Sáng kiến vừa được công bố mang tên “Thập kỷ tăng tốc hành động vì chuyển đổi giáo dục và phát triển kỹ năng tại châu Phi”. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện cam kết mạnh mẽ của AU trong nỗ lực hiện thực hóa Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) số 4 của Liên hợp quốc về bảo đảm giáo dục chất lượng, toàn diện, công bằng và cơ hội học tập suốt đời cho tất cả mọi người.
Được triển khai trong giai đoạn 2025-2034, sáng kiến đánh dấu sự khởi đầu cho “chiến dịch diệt giặc dốt”, nhằm đảo ngược xu thế tụt hậu trong giáo dục tại châu Phi.
Trong khi hầu hết khu vực trên thế giới đang phải giải quyết những hệ lụy do tình trạng già hóa dân số gây ra, thì châu Phi lại nắm trong tay “chiếc chìa khóa vàng” là lực lượng dân số trẻ dồi dào. Với khoảng 60% dân số dưới 25 tuổi, hiện châu Phi là khu vực có tỷ lệ dân số trẻ lớn nhất thế giới. Hơn nữa, xu hướng tích cực này dự kiến sẽ tiếp tục được duy trì trong nhiều thập niên tới.
Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO), đến năm 2030, khoảng 42% trong tổng số thanh thiếu niên toàn cầu sẽ đến từ châu lục này.
Tuy nhiên, khai thác hết tiềm năng của lực lượng dân số trẻ vẫn là bài toán không dễ tìm được lời giải. Nguồn dân số trẻ là thế mạnh song cũng đặt ra thách thức lớn với châu Phi, nhất là khi trình độ phát triển không bắt kịp tốc độ tăng dân số.
Hiện, châu Phi đang bị bủa vây bởi bộn bề khó khăn và thiếu nguồn lực để phát triển ngành giáo dục. Oằn mình gánh trên vai những “núi” nợ công khổng lồ, nhiều quốc gia trong khu vực phải chi nhiều tiền cho việc trả lãi hơn là đầu tư cho giáo dục.
Bộ trưởng Giáo dục Ethiopia Ayelech Eshete cảnh báo, nếu không sớm thay đổi, đến năm 2030, tại khu vực châu Phi hạ Sahara, chỉ có 9 nước đáp ứng đủ nhu cầu về giáo viên tiểu học, trong khi dân số trong độ tuổi đến trường đang tăng nhanh chóng.
Bên cạnh khoảng trống về nhân lực, nền giáo dục châu Phi cũng đối mặt hàng loạt thách thức khác như thiếu cơ sở vật chất, bất bình đẳng, gián đoạn trong học tập do chiến sự và thiên tai liên miên.
Theo Liên hợp quốc, bị mắc kẹt giữa các cuộc xung đột, hàng nghìn trẻ em châu Phi không được hưởng quyền lợi cơ bản là đến trường. Thay vì đi học như bao bạn bè cùng trang lứa trên thế giới, nhiều em vẫn vất vả với gánh nặng mưu sinh hằng ngày, thậm chí nỗ lực hết sức để tồn tại giữa mưa bom bão đạn của các cuộc xung đột.
Theo báo cáo UNESCO vừa công bố, hiện có hơn 100 triệu trẻ em từ 6 đến 17 tuổi tại châu Phi không được đến trường.
Giáo dục có tầm quan trọng sống còn đối với sự phát triển của châu Phi, là con đường tất yếu để thoát khỏi đói nghèo và lạc hậu. Tuy nhiên, những khoảng trống chưa được khỏa lấp trong nền giáo dục đã kéo theo hệ lụy nghiêm trọng đối với chất lượng nguồn nhân lực. Số người mù chữ vẫn ở mức cao đáng lo ngại.
Theo UNESCO, một phần ba số người trưởng thành trên khắp châu lục chưa biết đọc hoặc viết. Nhiều thanh thiếu niên chưa được tiếp cận giáo dục cơ bản và không có đủ kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu của công việc. Nếu không sớm đảo ngược tình trạng này, vòng luẩn quẩn của đói nghèo và thất học sẽ tiếp tục trở thành hòn đá tảng cản trở tiến trình phát triển của khu vực.
