Trong cơn lốc đô thị hóa, những hình ảnh quý giá của chùa cổ, đền xưa, cổng cũ, nhà truyền thống với vẻ đẹp của các kiến trúc và điêu khắc gỗ, đá, gạch vữa… đã phai nhạt, chìm lấp trong sự chen lấn của các khối nhà cao tầng đồ sộ, chen chúc.
Quang cảnh này, thực tế không còn xa lạ trong nhiều năm qua khi “làng hóa phố, phố lấn làng” trên rất nhiều địa bàn. Nhưng những địa danh trên, đặc biệt là làng cổ Cự Đà nổi tiếng với nghề làm tương truyền thống, với nhiều nhà cổ Bắc Bộ cùng một số biệt thự cổ mang kiến trúc giao thoa Đông Tây, và cả di tích cách mạng…, lại bị “càn lướt” quá nhanh bởi việc xây dựng, sản xuất, xả rác nhưng thiếu kiểm soát, xử lý. Làng cũ êm đềm trong bóng xanh chuỗi cổ thụ ven sông với những ngôi nhà bê-tông xây mới trước kia còn ở mức độ vừa phải, đường đi lối lại còn thoáng đãng, giờ càng thêm chật chội, bí bách và hết sức đáng lo là bầu không khí ô nhiễm nặng nề. Màu đen kịt, đen đục, đen nhờ từ sông Nhuệ cho đến những dòng kênh nhỏ và mương từ những ngôi làng qua cánh đồng đang hẹp dần, dẫn về phía khu đô thị Thanh Hà, với mùi hôi khó mà trốn đi đâu được, cộng với hình ảnh người dân vẫn đi lại chở hàng hóa, ngồi hàng nước, ngồi tán gẫu, hay câu cá…, cho thấy một thực trạng rùng mình về việc phải quen, đã quen với chất lượng sống suy giảm.
Báo chí, các chuyên gia và cả nghệ sĩ từng nhắc đến các địa danh làng cổ nổi tiếng, có giá trị cao về cảnh quan, kiến trúc như Đường Lâm, Cự Đà, làng Cựu, Tây Mỗ, Đông Ngạc… với tiềm năng trở thành điểm đến du lịch, quay phim. Trong bối cảnh hiện tại, những giá trị đó càng thêm quý giá. Đặc biệt là khả năng đóng góp thêm vào phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao thu nhập, mức sống người dân. Nhưng chỉ với trường hợp cụ thể làng Cự Đà và một số làng lân cận, thì giấc mơ đó có lẽ đã không thành, mà việc có một đời sống thường ngày trong lành, thoáng đãng cũng đang thật khó khăn!
Màu làng cổ đã nhạt, nỗi buồn này có lẽ không phải đợi đến chỗ dựa là các chính sách vĩ mô tiến bộ ở tầm quốc gia về phát triển văn hóa, xã hội để đổi thay, mà từ góc nhìn của các nhà quản lý cơ sở, lãnh đạo địa phương, đây đáng là một câu hỏi “nóng” về điều kiện sống, chất lượng sống, môi trường sống của người dân ở một trong những làng quê từng đẹp nhất Thủ đô.