Bên sau một bảng màu êm

1. Tưởng niệm một năm, ngày mất của họa sĩ Lê Thiết Cương (1962-2025), gia đình họa sĩ và Thăng Long Gallery tổ chức một triển lãm giới thiệu chọn lọc bộ sưu tập hội họa Lê Thiết Cương của Gallery, chất liệu bột màu trên toan, trong đó có những bức được ra đời từ hơn 20, 30 năm về trước. Triển lãm diễn ra tại số 41, phố Hàng Gai, Hoàn Kiếm, Hà Nội, từ ngày 17 đến 31/7.

Tại triển lãm, người xem có dịp gặp lại bảng mà̀u êm ả, bàng bạc, gợi dư vị của những điều xưa cũ, những mơ hồ khó gọi tên nơi hồi ức. Ở đó, hiển hiện những dáng vẻ ôm chứa câu chuyện thân phận hơn là những khoảnh khắc an vui. Thinh lặng nhưng vọng nhiều dư âm về nỗi niềm đời người. Dáng nhân vật trên tranh của Lê Thiết Cương dễ nhận biết, như có mẫu số chung để phân định giới. Hai bờ vai xuôi xuống, như chẳng có vai, hoặc trông nhỏ hơn hẳn phần giữa thân người; đó là dáng nữ. Bờ vai hiện rõ, vuông vắn, là dáng nam. Dáng là để giúp định tính một đối thoại, một câu chuyện, một kết giao giữa các nhân vật. Nhưng điều đó có lẽ không phải là trung tâm của bức tranh. Có gì đó bâng khuâng tỏa ra từ không gian bức tranh, dường như họa sĩ muốn bày tỏ nhiều điều khác bên sau bảng màu êm ấy, nhưng ông tìm cách tiết chế lại, bằng gợi phác hình và nét, bằng những khoảng trống được thiết kế thật tự nhiên.

2. Không thể không tham chiếu hội họa của ông với con người xã hội và con người đời thực của ông, bởi có sự đối lập rất thú vị trên bề mặt của các trình hiện ấy. Nếu như hội họa của ông là những khoảng trống đắt giá thì con người xã hội của ông thật rộn ràng, đấy ắp các mối quan hệ với văn nghệ sĩ trí thức trên khắp đất nước, với rất nhiều dự án trưng bày, kết nối trong hoạt động xã hội hóa nghệ thuật, với đa dạng những “cái viết” của ông về nhà, về người, về Hà Nội, về nghệ thuật, sự sáng tạo, về nhân sinh giữa dòng chảy thế sự. Nếu hội họa của ông là bề mặt của bảng màu êm thì hiện diện của con người cá nhân ông là sắc màu tươi rói, xanh lá mạ, đỏ, vàng, là cái rổn rảng của giọng cười, là đôi khi đến chói gắt của lời nói… Tất cả bộc lộ sự đa chiều, nhiều con người trong một con người Lê Thiết Cương. Và để thấy, có lẽ, hôi họa giúp ông có thể đối thoại với ông nhiều nhất, ở đó có những khoảng trống, cởi mở và chấp nhận mọi vẻ, để những bâng khuâng, khó định hình, khó bày tỏ trong ông được dịp thở, tan ra và lại thành hư không.

Bởi vậy, cuộc đời và cá tính nghệ thuật của Lê Thiết Cương có sức hấp dẫn đặc biệt với bất kỳ ai có dịp tiếp xúc nhiều hơn một lần, với ông và sáng tác của ông. Điều đó được thể hiện qua hơn 350 trang sách, khổ 18x24cm, nhan đề “Nhớ Lê Thiết Cương”, tập hợp những nhận định nghệ thuật ở góc nhìn chuyên môn, cũng như nhiều hình ảnh, câu chuyện, ký ức, cảm xúc về ông của người thân trong đại gia đình, họ mạc, của đồng nghiệp và bạn hữu. Các trang viết trải theo thời gian, có khi từ gần 30 năm trước, có khi vừa mới hoàn thành riêng cho ấn phẩm này. Sự quy tụ đông đảo những cây viết trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, phê bình mỹ thuật và báo chí trên khắp cả nước trong cuốn sách về một người lại cho thấy khoảng trống lớn, khó lấp đầy, khi người đó rời đi…

“Nhớ Lê Thiết Cương” được thực hiện cùng trong dịp tưởng niệm một năm, ngày mất của ông, dự kiến sẽ được giới thiệu trong thời gian diễn ra triển lãm.