Thỏa thuận thương mại mới đạt được giữa Ấn Độ và Mỹ thoạt nhìn là một thỏa thuận “đôi bên cùng thắng”, giúp thúc đẩy quan hệ thương mại song phương. Thế nhưng, phía sau đó là những câu hỏi còn bỏ ngỏ, nhất là về mức độ cắt giảm nhập khẩu dầu từ Nga mà New Delhi sẽ thực hiện. Đây cũng là phép thử về khả năng cân bằng giữa lợi ích kinh tế và áp lực chính trị, đối ngoại của quốc gia Nam Á trong một thế giới biến động khó lường.
Một trong những điểm nổi bật nhất, đồng thời dấy lên nhiều tranh cãi, trong thỏa thuận thương mại mới đây giữa Ấn Độ và Mỹ là việc Ấn Độ cam kết ngừng mua dầu của Nga - đối tác truyền thống của quốc gia Nam Á này. Đổi lại, Washington đồng ý giảm thuế đối ứng cho New Delhi xuống còn 18%. Điều khoản này cũng phơi bày một thực tế phức tạp đằng sau thỏa thuận thương mại vốn được giới chức hai bên đánh giá là mở ra chương mới trong quan hệ Mỹ-Ấn Độ. Xét về góc độ lợi ích thương mại, thỏa thuận rõ ràng giúp củng cố vị thế của Ấn Độ trong hệ thống thương mại toàn cầu, mở ra những cơ hội hợp tác cho doanh nghiệp hai nước. Liên đoàn các tổ chức xuất khẩu Ấn Độ (FIEO) gọi đây là “thỏa thuận vĩ đại nhất” và nhận định rằng các ngành xuất khẩu sẽ nhanh chóng chứng kiến sự gia tăng đơn hàng.
Một trong những điểm nổi bật nhất, đồng thời dấy lên nhiều tranh cãi, trong thỏa thuận thương mại mới đây giữa Ấn Độ và Mỹ là việc Ấn Độ cam kết ngừng mua dầu của Nga - đối tác truyền thống của quốc gia Nam Á này. Đổi lại, Washington đồng ý giảm thuế đối ứng cho New Delhi xuống còn 18%.
Tuy nhiên, chặng đường đến với thỏa thuận thương mại Mỹ-Ấn Độ không dễ dàng. Cả hai bên đều phải từng bước thay đổi quan điểm, chính sách trước những áp lực cạnh tranh, những cân nhắc về lợi ích chính trị. Ấn Độ đạt được thỏa thuận với Mỹ khá muộn, sau khi nhiều nước đã có thỏa thuận với Mỹ, do quốc gia châu Á này từ chối mở cửa thị trường nông sản cho Mỹ. Điều này đã khiến nhiều nhà đầu tư lo lắng và một số quỹ đầu tư nước ngoài rút hơn 20 tỷ USD khỏi thị trường Ấn Độ. Thêm vào đó, theo giới quan sát quốc tế, Ấn Độ hiện không hưởng lợi nhiều từ việc mua dầu của Nga so với hồi năm 2022, thời điểm mà họ được giảm giá từ 15-20 USD/thùng. Hiện nay, con số này chỉ ở quanh mức 5 USD.
Việc Ấn Độ điều chỉnh về nguồn cung năng lượng không đơn giản chỉ là sự nhượng bộ trước áp lực lớn từ Mỹ, mà được cho là một lựa chọn chiến lược nhằm giảm rủi ro, hướng tới cân bằng quan hệ với các nước trước sự cạnh tranh khốc liệt giữa các cường quốc hiện nay. Quốc gia Nam Á này đang thúc đẩy chính sách đa dạng hóa đối tác, mà Hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu (EU) mới đạt được sau gần 20 năm đàm phán là minh chứng rõ rệt.
Còn từ góc độ của Mỹ, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng việc cản trở dòng tiền của Nga từ bán dầu sẽ gia tăng áp lực lên Moskva, qua đó thúc đẩy sớm kết thúc cuộc xung đột tại Ukraine. Sự thay đổi chiến lược của Mỹ trong quan hệ thương mại với Ấn Độ còn đến từ ảnh hưởng ngày càng tăng của New Delhi trên trường quốc tế. EU, Anh đã ký các thỏa thuận thương mại với Ấn Độ, điều này thúc đẩy Mỹ phải hành động để không bị chậm chân trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.
Thỏa thuận thương mại Mỹ-Ấn Độ, dù nhận được sự hoan nghênh từ giới chức và doanh nghiệp hai nước, hiện vẫn chứa nhiều yếu tố mơ hồ, không rõ ràng. Còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải đáp liên quan thỏa thuận này. Các nhà phân tích đặt ra nghi vấn về chi tiết Ấn Độ sẽ mua hơn 500 tỷ USD hàng hóa từ Mỹ mà ông Trump từng đề cập. Ông Ajay Srivastava, Giám đốc Sáng kiến Nghiên cứu thương mại toàn cầu chỉ ra rằng, Ấn Độ hiện nhập khẩu chưa đến 50 tỷ USD từ Mỹ mỗi năm, nên con số 500 tỷ USD dường như là một tham vọng hơn là một cam kết. Mức độ cắt giảm nhập khẩu dầu từ Nga, đối tác truyền thống của Ấn Độ, cũng chưa được công bố.
Hãng xếp hạng tín nhiệm Moody’s từng nhận định, Ấn Độ rất khó có thể dừng hoàn toàn và ngay lập tức việc mua dầu từ Nga, bởi điều này có thể gây gián đoạn tăng trưởng kinh tế của quốc gia Nam Á. Thỏa thuận Mỹ-Ấn Độ chính là phép thử cho khả năng cân bằng của New Delhi giữa những lợi ích kinh tế và áp lực đối ngoại, địa chính trị, đồng thời phản ánh cách tiếp cận “ngoại giao thuế quan” mà Washington đang theo đuổi.
