽ bài toán này chỉ có một cách giải duy nhất là xã hội hóa. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay, các kỳ thủ được tài trợ chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Nguyễn Ngọc Trường Sơn - thần đồng cờ vua một thời - bày tỏ: “Khi còn nhỏ, tôi được nằm trong nhóm các VĐV trẻ có danh hiệu sớm nhất. Nhưng sau đó không có điều kiện thi đấu, trong khi các VĐV cùng lứa ở nước ngoài thi đấu 10 - 15 giải mỗi năm, tức là gấp 3 - 4 lần mình. Các VĐV Việt Nam hầu hết dựa vào năng khiếu, còn VĐV nước ngoài được đào tạo bài bản, nhất là các cường quốc như Nga, một số nước châu Âu. Năng khiếu chỉ là một phần, bởi về lâu dài mình bị tụt lại”.
Hiện tại chỉ có Quang Liêm cạnh tranh được các đối thủ hàng đầu, còn lại đều khó phát triển và đi theo con đường chuyên nghiệp. Nhưng ngay cả Quang Liêm mỗi năm cũng chỉ thi đấu được 6 - 8 giải là… hết tiền, nếu không đạt thành tích.
“Kinh phí là vấn đề không chỉ với các VĐV Việt Nam, mà đối với cả không ít kỳ thủ nước ngoài. Nhưng chúng ta có bất lợi lớn là thường tham dự các giải ở châu Âu - nơi có nền cờ vua phát triển, việc di chuyển, ăn ở sẽ rất tốn kém”, Quang Liêm nhận xét - “Hiện tại, ở Đông- Nam Á, châu Á cũng có nhiều giải chất lượng chứ không nhất thiết phải thi đấu ở châu Âu. Ngoài ra, việc tự bỏ tiền túi ra nhưng thu lại được kinh nghiệm, cọ xát để cải thiện trình độ cũng là sự đầu tư cần được xác định ngay từ đầu”.
“Sự đầu tư cần được xác định ngay từ đầu ấy”, xét cho cùng, không phải là vấn đề đặt ra với riêng kỳ thủ nào. Đó là đòi hỏi dành cho cả gia đình của họ, lẫn các nhà quản lý của nền cờ vua giàu tiềm năng bậc nhất châu Á như Việt Nam. Cần phải có những chính sách hỗ trợ hiệu quả, nhằm bảo đảm nền tảng tài chính đối với định hướng phát triển của các tài năng trẻ. Cũng cần cả những con người thật sự phù hợp - những HLV chuyên nghiệp đích thực - để bảo đảm rằng những chính sách hỗ trợ ấy sẽ không trở nên hoài phí.
