Với gia đình chị, Tết cổ truyền không thể thiếu bát canh măng trên mâm cúng gia tiên.
Người bán hàng niềm nở mời chị mua thêm các loại hạt, hoa quả sấy ăn Tết, kèm lời bảo đảm chắc nịch: “Để thoải mái đến ngoài năm vẫn không lo mốc hỏng”.
Vậy mà vừa về đến đầu ngõ, nghe các bà hàng xóm đang bàn tán chuyện chủ sạp đồ khô lớn nhất khu chợ vừa bị cơ quan chức năng xử phạt vì bán nhiều mặt hàng phục vụ Tết có tồn dư chất cấm, chị Hà không khỏi hoang mang. Thứ bị nhắc đến nhiều nhất là lưu huỳnh và các chất chống mốc.
Qua tìm hiểu, chị được biết, lưu huỳnh là một nguyên tố hóa học khá phổ biến, thường xuất hiện trong thuốc trừ sâu, thuốc diệt côn trùng, chất tẩy rửa. Ở điều kiện bình thường, lưu huỳnh tồn tại ở dạng rắn. Khi bị đốt cháy, nó tạo ra khí SO₂ có mùi nồng, hắc, rất dễ nhận biết.
Vấn đề nằm ở chỗ, nếu hít phải hoặc ăn phải thực phẩm có tồn dư lưu huỳnh trong thời gian dài, chất này có thể gây đau đầu, khó thở, kích ứng đường hô hấp, ảnh hưởng tới hệ thần kinh. Đặc biệt, khi SO₂ đi vào phổi, gặp nước có thể tạo thành axit, làm tổn thương niêm mạc hô hấp. Với những người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền về phổi, nguy cơ càng rõ rệt hơn.
Sở dĩ trong măng khô, nấm khô hay nhiều loại đồ khô khác có thể tồn dư lưu huỳnh là bởi một số người sản xuất dùng cách đốt lưu huỳnh để xông, nhằm giữ màu sáng, tránh mốc, kéo dài thời gian sử dụng. Măng khô nhờ đó trông vàng đều, bắt mắt, ít bị sẫm màu. Chính vẻ ngoài “đẹp mã” ấy lại khiến nhiều người tiêu dùng lầm tưởng đây là thực phẩm sạch, mới, an toàn.
Mỗi dịp cuối năm, cơ quan chức năng lại liên tiếp phát hiện, xử lý các vụ sản xuất, buôn bán thực phẩm không bảo đảm an toàn phục vụ thị trường Tết. Những con số xử phạt, những lô hàng bị thu giữ vẫn đều đặn xuất hiện trên các bản tin. Nhưng ở các khu chợ dân sinh, đồ khô vẫn bày bán tràn lan, người mua - kẻ bán vẫn dựa nhiều vào cảm tính và thói quen.
Câu chuyện thực phẩm sạch vì thế không chỉ nằm ở trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh. Nó còn gắn chặt với cách tiêu dùng hằng ngày của mỗi gia đình, nhất là trong dịp Tết - khi đồ khô được mua nhiều, dùng dồn dập, kéo dài suốt cả tháng.
Chọn thực phẩm có màu sắc tự nhiên, không quá sáng bất thường; cảnh giác với mùi hắc lạ; ngâm rửa kỹ trước khi chế biến; ưu tiên mua ở những địa chỉ quen, có nguồn gốc rõ ràng… là những việc nhỏ nhưng không thừa. Quan trọng hơn, đó là thói quen cần được lặp lại, thay vì chỉ cảnh giác nhất thời sau mỗi vụ việc bị phát hiện.
Những rủi ro từ đồ khô không ập đến ngay tức thì. Chúng âm thầm tích tụ qua từng bữa ăn, từng mùa Tết. Và đến khi sức khỏe bị ảnh hưởng, thì bát canh măng ngày Tết, vốn là biểu tượng sum vầy, lại trở thành điều khiến người ta phải lo lắng nhiều hơn là thưởng thức.