Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá

Cuộc tọa đàm nhằm phân tích các nội dung lớn của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được Chính phủ trình Quốc hội; đồng thời làm rõ những kỳ vọng, yêu cầu đặt ra đối với mô hình quản trị và động lực phát triển mới của Thủ đô trong giai đoạn tới.

Hoàn thiện thể chế cho Thủ đô; phân quyền mạnh mẽ, minh bạch – điều kiện tạo đột phá trong quản lý Thủ đô

Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị-hành chính quốc gia mà còn là hạt nhân của Vùng đồng bằng sông Hồng, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Sau hơn 10 năm triển khai Luật Thủ đô, bối cảnh phát triển mới đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế dành riêng cho Hà Nội. Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) nhấn mạnh ba mục tiêu lớn của lần sửa đổi luật này: Thiết lập thể chế đặc thù và vượt trội cho Thủ đô, bảo đảm cơ chế ổn định, lâu dài, phù hợp vị thế của một đô thị đặc biệt; tạo quyền chủ động thiết kế chính sách cho Hà Nội, chuyển tư duy từ “thực thi chính sách” sang “xây dựng và dẫn dắt chính sách”; đẩy mạnh phân quyền toàn diện, gắn với trách nhiệm tài chính theo phương châm “địa phương quyết-địa phương làm-địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo Bộ Tư pháp, sự cần thiết sửa đổi Luật xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TƯ ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới; đồng thời đáp ứng đòi hỏi thực tiễn của Hà Nội trong việc xử lý các điểm nghẽn lớn về hạ tầng, quản lý đô thị, nguồn lực, khoa học-công nghệ…

Dự thảo Luật dự kiến phân cấp 192 thẩm quyền từ Trung ương cho Hà Nội, trong đó 141 thẩm quyền hoàn toàn mới. Đại diện cơ quan thẩm tra, bà Nguyễn Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đánh giá đây là bước tiến quan trọng, thể hiện tinh thần trao quyền mạnh mẽ cho Thủ đô.

Tuy nhiên, để phân quyền hiệu quả, cần đồng thời củng cố cơ chế kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Bà nhấn mạnh yêu cầu “sáu rõ”: rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ sản phẩm và rõ hiệu quả.

Theo bà Thủy, các cơ chế phân quyền phải đi kèm hệ thống kiểm tra, giám sát và can thiệp kịp thời khi phát sinh vấn đề. Khi các tiêu chuẩn này được bảo đảm, đại biểu Quốc hội có cơ sở để yên tâm khi quyết định, đồng thời đội ngũ cán bộ Hà Nội an tâm triển khai nhiệm vụ.

Đánh giá về những điểm mới quan trọng của dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết Hà Nội đang đứng trước yêu cầu huy động và sử dụng nguồn lực rất lớn để hình thành hệ thống hạ tầng hiện đại, đa tầng, đa trung tâm theo Quy hoạch Thủ đô.

Theo tính toán sơ bộ: Giai đoạn 2026-2030 cần khoảng 5 triệu tỷ đồng, trong đó khoảng 2/3 là nguồn vốn xã hội hóa; giai đoạn 2026-2035 cần khoảng 11 triệu tỷ đồng; đến 2045 cần khoảng 25 triệu tỷ đồng; đến 2065 ước tính tổng nhu cầu khoảng 103 triệu tỷ đồng.

Luật Thủ đô (sửa đổi) trao cho thành phố 5 công cụ quan trọng để triển khai nhiệm vụ này: tài chính-thể chế-PPP-nguồn lực-dữ liệu. Đây là những nền tảng quyết định để Hà Nội thực hiện các mục tiêu chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.

Dự thảo Luật mở đường cho Hà Nội tiên phong trong đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ

Ở góc độ quy hoạch-kiến trúc, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Phan Đăng Sơn nhận định dự thảo Luật Thủ đô là “chìa khóa” tháo gỡ điểm nghẽn và tạo động lực phát triển mới cho Hà Nội.

Thành phố đang đi đầu trong xây dựng thể chế cho kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao, thể hiện ở một số mô hình mới như: Đầu tư Quỹ đầu tư mạo hiểm (Hà Nội là địa phương đầu tiên cả nước triển khai, với 600 tỷ đồng vốn ban đầu). Xây dựng mạng lưới công ty cổ phần đổi mới sáng tạo để kết nối doanh nghiệp khởi nghiệp. Ưu tiên phát triển AI như lõi quản trị, dựa trên Luật AI, giúp tăng năng suất lao động và nâng cao chất lượng hệ thống công vụ.

Theo ông Sơn, khi Luật được thông qua, Hà Nội có cơ hội đạt tăng trưởng như mục tiêu đặt ra và trở thành đô thị tiên phong về quản trị hiện đại trong khu vực.

Một điểm được quan tâm tại tọa đàm là việc dự thảo luật trao quyền cho Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách mới.

Theo bà Nguyễn Phương Thủy, đây là công cụ quan trọng, bởi Hà Nội có đủ điều kiện với đội ngũ cán bộ có năng lực tham mưu, hoạch định chính sách; sự giám sát trực tiếp của các cơ quan Trung ương; sự quan tâm lớn của dư luận và người dân.

Tuy nhiên, để cơ chế thí điểm phát huy hiệu quả, dự thảo luật cần bổ sung: Tiêu chí đánh giá kết quả thí điểm; cơ chế giám sát, theo dõi và phản hồi tác động của chính sách; quy định công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; khả năng can thiệp của Trung ương khi có rủi ro.

Nếu được thiết kế đầy đủ, cơ chế thí điểm sẽ tạo ra thực tiễn sinh động để Quốc hội và Chính phủ hoàn thiện chính sách chung cho cả nước.

Kiến tạo hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao

Một trong những nội dung được kỳ vọng tại dự thảo luật là cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn cho biết dự thảo tạo ra hệ tiếp cận hoàn toàn mới: Trao quyền quyết định các chính sách nhân lực cho Hội đồng nhân dân thành phố; cho phép đơn vị trực tiếp sử dụng nhân lực được tuyển dụng và đánh giá chuyên gia; thực hiện các cơ chế đãi ngộ về thu nhập, thuế, môi trường làm việc, cơ hội phát triển;

Gắn kết chặt chẽ giữa phát triển khoa học công nghệ-khu công nghệ cao-đổi mới sáng tạo-đầu tư-đào tạo nguồn nhân lực.

Mô hình này nếu vận hành tốt sẽ giúp Hà Nội trở thành “thỏi nam châm nhân lực” của vùng và cả nước.

Chuyển đổi số – trụ cột mới trong mô hình quản trị Thủ đô

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng, mô hình quản trị hiện đại của Thủ đô đang được xây dựng trên ba lớp dữ liệu: Xây dựng Data Lake-Lakehouse làm kho dữ liệu dùng chung; kết nối-chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở, đặc biệt trong lĩnh vực y tế, hướng tới liên thông 115 bệnh viện trên toàn địa bàn; phân tích dữ liệu-tạo giá trị kinh tế số, phát triển thị trường công nghệ, chợ chuyển đổi số, sàn giao dịch công nghệ.

Thành phố đã học tập kinh nghiệm của nhiều quốc gia, triển khai đồng bộ xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, hướng tới quản trị dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Bộ ba nghị quyết-luật-quy hoạch: Bệ phóng đưa Thủ đô phát triển đột phá

Về mối liên hệ giữa Nghị quyết 02-NQ/TƯ, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Phan Đăng Sơn đánh giá đây là “kiềng ba chân” tạo nên sức mạnh thể chế cho Hà Nội.

Quy hoạch mới thể hiện nhiều tư duy đột phá như: Phát triển đa tầng, đa trung tâm; hình thành 9 vùng động lực; 11 nhóm đột phá về văn hóa, khoa học công nghệ, giáo dục-đào tạo…

Sự tương thích giữa ba công cụ này tạo nên hành lang thống nhất, từ định hướng chiến lược đến căn cứ pháp lý và công cụ triển khai. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh yếu tố quyết định vẫn là năng lực thực thi của chính quyền và các cơ quan chức năng.

Để Luật Thủ đô tạo bước đột phá khi có hiệu lực từ 1/7/2026, bà Nguyễn Phương Thủy đã nêu ba yêu cầu lớn: Khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi Hà Nội phải nhanh chóng thiết kế các chính sách cụ thể hóa luật và tổ chức thực thi ngay từ ngày đầu; cán bộ Thủ đô không chỉ thực thi mà phải biết thiết kế chính sách, đòi hỏi huy động lực lượng chuyên gia, các cơ quan Trung ương và đội ngũ tư vấn chất lượng cao.

Nguồn lực tài chính phải đủ mạnh và bền vững, bảo đảm triển khai chính sách lâu dài, phù hợp mục tiêu phát triển Thủ đô trong tầm nhìn dài hạn.

Có thể khẳng định việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo khuôn khổ thể chế mới để Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, trung tâm đổi mới sáng tạo và cực tăng trưởng của cả nước.

Dự thảo luật thể hiện mạnh mẽ tinh thần “Hà Nội quyết-Hà Nội làm-Hà Nội chịu trách nhiệm”, mở rộng quyền hạn đi đôi với trách nhiệm giải trình, đồng thời thiết lập cơ chế minh bạch, hiện đại trong quản lý đô thị.

Với các chính sách đặc thù về phân quyền, thí điểm cơ chế mới, phát triển khoa học-công nghệ, thu hút nhân tài, chuyển đổi số và đầu tư hạ tầng, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng pháp lý quan trọng, tạo động lực để Thủ đô phát triển nhanh, bền vững và xứng đáng với vị thế trung tâm của cả nước.