Theo chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 8/4, Bộ trưởng Tư pháp thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); thảo luận ở tổ về dự án Luật. Dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được thông qua trong cuối kỳ họp này.
Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh, nếu được thông qua, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, trong đó một số quy định về thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội có thể được áp dụng sớm từ ngày 1/6/2026.
Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này được xác định là yêu cầu cấp thiết về chính trị, pháp lý và thực tiễn.
Dự Luật được xây dựng trên cơ sở các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, với định hướng xuyên suốt là hoàn thiện thể chế “vượt trội, ưu việt”, đủ năng lực giải quyết các vấn đề của Hà Nội và vùng Thủ đô.
Điểm đáng chú ý là tư duy xây dựng luật đã có sự thay đổi căn bản. Thủ đô không chỉ là nơi “thực thi chính sách” mà còn được giao vai trò “thiết kế chính sách”.
Điều này thể hiện rõ tinh thần “Hà Nội quyết-Hà Nội làm-Hà Nội chịu trách nhiệm”, đi kèm với yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Một trong những mục tiêu lớn của dự luật là hoàn thiện thể chế đặc thù, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đồng thời tạo hành lang pháp lý để Thủ đô Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng ra toàn quốc. Qua đó, nâng cao hiệu lực quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Thủ đô, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức hai con số.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều cơ chế trong Luật Thủ đô hiện hành không còn đủ tính đặc thù, trong khi Hà Nội đang đối mặt với hàng loạt điểm nghẽn kéo dài như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng, áp lực dân số và những thách thức từ biến đổi khí hậu. Đây chính là những vấn đề đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý linh hoạt, đủ mạnh để xử lý hiệu quả.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành, nhưng mở rộng đáng kể phạm vi phân quyền.
Theo đó, thay vì quy định chi tiết, luật mới tập trung trao quyền cho thành phố Hà Nội quyết định nhiều vấn đề quan trọng, từ tổ chức bộ máy, tài chính, đầu tư đến quy hoạch và phát triển đô thị.
Việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt mà còn tạo nền tảng thể chế lâu dài, giúp Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Phó Giám đốc Sở Tư pháp Nguyễn Công Anh cho biết, qua quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), có thể thấy rõ tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ từ Trung ương cho thành phố Hà Nội.
Theo đó, dự thảo Luật đã trao tổng cộng 192 thẩm quyền cho chính quyền thành phố, trong đó Hội đồng nhân dân thành phố được giao 124 thẩm quyền, Ủy ban nhân dân thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố 12 thẩm quyền.
“Đây là bước phân cấp rất lớn, thể hiện sự tin tưởng của Trung ương, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm, năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền Thủ đô”, ông Nguyễn Công Anh nhấn mạnh.
Đáng chú ý, dự thảo Luật giao cho thành phố xây dựng 154 nội dung quy phạm pháp luật.
Để bảo đảm triển khai hiệu quả ngay sau khi luật được thông qua, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết.
Trong đó, thành phố đã xây dựng đề cương chi tiết 113 nội dung quy phạm pháp luật cần ban hành, đồng thời tổ chức tập huấn về công tác xây dựng văn bản pháp luật và bố trí kinh phí thực hiện trong năm 2026.
Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ thành lập tổ công tác để chỉ đạo, theo dõi và giám sát việc triển khai thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi), bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.
“Có thể khẳng định, Hà Nội đã chuẩn bị khá đầy đủ để đón nhận các thẩm quyền được phân cấp. Các sở, ngành đã chủ động vào cuộc, bảo đảm khi luật được thông qua có thể triển khai ngay”, ông Nguyễn Công Anh cho biết.
Sau khi Luật Thủ đô (sửa đổi) được Quốc hội thông qua chính thức, các cơ quan chức năng của thành phố sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện và trình Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố ban hành các văn bản theo đúng thẩm quyền.
