Các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị được xác định là một trong những khu vực trọng điểm kết nối giao thương quốc tế, sở hữu nhiều lợi thế phát triển logistics khi vừa có hệ thống cửa khẩu quốc tế, các quốc lộ theo hướng đông-tây, vừa có cảng biển nước sâu. Đây là tiền đề quan trọng giúp các địa phương này bảo đảm mục tiêu tăng trưởng hai con số trong thời gian tới.
Bài 1: Hình thành hành lang vận tải xuyên biên giới
Hiện nay, các địa phương khu vực Bắc Trung Bộ đã và đang đẩy mạnh đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông kết nối, hình thành hành lang vận tải xuyên biên giới hiệu quả, thúc đẩy hoạt động xuất, nhập khẩu với các nước bạn Lào và Thái Lan, tạo đột phá cho logistics và thương mại quốc tế.
Tạo trục kết nối từ biển đến biên giới
Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh Thanh Hóa đầu tư hơn 21.300 tỷ đồng phát triển hạ tầng giao thông. Nhiều dự án trọng điểm đã hoàn thành, như Đại lộ Lê Lợi kéo dài theo hướng đông-tây kết nối thành phố Thanh Hóa cũ với Cảng hàng không Thọ Xuân và Khu kinh tế Nghi Sơn, góp phần mở rộng không gian phát triển và hình thành các cực tăng trưởng mới. Đáng chú ý, Quốc lộ 217, trục đông-tây quan trọng, đã được nâng cấp, duy tu thường xuyên, kết nối hiệu quả với Quốc lộ 1A và vùng thượng Lào. Cùng với đầu tư hạ tầng giao thông, Thanh Hóa chú trọng đầu tư hệ thống cảng biển. Cảng Nghi Sơn hiện có thể tiếp nhận tàu 70.000-100.000 DWT, khoảng 50 triệu tấn hàng hóa/năm, trở thành đầu mối kết nối khu vực bắc Lào và đông bắc Thái Lan ra biển.
Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn và các khu công nghiệp tỉnh Thanh Hóa Trịnh Huy Triều cho biết, việc tăng cường kết nối giao thông qua cửa khẩu Na Mèo đã giúp hàng hóa từ Lào được trung chuyển nhanh về cảng. Tỉnh khuyến khích phát triển vận tải hàng hóa bằng container, mở tờ khai xuất nhập khẩu hàng hóa qua cảng biển Nghi Sơn. Năm 2025, vận tải hàng hóa bằng container qua cảng Nghi Sơn đạt 30.628 Teu (tương đương khoảng 324.379 tấn, tăng 21% so với năm 2024).
Tương tự, những năm gần đây, tỉnh Nghệ An là một đầu mối giao thương quan trọng nhờ phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, cảng biển và cửa khẩu. Trong đó, Quốc lộ 7 giữ vai trò trục xương sống, kết nối cảng Cửa Lò với cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn, hình thành hành lang vận tải xuyên biên giới hiệu quả. Hệ thống cảng biển gồm: Cửa Lò, Nghi Thiết và Đông Hồi được quy hoạch theo hướng cảng tổng hợp quốc gia, có thể tiếp nhận tàu đến 50.000-70.000 tấn. Đây là nền tảng quan trọng để Nghệ An trở thành cửa ngõ ra biển của Lào.
Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Cảng Nghệ Tĩnh Lê Doãn Long cho biết, hệ thống cảng đã được nâng cấp đồng bộ với hạ tầng cửa khẩu. Cùng với việc Quốc lộ 7 liên tục được cải tạo, đơn vị hải quan đẩy mạnh chuyển đổi số, rút ngắn thời gian thông quan. Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn Đào Văn Thịnh thông tin, năm 2025, kim ngạch xuất, nhập khẩu qua cửa khẩu tăng 18,3%, cho thấy hiệu quả rõ rệt của đầu tư hạ tầng. Chỉ tính riêng tại cảng Cửa Lò, sản lượng hàng hóa thông quan đạt hơn 3,8 triệu tấn, trong đó hàng từ Lào chiếm gần 1/3 sản lượng.
Góp phần quan trọng vào hiệu quả của hành lang kinh tế này là các doanh nghiệp logistics. Giám đốc Công ty cổ phần SME Logistics miền trung Trần Thế Đỉnh cho biết, doanh nghiệp còn đảm nhận vận chuyển hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, Nhật Bản vào Lào, Thái Lan, trung chuyển qua cửa khẩu các tỉnh Bắc Trung Bộ, cung cấp dịch vụ trọn gói từ vận chuyển, lưu kho đến thủ tục hải quan, tạo thành chuỗi logistics khép kín, giúp giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa.
Sự phát triển của hạ tầng giao thông, cảng biển và logistics đã giúp Nghệ An từ điểm trũng trở thành điểm sáng trong thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Liên tiếp nhiều năm liền, Nghệ An lọt vào tốp 10 toàn quốc trong thu hút đầu tư FDI; riêng quý I/2026, đã thu hút được khoảng 2 tỷ USD vốn đầu tư vào dự án năng lượng LNG.
Đáp ứng nhu cầu trung chuyển hàng hóa
Với hệ thống cảng nước sâu Vũng Áng-Sơn Dương và các tuyến giao thông quan trọng như Quốc lộ 8A, 12A, tỉnh Hà Tĩnh đang trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics đông-tây.
Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Hà Tĩnh Nguyễn Văn Tình cho biết, hiện nay cảng Vũng Áng (Công ty cổ phần Cảng quốc tế Lào Việt) đã hoàn thành đầu tư xây dựng và đi vào khai thác 6 trong tổng số 17 bến theo quy hoạch; cảng Sơn Dương đã đưa vào hoạt động khu bến chuyên dùng, cho phép tàu trọng tải đến 300 nghìn DWT nhập than, quặng, dầu thô; tàu trọng tải 30-50 nghìn DWT xuất khẩu các sản phẩm và hàng khác phục vụ trực tiếp cho liên hợp luyện thép, lọc hóa dầu và cơ sở công nghiệp. Đồng thời, có bến tổng hợp, container và bến trung chuyển than nhập khẩu dự phòng phục vụ các trung tâm nhiệt điện trong khu vực.
Quốc lộ 8A, tuyến đường ngắn nhất kết nối với nước bạn Lào và khu vực đông bắc Thái Lan ra biển, đã được tỉnh nâng cấp, tạo động lực mới cho giao thương. Phó Chi cục trưởng Hải quan Khu vực XI Nguyễn Thành Trung cho biết, sau khi Quốc lộ 8A được nâng cấp, hoạt động xuất, nhập khẩu qua cửa khẩu Cầu Treo ngày càng sôi động hơn với kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt gần 491 triệu USD.
Nằm ở phía nam khu vực Bắc Trung Bộ, là điểm khởi đầu của hành lang kinh tế đông-tây phía Việt Nam, tỉnh Quảng Trị đang thực hiện chiến lược phát triển đồng bộ các trục giao thông đông-tây gồm các Quốc lộ: 9, 12A, 15D, gắn với hệ thống cảng biển và cửa khẩu quốc tế.
Lãnh đạo tỉnh Quảng Trị cho biết, việc phát triển đồng bộ các tuyến giao thông này đã rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa từ Lào, Thái Lan ra Biển Đông, góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Bên cạnh đó, tỉnh chú trọng quy hoạch và đầu tư hệ thống cảng biển nước sâu theo hướng hiện đại, đồng bộ. Các cảng biển Mỹ Thủy, Cửa Việt và Hòn La được định hướng phát triển thành hệ thống cảng liên hoàn, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, từ 50.000 đến 100.000 tấn đáp ứng nhu cầu xuất nhập khẩu và trung chuyển hàng hóa ngày càng tăng. Cùng với đó, tỉnh đã thành lập các khu kinh tế lớn ven biển như Khu kinh tế đông nam Quảng Trị, Khu kinh tế Hòn La, từng bước thu hút các nhà đầu tư lớn. Dự án Khu bến cảng Mỹ Thủy ở Khu kinh tế đông nam Quảng Trị có quy mô lớn, được đầu tư theo lộ trình, đang được đẩy nhanh tiến độ, hình thành cảng nước sâu hiện đại, giữ vai trò đầu mối xuất, nhập khẩu quan trọng trên hành lang đông-tây.
Kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế La Lay năm 2025 đạt hơn 200 triệu USD; qua cửa khẩu quốc tế Lao Bảo hơn 448 triệu USD; qua cửa khẩu quốc tế Cha Lo hơn 735 triệu USD với cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng.
Việc đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông và mạng lưới logistics đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Lượng hàng hóa thông quan qua cảng biển Cửa Việt năm 2025 đạt khoảng 1,5 triệu tấn/năm; cảng biển Hòn La trong giai đoạn 2022-2026 dự kiến đạt 3 triệu tấn/năm; cảng biển Mỹ Thủy trong giai đoạn 2026-2030 dự kiến hơn 13 triệu tấn/năm.
Theo số liệu từ Chi cục Hải quan Khu vực IX, kim ngạch xuất, nhập khẩu qua các cửa khẩu quốc tế về các cảng biển tăng trưởng mạnh qua từng năm. Cụ thể, kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế La Lay năm 2025 đạt hơn 200 triệu USD; qua cửa khẩu quốc tế Lao Bảo hơn 448 triệu USD; qua cửa khẩu quốc tế Cha Lo hơn 735 triệu USD với cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng. Để phát huy hiệu quả hơn nữa những “mạch máu” xuyên biên giới, Quảng Trị đã quy hoạch hệ thống ICD và trung tâm logistics quy mô lớn, có tính tích hợp cao. Tỉnh xây dựng hai cảng cạn trên hai tuyến hành lang vận tải đường bộ. Đó là cảng cạn Lao Bảo và cảng cạn Cha Lo, mỗi cảng có diện tích 5ha, kết nối hạ tầng các quốc lộ và các cảng biển.
(Còn nữa)
