Văn ca của mẹ Tuyết
Sang sảng một góc phòng, người phụ nữ này được nhận xét là “cánh đàn ông” của câu lạc bộ yêu hát văn Tứ Ca. Người ta chưa từng thấy cô Tuyết ngưng tiếng cười, có lúc còn khà khà. Trong lớp học, năng lượng của cô mang lại một bầu không khí vui tươi đến kỳ lạ, tưởng chừng như mọi lo toan đều sẽ phải đứng chờ ở ngoài cửa. Có lẽ vì vậy, từ các em học sinh khiếm thị đến người lớn tuổi học hát văn tại đây, đều yêu mến thứ năng lượng tỏa ra từ cô. Nhiều học sinh trong lớp gọi cô là mẹ Tuyết.
Nghệ sĩ Tuyết Tuyết (tên thật Nguyễn Thị Tuyết, 43 tuổi) hiện đang công tác tại Trung tâm văn hoá Thành phố Hà Nội. Ngoài công việc chính, cô Tuyết còn đứng lớp các câu lạc bộ hát văn, dạy nhạc cụ dân tộc và tìm hiểu văn hóa (chầu văn), đồng thời cô cũng điều hành kênh YouTube riêng với lượng theo dõi “khủng”.
Cô Tuyết cho biết, ngay từ nhỏ bản thân cô đã có mối tương giao huyền diệu với nhạc cụ dân tộc. Mỗi khi được bà nội dẫn đi dự lễ hầu đồng, cô đều chăm chú lắng nghe, chủ động tìm hiểu rồi nuôi ước mơ được trở thành một người nghệ sĩ nhạc cụ dân tộc lúc nào không hay.
Cô bé Nguyễn Thị Tuyết ngày nào giờ đã là một nghệ sĩ chầu văn thực thụ. Tuyết Tuyết xem văn hóa và nhạc cụ dân tộc như lẽ sống, sẵn sàng truyền dạy cho bất cứ ai, miễn là họ có đam mê một cách nghiêm túc. Lớp văn ca Tuyết Tuyết hoạt động từ cuối 2014, cho tới nay đã hơn 10 năm. Người theo học có đủ mọi hoàn cảnh, ngoài các em học sinh khiếm thị còn có nhóm “học viên già” yêu văn hóa, các bạn trẻ muốn học hát văn, hát xẩm, và đôi khi xuất hiện cả cánh mê nhạc rock cũng vì yêu mến cô mà tới thăm.
“Cô Tuyết thực sự rất giỏi, hầu như loại nhạc cụ nào cô cũng có thể chơi và chơi ở mức tốt trở lên. Tôi là một người trẻ yêu nhạc rock, nhưng mỗi khi “lụt” cảm xúc, tôi lại tìm đến làn điệu dân gian để dưỡng lại phần hồn của mình. Đó là lý do tôi theo dõi nghệ sĩ Tuyết Tuyết đồng thời tới lớp học của cô”, anh Cường (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) cho biết.
Ngoài hát văn, dạy nhạc cụ dân tộc, nghệ sĩ Tuyết Tuyết còn tham gia nhiều hoạt động văn hóa, nhằm giáo dục các bạn trẻ về lịch sử, đồng thời đưa hình ảnh Việt Nam tới đông đảo bạn bè quốc tế.
Nghệ sĩ Tuyết Tuyết là người đầu tiên làm sống dậy giá “Chầu năm suối Lân” vào khoảng năm 2012 và 2013. “Tôi có sở thích tìm tòi và hát những bản văn ít ai hát. Đến giờ tôi vẫn rất tự hào mỗi khi được về thăm đền Suối Lân, vì là người đầu tiên đưa bản văn của Chầu nhộn nhịp trở lại trên sân khấu cộng đồng. Hiện video Chầu năm suối Lân của tôi đã lên tới hàng triệu lượt xem, các bản văn khác đi kèm cũng tăng trưởng tốt từ hàng chục đến hàng trăm nghìn chỉ trong thời gian ngắn”, nghệ sĩ Tuyết Tuyết tự hào chia sẻ.
Nghệ sĩ Tuyết Tuyết và thành viên hát văn luôn tích cực tìm hiểu khái niệm thuật toán của YouTube, thông qua đó đăng tải video sao cho hiệu quả để dễ tiếp cận nhất với cộng đồng. Thêm vào đó, sản phẩm âm nhạc của Tuyết Tuyết lẫn câu lạc bộ Tứ Ca đều có tiêu đề dễ hiểu lại bình dị, dân dã. Một số video tiêu biểu có thể kể đến như: “Hát xẩm 10 mong người cao tuổi”, “Ruộng nhà không chịu thâm canh”, “Hát vui: Thái bình”, “Dạy chồng”…
Dù vui tính, nhưng cô giáo Tuyết Tuyết lại rất nghiêm túc với công việc dạy dỗ học trò, đặc biệt lưu tâm tới nhóm bạn trẻ khiếm thị. Có lẽ vì cảm nhận được tình yêu thương của cô nên Nhật Hà (19 tuổi) và Minh Anh (18 tuổi) đều xem cô Tuyết như người mẹ nuôi dưỡng cho tình yêu dân ca của mình.
Những bông hoa trên đá
Đó là cách gọi, cách cô giáo Tuyết Tuyết tiếp thêm động lực cho các học trò khiếm khuyết của mình. Vì nhiều tình thương như vậy, nên chẳng bất ngờ khi thấy các em học sinh ở đây lúc nào cũng tươi vui, hoạt bát, lạc quan. Thậm chí sự lạc quan đó còn lây sang cả người chung quanh, thông qua làn điệu các em hát, tiếng đàn các em đàn.
Ngoài Nhật Hà và Minh Anh, lớp học của nghệ sĩ Tuyết Tuyết còn có nhiều bạn khiếm thị khác tới từ các trường THPT và cả Học viện âm nhạc. Đa phần các bạn đã có thể hát, chơi nhạc cụ dân tộc và đi biểu diễn, tự kiếm tiền. Mặc dù vẫn còn trên ghế nhà trường nhưng Nhật Hà và Minh Anh đã biểu lộ tài năng hiếm có trong cả giọng hát lẫn cách chơi nhạc cụ. Nhật Hà được xem như “ca nương” chính có thể song ca với mẹ Tuyết, còn Minh Anh lại tỏ ra rất có tài ở bộ môn đàn nguyệt. Khi cả hai em song tấu, người ta có thể cảm nhận rõ sức sống, tình yêu nghề cũng như khát vọng, điều chỉ thấy ở những nghệ sĩ đã chín trong cách tư duy. Quả thực họ, những con người khiếm thị đã trở thành những bông hoa, kiên cường mọc trên đá.
Mẹ Tuyết thường nói với các em, “trời không lấy của ai tất cả” hay “đừng gieo một hạt mầm thất vọng khi trong túi ta có cả nắm tài năng”. Qua cách dạy và truyền đạt chân tình, mẹ Tuyết dần dà khám phá ở các em những tài năng bị chôn giấu, khuyến khích các em bộc lộ và tự tin hơn, đồng thời có khích lệ mỗi khi cần thiết. Tất cả điều này làm nên một lớp học đầy tính nhân văn, chia sẻ.
Ngoài dạy học miễn phí, cô Tuyết đôi khi còn chi trả cả chi phí đi lại, ăn uống và tặng thưởng với mỗi ngưỡng thành công của các em. Điều này tiếp tục nuôi dưỡng ý chí, niềm yêu thích với bộ môn nghệ thuật dân gian mà các em theo đuổi. “Em thích hát văn hầu, thích hát xẩm, lại càng thích hơn nữa những câu chuyện văn hóa, cổ tích mà cô Tuyết kể cho em. Có thể em không thấy nhưng trí tưởng tượng của em có thể hình dung ra gương mặt của cô, hiền từ và phúc hậu. Còn nhớ như in trong một buổi biểu diễn ở Trường đại học Văn hóa Hà Nội, dù cô Tuyết bị bong gân, nhưng điều đầu tiên cô nhớ tới lại là bước đi của em từ trên cánh gà sân khấu xuống vì sợ em bị ngã. Em biết có một thế giới đầy âm nhạc mang tên Disney và em muốn sẽ có một ngày nước mình cũng xuất hiện thế giới cổ tích, nơi làn điệu dân ca cất lên bởi bà tiên giống như cô Tuyết”, Nhật Hà xúc động cho biết.
Còn với Minh Anh, cô bé hóm hỉnh hay cười có sở thích trêu chọc cô giáo này lại chia sẻ: “Nhiều khi đi biểu diễn về muộn nhưng thay vì nghỉ ngơi, cô vẫn lên lớp dạy bọn em vì biết chúng em háo hức thế nào. Em thường trêu cô để cô đỡ mệt mỏi nhưng thực chất em rất yêu cô, yêu “mẹ” Tuyết”.
Hiện tại, Nhật Hà và Minh Anh đã xuất hiện khá nhiều trên sân khấu biểu diễn và trên kênh YouTube Tuyết Tuyết. Một số người đã trở thành người hâm mộ của các em. Vài nhạc phẩm như “Cô đôi thượng ngàn”, “Chầu bé Bắc Lệ”, “Con ơi mẹ chẳng cần chi” mà hai em thể hiện có lượt tương tác cao, đa phần đều bình luận tích cực, ủng hộ cũng như cổ vũ.
Trong căn phòng nhỏ, nơi đặt ngổn ngang sách vở, thiết bị của ba cô trò, chỉ có mỗi chiếc điện thoại kèm chân máy là đã có thể tự tin lên hình. Vì Minh Anh hay quên lời, nên lần này Nhật Hà lại song ca cùng cô Tuyết, một bản văn “Cô bé thượng ngàn” tưởng như đã thất truyền, được biểu diễn lại thấy gần gũi, dễ nghe đến lạ.
Cả ba người đều thể hiện một tình yêu, sự nhập tâm hết mức. Họ tương tác với khán giả bằng cảm nhận tâm hồn, như cách mà văn hóa dân gian luôn chạm tới con tim người Việt.
Niềm yêu thích văn cổ
Nghệ sĩ Tuyết Tuyết bảo rằng nhưng lời văn cổ chứa đựng nhiều lớp nghĩa, chẳng khác nào một bức tranh sinh động kể về thế giới thường nhật lẫn tâm linh của ông cha. Bởi vậy, để có thể tái hiện sinh động những bản văn cổ, cô Tuyết còn chịu khó tìm kiếm các nguồn tư liệu sách vở, chịu khó đi đến từng vùng nông thôn, nơi mọi dấu tích hát văn, hầu bóng diễn ra. Thành quả thu về của Tuyết Tuyết có các bản văn địa phương, bản văn thánh bản cánh và một số bản văn thậm chí đã thất truyền, chỉ còn một hoặc hai đoạn ngắn.
Từ những gì tìm kiếm được, nghệ sĩ Tuyết Tuyết hoàn chỉnh các bản văn đó hoặc sáng tác thêm dựa trên tích truyện. Bản văn được viết ra, phổ nhạc bởi chính nghệ sĩ Tuyết Tuyết, thể hiện cùng giọng ca, tiếng trống Nhật Hà, đàn nguyệt bởi Minh Anh.
Hiện nghệ sĩ Tuyết Tuyết vẫn đang đau đáu xây dựng một nhóm hát văn toàn phụ nữ, phục vụ không chỉ mục đích diễn xướng mà còn trực tiếp giúp các em kiếm thu nhập thông qua nghi lễ hầu bóng, biểu diễn văn đàn, sự kiện văn hóa. Việc đẩy mạnh phát triển kênh YouTube cũng nằm trong kế hoạch này.
