Gỡ "nút thắt" để thu hút đầu tư vào năng lượng xanh

Theo Quy hoạch Điện VIII, đến năm 2030, năng lượng tái tạo sẽ chiếm từ 30,9 đến 39,2 phần trăm tổng công suất nguồn điện. Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, nếu hạ tầng truyền tải và cơ chế pháp lý vẫn chậm đổi mới, những mục tiêu đó sẽ chỉ là con số trên giấy.

Khi điện mặt trời vẫn đứng chờ chính sách

Các dự án điện mặt trời, vốn từng là ngôi sao sáng giai đoạn 2019 đến 2021, đang rơi vào tình cảnh “đóng băng” vì khung giá và cơ chế mua bán điện chưa ổn định. Đến nay, nhà đầu tư và doanh nghiệp vẫn chưa có thông tin cụ thể về khung giá áp dụng cho điện mặt trời mái nhà nếu triển khai theo quy định mua bán điện trực tiếp DPPA. Thực tế, nhiều đơn vị vẫn lấy giá bán lẻ điện hiện hành để làm căn cứ thương lượng, nhưng tính hợp pháp của cách làm này vẫn chưa được khẳng định ở một văn bản pháp luật chính thức.

Ông Nguyễn Việt Dũng, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Halcom Việt Nam chia sẻ: “Các dự án điện lớn, từ 100 đến 500MW, cần thời gian chuẩn bị khoảng 5 năm. Nhưng khung giá lại chỉ có hiệu lực trong 1 đến 2 năm. Khi hết thời gian, dự án chưa kịp hoàn tất thì coi như mất cơ hội. Chính sách ngắn hạn như vậy khiến nhà đầu tư khó chủ động, không thể tính toán hiệu quả tài chính dài hạn”.

c6f3-5426.jpg
Các tấm pin mặt trời tại trang trại điện mặt trời Phong Phú (Solarcom), Lâm Đồng. (Ảnh: VĂN DUY)

Theo nhiều doanh nghiệp, cơ chế mua bán điện hiện còn nhiều bất cập, thiếu quy định rõ ràng về đấu nối, tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục bán điện lên lưới quốc gia. Chính sách khuyến khích điện mặt trời áp mái tuy có, nhưng lại chưa đủ hấp dẫn để thúc đẩy người dân, doanh nghiệp đầu tư.

Tiến sĩ Hà Huy Ngọc, Viện Kinh tế Việt Nam nêu một ví dụ thực tế: “Hiện nay, ngay cả khi hộ gia đình hoặc doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời áp mái, họ vẫn khó bán điện dư cho lưới quốc gia do quy định phải đăng ký, phải có công tơ, hóa đơn… mà quy trình này còn phức tạp. Hệ quả là nhiều hệ thống chỉ hoạt động nội bộ, lãng phí tiềm năng cung cấp điện xanh”.

Khi gió vẫn chưa thể hóa điện

Nếu các dự án điện mặt trời đang gặp khó khăn do cơ chế mua bán và khung giá chưa ổn định, các dự điện gió lại đang gặp trở ngại lớn ở khâu truyền tải.. Tại vùng đất bằng phẳng trải dài của Đồng bằng sông Cửu Long, nơi những cánh quạt gió khổng lồ vươn mình trên nền trời Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, năng lượng tái tạo đang được kỳ vọng trở thành mũi nhọn cho phát triển kinh tế xanh.

Theo tính toán của Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng điện 4, chỉ riêng khu vực này đã có thể khai thác gần 3,9GW điện gió vào năm 2030, góp phần đưa Đồng bằng sông Cửu Long trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của cả nước. Hiện khu vực đang vận hành Trung tâm Điện lực Duyên Hải với công suất trên 4,5GW, cùng gần 700MW từ 13 nhà máy điện gió và 2 nhà máy điện mặt trời.

91.jpg
Cánh đồng điện gió ở Bạc Liêu. (Ảnh: EVN)

Thế nhưng, sau những con số đầy tiềm năng là một thực tế đáng lo ngại. Nhiều trạm biến áp, đặc biệt là trạm 500kV Duyên Hải, đang đối diện nguy cơ quá tải đến 150 phần trăm khi các dự án mới đồng loạt đi vào vận hành giai đoạn 2026 đến 2030. Đại diện Công ty cơ điện lạnh REE thẳng thắn nhìn nhận: “Chúng tôi không thiếu vốn, cũng không thiếu năng lực triển khai. Nhưng các dự án truyền tải gặp khó ngay từ khâu pháp lý, giải phóng mặt bằng và phân cấp thẩm quyền. Thời gian hoàn tất thủ tục đôi khi kéo dài hơn cả thời gian thi công”.

Cần cơ chế đặc thù cho hạ tầng truyền tải

Trước thực trạng này, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần một cơ chế đặc thù cho các dự án truyền tải điện lớn, tương tự như cơ chế đặc thù trong lĩnh vực giao thông, hạ tầng đô thị. Ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nhấn mạnh: “nếu không đẩy nhanh đầu tư truyền tải, các dự án năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục tắc nghẽn đầu ra. Cần xem lưới điện truyền tải là hạ tầng thiết yếu, tương đương như giao thông, để có chính sách ưu tiên tương xứng”.

Giới chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy điện mặt trời mái nhà phát triển bền vững, Chính phủ cần có chính sách khuyến khích theo vùng miền. Miền Bắc, nơi có số giờ nắng thấp hơn, chỉ khoảng 1.000 giờ mỗi năm, cần thêm cơ chế ưu đãi để hấp dẫn hộ gia đình đầu tư. Việc này không chỉ giảm thiếu điện mùa khô mà còn giúp phân bố đều nguồn cung năng lượng trên cả nước. Bên cạnh đó, Nhà nước có thể áp dụng chính sách tín dụng xanh, cho phép các ngân hàng được cộng điểm Green Credit khi tài trợ dự án năng lượng tái tạo.

Đây vừa là biện pháp khuyến khích tài chính, vừa góp phần lan tỏa tinh thần phát triển bền vững trong toàn hệ thống kinh tế. Năng lượng tái tạo không chỉ là ngành kinh tế mà còn là biểu tượng cho cam kết phát triển xanh, giảm phát thải và trách nhiệm toàn cầu của Việt Nam. Nhưng để dòng điện xanh thực sự chảy vào từng mái nhà, từng nhà máy, cần một sự đồng bộ mạnh mẽ từ chính sách, hạ tầng đến tư duy phát triển.

6-8044.jpg
Hệ thống truyền tải điện thuộc chuỗi dự án khí-điện Ô Môn.

Giải pháp được Hiệp hội Năng lượng Việt Nam đề xuất bao gồm:

• Giao nhiệm vụ trực tiếp cho các doanh nghiệp có năng lực như EVN, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (NPT) thực hiện đầu tư.

• Khuyến khích mô hình chia sẻ hạ tầng truyền tải giữa các nhà đầu tư, tránh việc mỗi dự án xây riêng đường dây, gây lãng phí đất đai và tài nguyên.

• Ưu tiên đầu tư các đường dây 220kV, 500kV tại các vùng có tiềm năng gió lớn, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long.

• Phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) quy mô lớn để giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm.

Đồng thời, giới chuyên môn kiến nghị Chính phủ đơn giản hóa thủ tục đầu tư, áp dụng cơ chế một cửa điện tử cho các dự án năng lượng tái tạo. Song song đó, cần ban hành Luật Năng lượng tái tạo riêng, tách bạch khỏi Luật Điện lực, nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định và dài hạn.

Có thể bạn quan tâm

Hội thảo tham vấn “Giải pháp dựa vào tự nhiên nhằm phục hồi rừng sau khai thác khoáng sản và cơ hội tham gia thị trường carbon trong tương lai”, ngày 29/9.

Phục hồi rừng sau khai khoáng gắn với cơ hội phát triển thị trường carbon

Phục hồi rừng sau khai thác khoáng sản cần được thực hiện theo hướng dựa vào tự nhiên, gắn với quản lý tài nguyên theo cảnh quan và bảo đảm duy trì các chức năng sinh thái lâu dài. Cùng với đó, phát triển các dự án tín chỉ carbon rừng phù hợp có thể tạo thêm nguồn lực cho công tác phục hồi và quản lý rừng bền vững.

Đại diện JICA, VNUA và Toyo ký kết bàn giao hệ thống thiết bị máy móc. (Ảnh: ANH THƯ)

Thúc đẩy sản xuất điện và phân bón hữu cơ từ các loại rác thải rắn

Ngày 16/9, tại Hà Nội, JICA Việt Nam và Học viện Nông nghiệp Việt Nam (VNUA) tổ chức hội nghị chia sẻ kết quả và sản phẩm của dự án “Khảo sát tiềm năng phát triển kinh doanh bền vững đối với doanh nghiệp tư nhân trong sản xuất điện và phân bón hữu cơ bằng công nghệ lên men tạo khí mê-tan từ các loại rác thải rắn ở Việt Nam”.

Bất động sản ESG ngày càng có lợi thế cạnh tranh hơn trên thị trường. (Ảnh: Cộng tác viên)

Bất động sản ESG đang trở thành xu thế tất yếu

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nghiêm Thị Thà, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), bất động sản xanh phát triển theo các tiêu chuẩn ESG (Môi trường-Xã hội-Quản trị) không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đang trở thành xu hướng tất yếu của thị trường.

Biến nỗ lực giảm phát thải thành tài sản chiến lược

Biến nỗ lực giảm phát thải thành tài sản chiến lược

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định rõ chủ trương phát triển kinh tế xanh, nông nghiệp sinh thái tuần hoàn gắn với mục tiêu phát triển bền vững. Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, chuyển đổi mô hình tăng trưởng vừa là lựa chọn vừa là yêu cầu tất yếu khách quan trước tác động ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu.

Hydro có thể được sản xuất từ năng lượng tái tạo.

Đánh thức nguồn năng lượng mới

Trong xu hướng toàn cầu về giảm phát thải, việc tìm kiếm và khai thác nguồn năng lượng thân thiện môi trường nhận được sự quan tâm của nhiều quốc gia. Một trong các giải pháp đó là năng lượng từ khí hydro (H2; hydrogen) đã được các nhà khoa học nghiên cứu và chứng minh hiệu quả.

Người tiêu dùng sử dụng sản phẩm túi bảo vệ môi trường thay cho túi nylon khi đi mua sắm tại siêu thị. (Ảnh: TÙNG DƯƠNG)

Kinh tế xanh: Từ chính sách đến lựa chọn tiêu dùng

Tiêu dùng xanh ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Khi người tiêu dùng ưu tiên những sản phẩm thân thiện môi trường, tiết kiệm tài nguyên là góp phần giảm áp lực lên môi trường, đồng thời tạo điều kiện và động lực để doanh nghiệp đổi mới sản xuất, hướng tới nền kinh tế xanh.

Các doanh nghiệp mang tới sự kiện các giải pháp vật liệu nhẹ và bền vững. (Ảnh: THÙY LINH)

Vật liệu xanh: Xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên Net Zero

Ngành vật liệu xây dựng đang đứng trước bước chuyển mang tính lịch sử. Nếu trước đây giá thành, chất lượng và năng lực sản xuất là những yếu tố quyết định sức cạnh tranh, thì nay hàm lượng vật liệu tái chế và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn ESG đang trở thành tiêu chí quan trọng để ngành xây dựng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dây chuyền chế biến gạo của Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice). (Ảnh: ĐỨC AN)

Gỡ “nút thắt”, gia tăng lợi ích từ lúa phát thải thấp

Giai đoạn 2026-2030, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ tiếp tục mở rộng quy mô. Tuy nhiên, để Đề án mang lại hiệu quả kinh tế thực chất cho nông dân, cần sớm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn kiên định mục tiêu phát triển nhanh phải đi đôi với phát triển bền vững. (Ảnh: VGP/ĐỨC TUÂN)

Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero

Ngày 8/7, tại Hà Nội, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Chủ tịch Hội đồng quốc gia về Phát triển bền vững dự và phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn "Năng lượng và môi trường thế giới-Việt Nam 2026" với chủ đề "Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero".

Nhiên liệu hàng không bền vững: Cơ hội và nút thắt của Việt Nam

Nhiên liệu hàng không bền vững: Cơ hội và nút thắt của Việt Nam

Vỏ trấu, mỡ cá tra và dầu ăn đã qua sử dụng đều có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia ASEAN có nguồn nguyên liệu dồi dào nhưng đến nay vẫn chưa có nhà máy sản xuất, các hãng hàng không trong nước phải nhập khẩu loại nhiên liệu này với chi phí cao gấp nhiều lần.

Đúng giờ mở cửa thị trường, nguyên Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cùng các đại biểu đã thực hiện nghi thức khai trương Sàn Giao dịch carbon trong nước, bắt đầu phiên giao dịch đầu tiên của thị trường carbon.. (Ảnh: BTC)

Khơi thông nguồn lực cho kinh tế xanh

Sàn Giao dịch carbon đi vào hoạt động không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, mà còn tạo cơ chế để các doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Nguồn vốn tín dụng xanh đang góp phần hỗ trợ doanh nghiệp và người dân đầu tư vào các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Tín dụng xanh khó đến doanh nghiệp nhỏ nếu thiếu hệ sinh thái hỗ trợ

Tín dụng xanh đang tăng trưởng nhanh, nhưng việc tiếp cận nguồn vốn này vẫn là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo các chuyên gia, để tiếp cận tín dụng xanh, doanh nghiệp không chỉ cần vốn mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về dữ liệu, ESG và chuyển đổi mô hình sản xuất.