Cục diện thương mại toàn cầu đang chứng kiến sự xáo trộn mạnh mẽ khi chủ nghĩa bảo hộ không ngừng lan rộng. Tuy nhiên, những xu hướng mới cũng dần hình thành và ngày càng rõ nét, trong đó nổi bật là việc các nước đẩy mạnh đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA), tạo “lá chắn” bảo vệ nền kinh tế trước những “cơn bão tố” có thể ập đến trong thời gian tới.
Nền kinh tế toàn cầu đang trải qua một trong những giai đoạn chuyển biến sâu sắc nhất trong nhiều thập niên, khi thời gian qua, các hàng rào thuế quan liên tiếp được dựng lên. Mặc dù kinh tế thế giới đã có một cú lội ngược dòng ngoạn mục và cho thấy khả năng phục hồi tốt hơn dự kiến trong năm 2025, song nguy cơ bùng nổ các cuộc chiến thương mại vẫn còn hiện hữu, đặt ra nhiều thách thức mới. Trong báo cáo “Tình hình và triển vọng kinh tế thế giới năm 2026” vừa công bố, Liên hợp quốc nhận định, hệ quả của làn sóng bảo hộ sẽ trở nên rõ ràng hơn trong năm nay khi tác động từ các biện pháp thuế quan bắt đầu ngấm sâu và bộc lộ rõ rệt hơn.
Tuy nhiên, chính trong bối cảnh đầy biến động đó, ở chiều ngược lại, xu hướng tăng cường liên kết giữa các nước và khu vực đã dần hình thành, trở thành một “chiếc phao cứu sinh” giúp nhiều nền kinh tế trụ vững trước sóng gió. Bloomberg dẫn lời Giáo sư Ina Simonovska thuộc Đại học California (Mỹ) nhận định, bản đồ thương mại quốc tế đang được vẽ lại, với sự xuất hiện của ngày càng nhiều thỏa thuận song phương và liên khu vực.
Hàng loạt FTA mới liên tiếp ra đời, mở ra không gian rộng lớn hơn cho hợp tác kinh tế, thúc đẩy dòng chảy thương mại toàn cầu thông suốt. Theo đó, Anh vừa chính thức ký kết FTA nâng cấp với Hàn Quốc, ghi dấu thỏa thuận thương mại thứ 4 London ký với các đối tác lớn chỉ trong vòng một năm qua. Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, cũng hoàn thành thêm ba thỏa thuận thương mại tự do với Anh, Oman và New Zealand, đồng thời đang nỗ lực đưa FTA với Liên minh châu Âu (EU) cán đích trong tháng 1/2026, qua đó từng bước hiện thực hóa tham vọng trở thành một cường quốc xuất khẩu. Các cuộc đàm phán giữa Ấn Độ và EU diễn ra trong bối cảnh Liên minh Cờ xanh dự kiến ký kết hiệp định thương mại quy mô lớn với Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR) vào ngày 17/1 tới, sau hơn 25 năm đàm phán cam go và nhiều lần đứng trước nguy cơ đổ vỡ.
Trong bối cảnh các rào cản thương mại toàn cầu liên tiếp được dựng lên, trở thành mối đe dọa chung đối với nhiều quốc gia, nỗ lực tăng cường hợp tác kinh tế giữa các nước dần trở thành xu thế tất yếu, giúp neo giữ nền kinh tế đứng vững trước những biến động khó lường hiện nay. Xu thế này phản ánh sự điều chỉnh chiến lược của các nước để thích ứng với làn sóng bảo hộ và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Ủy viên phụ trách thương mại và an ninh kinh tế của EU Maros Sefcovic khẳng định, mạng lưới FTA đang trở thành động lực then chốt giúp khối giảm phụ thuộc vào các đối tác truyền thống, mở rộng thị trường, thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu và tăng sức chống chịu của nền kinh tế.
Vượt lên trên lợi ích về mặt kinh tế, mạng lưới FTA ngày càng mở rộng còn là minh chứng rõ nét cho thấy sức sống mạnh mẽ của chủ nghĩa đa phương. Khi những thông tin về mức thuế quan mới được Mỹ công bố vào tháng 4/2025, thế giới không chỉ lo ngại về một cuộc suy thoái toàn cầu, mà cả sự thoái trào của chủ nghĩa đa phương. Tuy nhiên, nỗ lực hợp tác của các nước và khu vực đã góp phần quan trọng củng cố hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên luật lệ, hạn chế tối đa sức ép từ làn sóng bảo hộ.
Dù đạt được những thành quả nhất định trong nỗ lực hạn chế tác động từ làn sóng bảo hộ nhưng các nước dự kiến vẫn đối mặt nhiều khó khăn trong năm 2026, nhất là khi các biện pháp thuế quan bắt đầu ngấm sâu vào nền kinh tế. Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định, tốc độ tăng trưởng thương mại toàn cầu sẽ sụt giảm đáng kể trong năm 2026. Nếu những căng thẳng thương mại hiện nay tiếp diễn, sức chống chịu của kinh tế thế giới khó có thể được duy trì trong thời gian dài. Trong bối cảnh đó, việc mở rộng mạng lưới FTA sẽ tiếp tục là chiếc “chìa khóa vàng” giúp các nước mở ra thị trường xuất khẩu mới, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và tạo động lực phát triển bền vững cho nền kinh tế.
