Có rất nhiều điều chưa bao giờ, sau đợt thiên tai hồi tháng 11. “Trước thiên tai, giàu nghèo như nhau hết”, bà Nguyễn Thị Liên, người dân thôn Phú Hữu, xã Hòa Thịnh, Đắk Lắk cảm thán. Mọi thứ gần như phải bắt đầu lại, với rất nhiều người.
Kỳ 1: Gom nhặt sau thiên tai
Chợ tôm hùm ở thôn Phú Mỹ, phường Sông Cầu, tỉnh Đắk Lắk, trung tâm thủ phủ tôm hùm Phú Yên cũ, ngày gần cuối năm chỉ có đúng một xe thu mua. Mọi năm tầm này, hàng xe chờ hàng phải kéo dài cả cây số. “Mùa này là mùa thu hoạch, nhưng năm nay thì buồn rồi”, ông Nguyễn Văn Trung, Chi hội trưởng Nông dân thôn Phú Mỹ chia sẻ.
Vịnh tỷ phú trắng tay
Ông Lê Thanh Khoa, chủ một vựa tôm đang bán tại khu thu mua cho hay, ông cảm thấy mình là người may mắn sau thiên tai. Trước bão, ông Khoa có 100 lồng nuôi. Cơn bão số 13 phá hỏng hơn nửa số lồng bè nuôi trồng của ông ngoài khơi. Đến khi lũ về, do số lượng tôm còn lại ít, ông Khoa kịp kéo bè xuống sâu, cứu được một số lồng tôm khỏi chết ngạt vì nước ngọt tràn vào. Mất mùa được giá, giá tôm năm nay lại nhỉnh hơn, ông Khoa nói có thể có lời khoảng 300 triệu đồng là đủ đón Tết, trang trải một phần lãi ngân hàng.
Con số vài trăm triệu tưởng cao, nhưng đó lại là khá thấp nếu so với tình hình mọi năm ở thủ phủ tôm hùm. Ông Nguyễn Văn Trung nói nếu không có thiên tai, hộ ít nhất ở đây cũng phải lãi cỡ 600-700 triệu đồng, còn thì lãi hàng tỷ là bình thường.
Không may mắn như ông Khoa, hai vợ chồng ông Trung đã mất trắng 6 tỷ đồng. “Bão mất một nửa, lúc nước ngọt vào mất nốt số còn lại”, ông Trung tính. Thiệt hại quá lớn nên tới thời điểm hiện tại ông chưa tính sẽ tái nuôi trồng ra sao. Nợ ngân hàng vẫn treo lơ lửng, chi phí gây dựng đều là con số khổng lồ. “Dân nuôi tôm lợi nhuận cao, nhưng làm bao nhiêu đều đầu tư quay vòng vốn. Nên bây giờ đều khó khăn cả”, ông Trung thành thật. Trước bão, ông Trung có 140 lồng tôm, nhưng hiện chỉ còn lại khoảng 15 lồng. Ông cho biết vốn đầu tư cho nghề này mỗi năm là rất lớn, “Lãi 8 tỷ thì tiền vốn đã 7 tỷ”. Chỉ riêng tiền mua thức ăn cho tôm (tiền mồi) mỗi năm cũng đã tốn khoảng 2 tỷ đồng. Thế nên, đồng tiền của những tỷ phú ở vịnh Xuân Đài phần lớn đều kẹt trong các hợp đồng vay ngân hàng. Bởi thế khi thiên tai tới, khoản nợ khiến nhiều người lo lắng.
Ông Nguyễn Thái Bình cũng là một hộ dân thiệt hại nặng. Cả gia đình mấy anh chị em đều gần như trắng tay sau thiên tai. “Lúc nước ngọt vào cũng tính ra cứu lồng tôm nhưng mà có tin mấy chục can axit bị trôi ra, nên mọi người không dám lặn xuống kéo lồng”, ông Bình kể. Cơn bão số 13 đánh bay của ông Bình 6 lồng tôm nhưng 44 lồng tôm còn lại đã chết ngạt khi nước ngọt xâm lấn.
Trong đợt thiên tai tháng 11/2015, ngành nuôi trồng thủy sản Đắk Lắk hứng thiệt hại kép. Sau cơn bão số 13 là lũ kéo theo nước ngọt xâm lấn, thủy sản bị ngập nước ngọt chết hàng loạt. Ước tính, những hộ nuôi tôm hùm vịnh Xuân Đài mất hơn 3.000 tỷ đồng, hơn 20 triệu con tôm hùm chết.
Còn người còn của
Sẽ là nói dối, nếu như bảo rằng ở đây mọi thứ đã trở lại bình thường, và những cuộc hồi sinh có thể tới nhanh chóng. Dù là hộ dân thiệt hại ít nhất, ông Lê Thanh Khoa cũng bảo rằng phải 1-2 tháng nữa ông mới có thể “hồi lại”. Với các gia đình khác, tương lai cũng không dễ hơn. Thế nhưng, mùa cuối năm, cuộc sống vẫn đang được từ từ vực lại.
Ông Bình đã bắt đầu gọi thợ tới làm lại các lồng bè. “Còn người còn của cô ơi”, ông nói. Người đàn ông ngoài 50 tuổi bảo rằng không có gì là không làm lại được. Ông vẫn đang làm đủ thứ nghề khác, để bắt đầu gây giống lại đàn tôm đã mất. Trước mắt ông thả lại vài chục lồng. Ông nói Tết này sẽ bận làm việc thay vì nghỉ Tết. “Nuôi tôm thường từ tháng 10 là bắt đầu thu hoạch, tầm này là có hai tháng chuẩn bị chơi Tết rồi. Năm nay bớt chơi đi”, ông Bình cười. Có rất nhiều thứ phải làm, nhưng không vì thế mà mất hết hy vọng.
Ông Trung bảo dân nuôi tôm ở đây nào có lạ gì thiên tai. Mỗi năm tôm đều đối mặt với mưa bão, nước ngọt xâm nhập, ai cũng đều vài bận mất tiền tỷ. Chỉ là năm nay, thiên tai lớn quá, chưa bao giờ vùng Phú Yên này gặp sự khốc liệt đến thế. Ai cũng phải hứng chịu, không nhiều thì ít.
Cuối năm nay ở ven vịnh Xuân Đài rất khác. Thay vì tấp nập mua bán thủy hải sản, đi sắm Tết, người ta bận chằng buộc lồng bè, sửa chữa xây lại nhà cửa. Có nhà như nhà vợ chồng chị Nguyễn Thị Hồng Trọng, đợt gió đầu tiên đã cuốn bay căn nhà. Ngay hôm sau từ nơi sơ tán về, chị Trọng mới tận mắt chứng kiến căn nhà biến thành một bãi đổ nát. 5 ngày sau bão, chị chuyển dạ, sinh một bé gái. Thế nên giờ chị ôm con ở cữ, còn chồng - anh Nguyễn Đức Tiếng đã tranh thủ đi gây lại giống mấy lồng tôm và hàu, còn thời gian thì đi làm thuê ngoài. Chị Trọng không tính toán được con số thiệt hại. Bởi căn nhà bị kéo sập mang theo toàn bộ gia sản của hai vợ chồng. Mấy lồng tôm hai vợ chồng mới gây dựng chuẩn bị thu mua cũng bay theo bão. Đến mấy bộ đồ đang mặc của mấy mẹ con, cũng là từ các nhà hảo tâm mang đến cho các gia đình. Nhưng chị may mắn được Nhà nước hỗ trợ dựng lại nhà trong Chiến dịch Quang Trung thần tốc.
Sở Y tế tỉnh Đắk Lắk đã hoàn thành công tác giao, nhận gạo cứu đói cho nhân dân tại các địa phương bị ảnh hưởng thiên tai, lũ lụt, với tổng số gạo: 5.971,975 tấn/5.971,975 tấn cho 36 địa phương bị ảnh hưởng thiên tai, lũ lụt (31 xã, phường khu vực phía đông và 5 xã khu vực phía tây).
Sở Công thương tỉnh Đắk Lắk đã chủ động huy động doanh nghiệp cung ứng hàng hóa thiết yếu, với khoảng 51.000 thùng mì ăn liền, hơn 7.000 thùng nước suối, 11.000 hộp cá hộp, 5.000 hộp sữa, hơn 2.000 gói xúc xích, gần 200 cái áo phao, 600 lít dầu ăn. Tất cả số hàng hóa này đã được chuyển đến UBND các xã, phường và người dân bị ảnh hưởng do mưa lũ trên địa bàn phía đông tỉnh.
Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đắk Lắk đã phối hợp với các lực lượng Quân đội, Công an và hàng nghìn tình nguyện viên triển khai đồng bộ công tác cứu hộ, tính đến ngày 17/12/2025 đã tiếp nhận ủng hộ lên tới 385,6 tỷ đồng.
Vậy là người dân thôn Phú Mỹ bắt đầu với thay đổi tính toán thời điểm nuôi trồng, bắt đầu tính toán cả quy mô để tránh lặp lại thiệt hại, và cả chấp nhận việc phải làm lại từ bàn tay trắng. “Dân ở đây không bao giờ lo đói”, ông Trung khẳng định, “Có thể nghèo đi, nhưng có tay có chân không đói được”. Ông Trung bảo mình đã già, nhưng cậu con trai thì ngay lập tức đã bắt tay vào làm lại lồng bè: “Nếu làm sớm thì sang năm có thể thu hoạch sớm, tránh mùa bão”. “Cũng chưa tính Tết đâu, Tết năm nay cũng hơi buồn, nhưng rồi sẽ qua à”, ông lão nông dân cười.
Cơn bão quét qua cũng mang theo những điểm mắc cần tháo gỡ. “Đối với ngành thủy sản, tỉnh đánh giá thiệt hại và cũng đánh giá lại vùng nuôi trồng, để làm sao trong thời gian tới chúng ta vừa triển khai phát triển sản xuất để ngành thủy sản trên địa bàn trở thành nông nghiệp chủ lực, gắn với đó là tái cơ cấu lại lĩnh vực này, bảo đảm phát triển bền vững, bảo đảm môi trường, tránh xung đột, đồng thời giảm tác hại do thiên tai gây ra”, ông Lương Nguyễn Minh Triết, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk chia sẻ tại cuộc kiểm tra thực tế tình hình khắc phục thiệt hại do thiên tai gây ra tại một số địa bàn phía đông.
(Còn nữa)
