Virus có tỷ lệ tử vong rất cao
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (nay là Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế) cho biết, virus Nipah là tác nhân truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao, cần được giám sát chặt chẽ.
Theo ông Phu, virus Nipah lần đầu tiên được ghi nhận trong đợt dịch tại Malaysia, sau đó xuất hiện rải rác tại một số quốc gia, chủ yếu ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á. Điều đáng lo ngại nhất của virus Nipah là tỷ lệ tử vong rất cao. Người mắc bệnh thường có các triệu chứng như sốt, nhiễm trùng, suy hô hấp và đặc biệt là viêm não, dẫn đến nguy cơ tử vong lớn.
Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người (tại Ấn Độ hiện nay truyền qua loài dơi ăn quả), hoặc tiếp xúc với vật phẩm, thực phẩm bị nhiễm virus và cũng có thể lây truyền từ người sang người (qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của bệnh nhân); thời gian ủ bệnh trong khoảng 4-14 ngày, người nhiễm vi rút có thể có các triệu chứng: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, sau đó có thể xuất hiện chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC), trước đây trên thế giới đã từng xảy ra nhiều đợt dịch do virus Nipah. Malaysia và Singapore là 2 quốc gia ghi nhận đợt bùng phát đầu tiên của virus Nipah vào những năm 1998-1999. Đợt bùng phát này đã khiến 105 người tử vong, trong đó có 96 người ở Malaysia và 9 người ở Singapore.
Tại Ấn Độ, đợt bùng phát virus Nipah này là đợt bùng phát thứ tư tại Kerala trong vòng 5 năm, đợt gần đây nhất là vào năm 2021. Theo thông tin từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/1/2026, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có 02 trường hợp có xét nghiệm khẳng định) tại một bệnh viện ở Tây Bengal.
Chuyên gia y tế dự phòng này cho hay, điểm đáng lo ngại của đợt dịch tại Ấn Độ lần này là lây nhiễm tại khu vực y tế. Hai nhân viên y tế này có khả năng bị lây nhiễm từ một người bệnh có biểu hiện khó thở trước đó. Bệnh nhân này đã tử vong trước khi được xét nghiệm virus Nipah. Điều này cho thấy virus có khả năng lây truyền trong môi trường y tế nếu không kiểm soát tốt, trong khi mức độ nguy hiểm và tỷ lệ tử vong của bệnh vẫn rất cao.
Chủ động phòng tránh dịch bệnh do virus Nipah
Đánh giá nguy cơ virus Nipah xâm nhập Việt Nam, ông Phu cảnh báo 2 yếu tố cần phải chú ý. Thứ nhất là nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài, thông qua người đi về từ các vùng đang có dịch, không chỉ riêng Ấn Độ mà cả những quốc gia từng ghi nhận virus Nipah lưu hành.
Thứ hai, Việt Nam nằm trong khu vực châu Á, nơi có sự phân bố của các loài dơi ăn quả. Dù từ trước đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào, nhưng vẫn cần giám sát nguy cơ vi rút lưu hành trong quần thể động vật, đặc biệt là dơi. Dơi có thể bay từ vùng này sang vùng khác, mang theo mầm bệnh. Ngoài ra, chúng có thể lây truyền sang đàn heo, tăng nguy cơ lây truyền sang người.
Ông nhấn mạnh, đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, nên công tác giám sát trên động vật và trên người đều rất quan trọng.
Chuyên gia này khuyến cáo: "Mọi người cần đặc biệt lưu ý các triệu chứng như sốt cao, biểu hiện viêm đường hô hấp, viêm não, nhất là khi có yếu tố dịch tễ như đi về từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc với động vật nghi ngờ mang mầm bệnh.
Trong trường hợp có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, cách ly, điều tra dịch tễ và xét nghiệm xác định. Do triệu chứng của vi rút Nipah có thể trùng lặp với nhiều bệnh khác, xét nghiệm là bước quyết định để chẩn đoán".
Về phòng bệnh, chuyên gia này khuyến cáo người dân không tiếp xúc trực tiếp với dơi và các động vật nghi là nguồn lây. Đồng thời, cần bảo đảm vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ, đặc biệt là với heo. Ăn chín, uống chín; thực hiện vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang để phòng bệnh.
Đặc biệt, người làm trong lĩnh vực chăn nuôi, giết mổ cần trang bị đầy đủ bảo hộ lao động để tránh tiếp xúc với nguồn lây nếu có. Khi có triệu chứng nghi ngờ, chủ động khai báo y tế và đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị, cách ly kịp thời.
Ông cũng khuyến cáo các cơ sở y tế cần nâng cao cảnh giác, đặc biệt với những bệnh nhân có biểu hiện sốt, viêm não, viêm hô hấp và có yếu tố dịch tễ liên quan. Công tác giám sát tại cửa khẩu cũng cần được tăng cường đối với người nhập cảnh từ vùng có dịch.
Việt Nam hiện chưa ghi nhận ca bệnh Nipah, nhưng không vì thế mà chủ quan. Cần có kế hoạch, khuyến cáo để phát hiện sớm, cách ly kịp thời và kiểm soát tốt, ngăn chặn nguy cơ lây lan ra cộng đồng.
