Đối với lĩnh vực văn hóa, các quy định trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này sẽ góp phần tháo gỡ những rào cản, tạo môi trường phát triển văn hóa nói chung, thúc đẩy công nghiệp văn hóa nói riêng.
Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu trong triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi) 2024. Hàng loạt vấn đề được thể chế hóa bằng các nghị quyết của Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố, tiếp đó, được quyết liệt triển khai trên thực tế.
Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội Nguyễn Phương Thủy, từ đó đến nay Bộ Chính trị đã ban hành nhiều Nghị quyết quan trọng, định hướng chiến lược cho các lĩnh vực phát triển then chốt. Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 17/3/2026 về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã đặt ra những yêu cầu rất cao đối với sự phát triển của Thủ đô. Trong lĩnh vực văn hóa, Nghị quyết số 02-NQ/TW nhấn mạnh Thủ đô Hà Nội là nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa văn hóa, trí tuệ và nguồn lực của đất nước; đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, “Văn hiến-Bản sắc-Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển. Thực tế này cần một khung thể chế có tầm nhìn và đủ sức tạo ra lợi thế cạnh tranh cho Hà Nội, không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn hướng tới tầm khu vực và quốc tế.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đưa ra nhiều quy định về phát triển văn hóa-xã hội, tập trung từ Điều 18 đến Điều 20. Dự thảo Luật trao thẩm quyền cho HĐND thành phố ban hành danh mục di sản, khu vực, công trình kiến trúc có giá trị; quyết định chính sách huy động nguồn lực xã hội hóa, chế độ chi ngân sách, cơ chế tôn vinh cá nhân tiêu biểu và phát triển công nghiệp văn hóa; giao Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố quy định yêu cầu quản lý, bảo vệ, trùng tu, khai thác công trình kiến trúc có giá trị và thực hiện quản lý, cấp phép các hoạt động văn hóa, du lịch theo thẩm quyền.
Dự thảo Luật có những cách tiếp cận mới, như quy định về kiểm kê di sản trước khi di dời nhà máy, khu đô thị hoặc các khu vực giải tỏa. Điều này thể hiện sự coi trọng giá trị lịch sử, ký ức đô thị và có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, đồng thời, việc xây dựng cơ chế đặc thù để huy động nguồn lực xã hội cho công nghiệp văn hóa mở ra cơ hội biến văn hóa thành một ngành kinh tế quan trọng.
Bên cạnh đó, nhiều điều Luật khác trong dự thảo quy định những chính sách, thủ tục về thu hút, ưu đãi đầu tư; phân cấp, phân quyền; cho phép thành phố tự chủ xây dựng những cơ chế, chính sách đặc thù cũng sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến việc xây dựng, phát triển văn hóa, nhất là vấn đề khai thác văn hóa như một nguồn lực phục vụ phát triển nhanh, bền vững.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài nhận định, việc HĐND thành phố được chủ động xây dựng và ban hành chính sách riêng để tạo động lực, thúc đẩy phát triển văn hóa và thể thao, nhất là phát triển công nghiệp văn hóa sẽ tăng cường hiệu quả của công tác quản lý nhà nước. Mặt khác, việc phân quyền cho HĐND thành phố sẽ tạo cho Hà Nội tính chủ động, linh hoạt trong quản lý và ban hành chính sách. Các chính sách ban hành giúp tăng tính phù hợp với thực tiễn, bởi chính quyền địa phương hiểu rõ tình hình, đặc thù của cơ sở. Việc phân quyền sẽ giúp giảm được các thủ tục hành chính, giảm thời gian.
Đối với những cơ chế, chính sách đặc thù để bảo tồn các giá trị văn hóa, đồng thời thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo, điểm mới của Dự thảo Luật Thủ đô (2026) không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn, mà tạo ra định hướng mới, một khung thể chế mới để văn hóa có thể đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của đất nước.
Đây cũng là những điểm được các chuyên gia, người dân đồng thuận và đánh giá cao. Luật Thủ đô (sửa đổi) 2024 đã đưa ra quan điểm về triển khai các khu phát triển thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa với những ưu đãi thu hút đầu tư. Nhưng từ đó đến nay, các khu phát triển thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa mới đang bàn thảo, chưa được triển khai trên thực tế. Với việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, ưu đãi đầu tư, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) 2026 sẽ thúc đẩy hơn nữa việc phát triển công nghiệp văn hóa.
Đánh giá về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa-xã hội của Quốc hội (khóa XV) cho biết: “Tôi đánh giá rất cao các chính sách liên quan công nghiệp văn hóa. Thực tế thời gian qua cho thấy, công nghiệp văn hóa đã có bước phát triển đáng kể và Hà Nội đang đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước. Vì vậy, nếu có thêm các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho lĩnh vực này, vai trò đầu tàu và vai trò điều tiết của Hà Nội sẽ càng rõ nét hơn”.
