Sau nhà tôi là những cánh đồng. Đến mùa thu hoạch, nhà nào nhà nấy rợp một mầu hồng thẫm khoai là khoai. Khoai nằm la liệt từ đầu cổng đến giữa sân, phơi mình dưới ánh nắng vàng ươm. Khoai nằm ngổn ngang hai bên hông nhà không còn lối đi. Khoai trải dài vất vưởng sau chái bếp cũ kỹ của mẹ.
Quê tôi nghèo lắm. Thời tiết không thuận lợi. Nắng, mưa thất thường. Có mùa nắng cháy, đất đai rạn nứt, cằn cỗi. Có mùa, mưa triền miên từ sáng sớm đến tận chiều tối. Cha mẹ thường để dành số lượng khoai lang xấu thương lái mua giá thấp. Mấy củ khoai lang gãy đôi trong lúc đào được mẹ cắt thành lát vừa phải, không quá mỏng cũng không quá dày phơi trên mấy cái nia ngoài hiên. Phơi khoai, chẳng đòi hỏi phải kỳ công như phơi cá hay loại thực phẩm khác. Mỗi trưa đi làm về, mẹ dùng tay trộn qua trộn lại cho khoai lang khô đều và ráo nước. Khoai lang được phơi nhiều ngày, phải thật khô để khi trữ không mốc. Khoai lang phơi đúng độ nắng, có mầu trắng đục pha lẫn mấy chúm đen bé li ti. Sau đó, mẹ gói cẩn thận từng bọc vào giấy báo cũ và bỏ vào bồ lúa góc cạnh nhà.
Mỗi sáng, khi trăng chưa tàn, ba, mẹ cặm cụi dậy nấu món khoai lang hầm. Mẹ lấy một lượng khoai khô vừa phải đủ cho cả nhà ăn, rửa thật kỹ với nước cho bay lớp bụi bẩn bên ngoài và ngâm khoảng hai mươi phút. Trong lúc ấy, ba nhóm bếp bắt nước pha trà. Tích tắc, đốm xanh nhen nhóm trong làn khói trắng lơ lửng trên gian nhà tranh rồi bừng sáng căn bếp. Mẹ đổ nước xâm xấp mặt khoai rồi bắt lên bếp lửa đang hừng hực cháy. Ngồi cạnh bên, ba nhâm nhi tách trà trong màn sương lành lạnh của buổi đầu ngày. Mấy câu chuyện, không đầu, không đuôi, không hồi kết cũng bắt đầu từ đó giữa cặp vợ chồng quanh năm một nắng hai sương.
Chẳng bao lâu, nồi khoai sôi ùng ục dưới ánh lửa bập bùng. Muốn món khoai lang hầm ngon, bở có độ mềm nhừ và sánh vừa phải, người nấu phải có kinh nghiệm. Với đôi bàn tay thoăn thoắt, khéo léo, mẹ dùng cặp đũa tre lớn xới đều cho khoai tơi ra. Nước hòa quyện vào khoai tạo nên độ sền sệt vừa phải. Mồ hôi mẹ nhễ nhại trên vạt áo cũ mầu. Sau đó, mẹ nhấc nồi khoai nóng hổi khỏi bếp và giã đều tay. Công đoạn giã khoai rất quan trọng. Khoai sau khi giã không mịn như cháo mà có độ nhuyễn, dẻo vừa phải, vón thành cục. Mẹ bắt nồi khoai ngược lại bếp và cho từng cục đường tán tròn nhỏ, mầu nâu cánh gián vào trộn đều tay. Khoai lang trộn với đường có mầu đen nhạt. Từng cây củi trong miệng lò được mẹ rút ra nhanh chóng. Nồi khoai lang hầm được nằm trên miệng bếp hòa quyện với mùi khói thơm lừng lẫn trong vị ngọt của khoai, của đường làm kích thích vị giác của mấy đứa háo ăn như chị em tôi.
Mỗi sáng đến trường, lũ trẻ vùng quê như tôi đa phần đều ăn khoai lang hầm. Trước giờ vào lớp, chẳng ai bảo ai, mỗi nhóm ngồi tụm năm, tụm bảy nhâm nhi món ăn mẹ nấu. Chẳng mấy chốc, chỉ còn lại chiếc muỗng thanh tre hình chữ nhật và gói lá chuối xanh um hờ hững trên tay. Thương mẹ, thương cha ngày đêm gồng gánh lo cho từng bữa ăn lành, no bụng để biết đến con chữ. Ấy thế mà vui, nụ cười giòn tan vào tận cửa lớp.
