Từ nhà phao Tân Hóa…
Xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa là vùng lòng chảo, bao quanh toàn núi đá, được xem là “túi nước” của huyện miền núi này. Trước kia, cứ đến mùa mưa lũ là Tân Hóa ngập sâu. Người dân phải bỏ nhà cửa, sơ tán lên núi đá vôi ở phía sau làng. Sau đó, một gia đình trong làng nghĩ ra cách đóng một chiếc thùng, gắn phía dưới mấy cái phao để bỏ tài sản, lương thực tránh bị hư hỏng. Từ mô hình đầu tiên đó, người dân Tân Hóa bắt đầu làm nhà phao, hay còn là gọi là nhà nổi tránh lũ để khỏi sơ tán lên núi cao.
Nhà nổi tránh lũ khung bằng gỗ, gần đây nhiều người làm bằng xà-gồ, lợp tôn khá kiên cố, được gắn trên một giàn gồm nhiều thùng nhựa phi rỗng để nước lũ dâng cao thì ngôi nhà cũng nổi lên theo. Mỗi nhà tránh lũ có giá khoảng 50 - 60 triệu đồng. Diện tích nhà nổi 15 - 20 m², được chia thành nhiều ngăn để cả gia đình ngủ, nơi đặt bếp, nơi để lương thực. Khi mưa to, người dân thu dọn đồ đạc thiết yếu, lương thực, thực phẩm lên nhà nổi rồi sơ tán sang nhà nổi cho đến khi lũ rút. Chủ tịch UBND xã Tân Hóa Trương Thanh Duẫn cho biết, trận lũ lớn vừa qua, toàn xã có hơn 600 ngôi nhà bị lũ nhấn chìm, trong đó có rất nhiều nhà ngập sâu 2 - 3 m. Khác với các mùa lũ lụt trước, gần đây, với kinh nghiệm “sống chung với lũ” và nhờ những nhà nổi bằng phao khá vững nên bà con và tài sản có giá trị được bảo vệ an toàn. Dù nhà ở ngập sâu nhưng nước dâng tới đâu, nhà phao dâng lên đó và được cố định bằng một chiếc cọc sắt nên không bị lũ cuốn đi.
Nhiều hộ kinh doanh còn chuẩn bị hàng hóa, thực phẩm thiết yếu rồi phục vụ ngay trên nhà nổi cho những người có nhu cầu. Ông Đinh Văn Hòa ở thôn Cổ Liêm chia sẻ: “Khi mưa to, chúng tôi đã lùa trâu, bò lên tránh lụt trong các lán tạm dựng bên vách núi đá vôi. Ở đó có sẵn rơm khô và chuối dự trữ cho gia súc ăn trong những ngày mưa lũ. Còn lại các vật dụng có giá trị và cần thiết, lương thực, thực phẩm, nước uống được chúng tôi đưa lên nhà phao, cả bốn người trong gia đình đều lên đó tránh lũ an toàn”.
Vừa qua, chính quyền đã hướng dẫn người dân chủ động đưa hơn 2.000 con trâu, bò lên vùng cao để tránh lũ. Các tài sản lớn trong nhà không thể đưa được lên nhà nổi thì kê kích lên cao và buộc cẩn thận để phòng tránh bị trôi, hư hỏng. Tuy nhiên, trận lũ mới đây đã vượt qua cả cọc sắt cố định nhà phao cao 6 m, có nguy cơ nhà bị lũ cuốn. Ngay trong đêm, lực lượng cơ động của xã phối hợp cán bộ, chiến sĩ Ban chỉ huy quân sự huyện phải lặn xuống dùng dây mây buộc chặt thêm vào cọc để nhà phao không bị trôi.
… đến nhà chòi phòng tránh bão, lụt
Ở vùng trũng Lệ Thủy và Quảng Ninh, mô hình nhà chòi phòng tránh bão, lụt cũng phát huy hiệu quả tốt. Nhà tránh lũ lụt là nhà hai tầng có quy mô nhỏ nhưng bền, chắc, được xây dựng bằng xi-măng, sắt thép. Giữa bộn bề khó khăn vẫn có những gia đình an toàn vượt lũ, bảo vệ được tính mạng và cả tài sản. Nhiều chủ nhà đón bà con láng giềng sang sơ tán trong những ngày lũ dâng cao. Đó là các hộ ở trong những nhà ở phòng, tránh bão lụt được hỗ trợ theo Quyết định số 48/2014/QĐ-TTg của Chính phủ hỗ trợ người nghèo ở 14 tỉnh miền trung ứng phó thiên tai.
Gia đình ông Nguyễn Văn Được ở thôn Mỹ Thủy, xã Sơn Thủy, huyện Lệ Thủy đang tập trung dọn nhà, rửa bùn sau lũ. Chỉ vào dấu đường ngang mà nước lũ để lại sau cao hơn 2,5 m trên tường nhà, ông Được nói: “Tui 65 tuổi rồi nhưng chưa khi nào thấy lũ lụt cao như thế này, may nhờ cái chòi ni mà cả nhà ở trên đó yên ổn, nếu không có thì chưa biết tránh lũ đâu nữa”.
Gần nhà ông Được, gia đình chị Dương Thị Trình cũng giữ được an toàn nhờ có nhà tránh lũ. Chị chia sẻ: “Có chỗ cao nấu được ăn nên bà con chung quanh chạy lụt vẫn có chút cơm nóng của mẹ con san sẻ”. Có được ngôi nhà và thêm chòi tránh lũ bên cạnh là nhờ chị được vay 15 triệu đồng của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Quảng Bình và tiền mẹ con chị dành dụm nhiều năm. Theo Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy Nguyễn Văn Thục, mô hình nhà chòi tránh lũ là an toàn và hiệu quả, không chỉ cần cho hộ nghèo mà cũng cần thiết đối với các hộ gia đình chưa có điều kiện xây nhà kiên cố vượt lũ.
Theo Sở Xây dựng Quảng Bình, không chỉ các gia đình ở xã Sơn Thủy, huyện Lệ Thủy mà toàn tỉnh có gần 2.500 ngôi nhà tránh lũ an toàn trong trận lũ lớn vừa qua. Điều đó đồng nghĩa ít nhất chừng ấy hộ dân sống an bình trong trận lũ lịch sử này. Hiệu quả đã thấy rõ song cái khó hiện nay là chỉ hộ nghèo mới được vay vốn để làm nhà chòi tránh bão lụt. Mức hỗ trợ của ngân sách và mức cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội 15 triệu đồng quá thấp so nhu cầu vốn cần thiết để hoàn thành một ngôi nhà phòng, tránh bão, lụt, trong khi khả năng huy động nguồn lực tự xây nhà ở của hộ nghèo còn hạn chế. Giám đốc Ngân hàng Chính sách xã hội Quảng Bình Trần Văn Tài đề nghị: Chính phủ xem xét kéo dài chương trình cho vay của hộ nghèo để xây dựng nhà ở phòng, chống bão lụt và nâng mức cho vay. Ngoài ra, nên mở rộng đối tượng hộ cận nghèo cũng có thể vay để xây dựng nhà ở phòng, chống bão lụt.
