Gỡ "nút thắt" để thu hút đầu tư vào năng lượng xanh

Theo Quy hoạch Điện VIII, đến năm 2030, năng lượng tái tạo sẽ chiếm từ 30,9 đến 39,2 phần trăm tổng công suất nguồn điện. Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, nếu hạ tầng truyền tải và cơ chế pháp lý vẫn chậm đổi mới, những mục tiêu đó sẽ chỉ là con số trên giấy.

Khi điện mặt trời vẫn đứng chờ chính sách

Các dự án điện mặt trời, vốn từng là ngôi sao sáng giai đoạn 2019 đến 2021, đang rơi vào tình cảnh “đóng băng” vì khung giá và cơ chế mua bán điện chưa ổn định. Đến nay, nhà đầu tư và doanh nghiệp vẫn chưa có thông tin cụ thể về khung giá áp dụng cho điện mặt trời mái nhà nếu triển khai theo quy định mua bán điện trực tiếp DPPA. Thực tế, nhiều đơn vị vẫn lấy giá bán lẻ điện hiện hành để làm căn cứ thương lượng, nhưng tính hợp pháp của cách làm này vẫn chưa được khẳng định ở một văn bản pháp luật chính thức.

Ông Nguyễn Việt Dũng, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Halcom Việt Nam chia sẻ: “Các dự án điện lớn, từ 100 đến 500MW, cần thời gian chuẩn bị khoảng 5 năm. Nhưng khung giá lại chỉ có hiệu lực trong 1 đến 2 năm. Khi hết thời gian, dự án chưa kịp hoàn tất thì coi như mất cơ hội. Chính sách ngắn hạn như vậy khiến nhà đầu tư khó chủ động, không thể tính toán hiệu quả tài chính dài hạn”.

c6f3-5426.jpg
Các tấm pin mặt trời tại trang trại điện mặt trời Phong Phú (Solarcom), Lâm Đồng. (Ảnh: VĂN DUY)

Theo nhiều doanh nghiệp, cơ chế mua bán điện hiện còn nhiều bất cập, thiếu quy định rõ ràng về đấu nối, tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục bán điện lên lưới quốc gia. Chính sách khuyến khích điện mặt trời áp mái tuy có, nhưng lại chưa đủ hấp dẫn để thúc đẩy người dân, doanh nghiệp đầu tư.

Tiến sĩ Hà Huy Ngọc, Viện Kinh tế Việt Nam nêu một ví dụ thực tế: “Hiện nay, ngay cả khi hộ gia đình hoặc doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời áp mái, họ vẫn khó bán điện dư cho lưới quốc gia do quy định phải đăng ký, phải có công tơ, hóa đơn… mà quy trình này còn phức tạp. Hệ quả là nhiều hệ thống chỉ hoạt động nội bộ, lãng phí tiềm năng cung cấp điện xanh”.

Khi gió vẫn chưa thể hóa điện

Nếu các dự án điện mặt trời đang gặp khó khăn do cơ chế mua bán và khung giá chưa ổn định, các dự điện gió lại đang gặp trở ngại lớn ở khâu truyền tải.. Tại vùng đất bằng phẳng trải dài của Đồng bằng sông Cửu Long, nơi những cánh quạt gió khổng lồ vươn mình trên nền trời Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, năng lượng tái tạo đang được kỳ vọng trở thành mũi nhọn cho phát triển kinh tế xanh.

Theo tính toán của Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng điện 4, chỉ riêng khu vực này đã có thể khai thác gần 3,9GW điện gió vào năm 2030, góp phần đưa Đồng bằng sông Cửu Long trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của cả nước. Hiện khu vực đang vận hành Trung tâm Điện lực Duyên Hải với công suất trên 4,5GW, cùng gần 700MW từ 13 nhà máy điện gió và 2 nhà máy điện mặt trời.

91.jpg
Cánh đồng điện gió ở Bạc Liêu. (Ảnh: EVN)

Thế nhưng, sau những con số đầy tiềm năng là một thực tế đáng lo ngại. Nhiều trạm biến áp, đặc biệt là trạm 500kV Duyên Hải, đang đối diện nguy cơ quá tải đến 150 phần trăm khi các dự án mới đồng loạt đi vào vận hành giai đoạn 2026 đến 2030. Đại diện Công ty cơ điện lạnh REE thẳng thắn nhìn nhận: “Chúng tôi không thiếu vốn, cũng không thiếu năng lực triển khai. Nhưng các dự án truyền tải gặp khó ngay từ khâu pháp lý, giải phóng mặt bằng và phân cấp thẩm quyền. Thời gian hoàn tất thủ tục đôi khi kéo dài hơn cả thời gian thi công”.

Cần cơ chế đặc thù cho hạ tầng truyền tải

Trước thực trạng này, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần một cơ chế đặc thù cho các dự án truyền tải điện lớn, tương tự như cơ chế đặc thù trong lĩnh vực giao thông, hạ tầng đô thị. Ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nhấn mạnh: “nếu không đẩy nhanh đầu tư truyền tải, các dự án năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục tắc nghẽn đầu ra. Cần xem lưới điện truyền tải là hạ tầng thiết yếu, tương đương như giao thông, để có chính sách ưu tiên tương xứng”.

Giới chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy điện mặt trời mái nhà phát triển bền vững, Chính phủ cần có chính sách khuyến khích theo vùng miền. Miền Bắc, nơi có số giờ nắng thấp hơn, chỉ khoảng 1.000 giờ mỗi năm, cần thêm cơ chế ưu đãi để hấp dẫn hộ gia đình đầu tư. Việc này không chỉ giảm thiếu điện mùa khô mà còn giúp phân bố đều nguồn cung năng lượng trên cả nước. Bên cạnh đó, Nhà nước có thể áp dụng chính sách tín dụng xanh, cho phép các ngân hàng được cộng điểm Green Credit khi tài trợ dự án năng lượng tái tạo.

Đây vừa là biện pháp khuyến khích tài chính, vừa góp phần lan tỏa tinh thần phát triển bền vững trong toàn hệ thống kinh tế. Năng lượng tái tạo không chỉ là ngành kinh tế mà còn là biểu tượng cho cam kết phát triển xanh, giảm phát thải và trách nhiệm toàn cầu của Việt Nam. Nhưng để dòng điện xanh thực sự chảy vào từng mái nhà, từng nhà máy, cần một sự đồng bộ mạnh mẽ từ chính sách, hạ tầng đến tư duy phát triển.

6-8044.jpg
Hệ thống truyền tải điện thuộc chuỗi dự án khí-điện Ô Môn.

Giải pháp được Hiệp hội Năng lượng Việt Nam đề xuất bao gồm:

• Giao nhiệm vụ trực tiếp cho các doanh nghiệp có năng lực như EVN, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (NPT) thực hiện đầu tư.

• Khuyến khích mô hình chia sẻ hạ tầng truyền tải giữa các nhà đầu tư, tránh việc mỗi dự án xây riêng đường dây, gây lãng phí đất đai và tài nguyên.

• Ưu tiên đầu tư các đường dây 220kV, 500kV tại các vùng có tiềm năng gió lớn, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long.

• Phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) quy mô lớn để giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm.

Đồng thời, giới chuyên môn kiến nghị Chính phủ đơn giản hóa thủ tục đầu tư, áp dụng cơ chế một cửa điện tử cho các dự án năng lượng tái tạo. Song song đó, cần ban hành Luật Năng lượng tái tạo riêng, tách bạch khỏi Luật Điện lực, nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định và dài hạn.

Có thể bạn quan tâm

Tọa đàm “Tài nguyên thiên nhiên và chuyển đổi xanh ở Việt Nam”. (Ảnh: TL)

Thúc đẩy chuyển đổi xanh, hướng tới phát triển bền vững

Trong bối cảnh hiện nay, thúc đẩy năng lượng tái tạo, nông nghiệp tuần hoàn, bảo vệ rừng, quản lý bền vững tài nguyên nước và khai thác khoáng sản gắn với công nghệ sạch không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là giải pháp then chốt để hài hòa giữa khai thác và bảo tồn, hướng tới phát triển nhanh và bền vững.

Mô hình nhà máy xanh.

Hiệu quả từ mô hình sử dụng tài nguyên hướng đến phát triển xanh bền vững

Mô hình sản xuất không chất thải của Gốm Đất Việt là minh chứng tiêu biểu cho hướng đi công nghiệp xanh, bền vững tại Việt Nam. Đơn vị đã tận dụng triệt để nguồn tài nguyên đất sét từ mỏ riêng, áp dụng công nghệ hiện đại để tái sử dụng toàn bộ chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất, không phát sinh rác thải ra môi trường.

Để đạt được các cam kết khí hậu, chuyển dịch năng lượng xanh trên toàn diện các lĩnh vực, đặc biệt là khối doanh nghiệp sản xuất, không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc.

Thúc đẩy chuyển đổi số cùng chuyển đổi xanh nhằm bảo đảm phát triển bền vững

Trong dòng chảy chuyển dịch năng lượng toàn cầu, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn bản lề, nơi bài toán tăng trưởng không còn tách rời khỏi yêu cầu phát triển bền vững. Cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đã và đang trở thành áp lực chuyển đổi thật sự đối với nền kinh tế, đặc biệt là khu vực sản xuất công nghiệp.

Quang cảnh hội thảo.

Chuỗi cung ứng tín chỉ carbon, giá trị gia tăng và chiến lược đồng quản trị lưu vực đầu nguồn

Các tham luận được trình bày tại hội thảo chuyên đề “Chuỗi cung ứng tín chỉ carbon, giá trị gia tăng và chiến lược đồng quản trị lưu vực đầu nguồn” đã góp phần nâng cao hiểu biết cả về lý luận và thực tiễn đối với hệ thống carbon rừng tại Việt Nam, với trọng tâm là các hệ sinh thái rừng nhiệt đới và rừng ngập mặn.

Sản phẩm viên nén sinh khối của Nhà máy nhiên liệu sinh khối Erex Sakura Tuyên Quang được thị trường Nhật Bản đón nhận.

Đánh thức tiềm năng năng lượng sinh khối: Hướng đi chiến lược cho mục tiêu Net Zero của Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 tại COP26, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó năng lượng sinh khối được xem là một trụ cột giàu tiềm năng nhưng chưa được phát huy tương xứng.

Việt Nam trong bức tranh nhiên liệu hàng không bền vững khu vực

Việt Nam trong bức tranh nhiên liệu hàng không bền vững khu vực

Báo cáo ASEAN 2050 SAF Outlook công bố vừa qua - do tổ chức tư vấn GHD thực hiện, với sự tài trợ của Quỹ Thương mại và Đầu tư Canada vì phát triển (CTIF), đối tác tri thức Boeing và Ban Thư ký ASEAN - cho thấy Đông Nam Á sở hữu tiềm năng lớn trong sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) từ phế thải nông lâm nghiệp. 

Cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang tỉnh Điện Biên cùng cán bộ, nhân dân xã Mường Nhà ra quân đào hố trồng cây cà-phê, mắc-ca trong ngày 2/4.

Lực lượng vũ trang tỉnh Điện Biên chung sức cùng nhân dân trồng mới cây cà-phê, mắc-ca

Chủ động triển khai kế hoạch trồng mới cây cà-phê, mắc-ca đã được Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành, ngày 2/4, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị Ban Chỉ đạo thực hiện chiến dịch "Điện Biên Phủ trong thời bình cơ cấu lại ngành nông nghiệp..." (gọi tắt là BCĐ 1850) của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên.

Hà Nội từng bước đẩy mạnh chuyển đổi phương tiện theo hướng hiện đại, thân thiện môi trường.

Từ ngày 1/4, Hà Nội vận hành 10 tuyến buýt điện

Từ ngày 1/4/2026, Hà Nội đưa vào vận hành 10 tuyến xe buýt điện với tổng số 288 phương tiện. Đây là bước tiến quan trọng trong lộ trình phát triển hệ thống vận tải công cộng xanh, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm thiểu ô nhiễm không khí đô thị. 

Rừng ngập mặn Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: HỒNG ĐẠT)

Tạo nguồn lực tham gia thị trường tín chỉ carbon

Rừng ngập mặn phân bố tại các vùng chuyển tiếp giữa đất liền và đại dương là hệ sinh thái đặc biệt có năng suất sinh học cao, có khả năng tích lũy một lượng lớn carbon xanh trong sinh khối và trong đất.

Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh hướng đến mô hình thân thiện với môi trường. (Ảnh: KHÁNH TRÌNH)

Giúp doanh nghiệp bứt phá trong chuyển đổi xanh

Với những biến động khó lường về kinh tế, địa chính trị trên toàn cầu, yêu cầu chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững không còn là lựa chọn dài hạn mà đã trở thành đòi hỏi cấp bách đối với nền kinh tế Việt Nam.

Người dân thành phố Huế đang quen dần với việc phân loại rác tại nguồn.

Huế tìm giải pháp giảm bao bì nhựa, kết nối chính sách với thực tiễn

Ngày 20/3, tại thành phố Huế, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Viện Nghiên cứu phát triển thành phố Huế (HueIDS) và Dự án “Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền trung Việt Nam” (WWF-Việt Nam) tổ chức Diễn đàn quốc gia về thúc đẩy giảm bao bì nhựa thông qua chính sách và thí điểm tại địa phương.

Bốn em trong nhóm Dự án Green Era trao tiền, phối hợp Đoàn Thanh niên Khu bảo tồn Thiên nhiên Đakrông chăm sóc vườn cây. (Ảnh: Quang Huy)

Gieo hạt giống xanh cho một kỷ nguyên xanh

Giữa những thách thức ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu toàn cầu, câu chuyện về Dự án Green Era do một nhóm học sinh trung học phổ thông sáng lập để lại nhiều suy ngẫm sâu sắc.

Chuyển dịch năng lượng tái tạo: Cần chính sách, vốn và trao quyền cho phụ nữ.

Chuyển dịch năng lượng tái tạo: Cần chính sách, vốn và trao quyền cho phụ nữ

Năm 2024, năng lượng tái tạo mới chiếm 12,8% sản lượng điện quốc gia, trong khi mục tiêu đến năm 2050 là 71,5%. Để rút ngắn khoảng cách ấy, Việt Nam cần đồng thời giải ba bài toán: hoàn thiện khung pháp lý, huy động 136,3 tỷ USD vốn đầu tư, và đưa phụ nữ từ vị trí "bên lề" vào trung tâm cuộc chuyển dịch.

Chuyển dịch năng lượng: Khi công nghệ trở thành chìa khóa của Net Zero. Ảnh minh họa.

Chuyển dịch năng lượng: Khi công nghệ trở thành chìa khóa của Net Zero

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển kinh tế gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, năng lượng không còn chỉ là yếu tố bảo đảm cho sản xuất và đời sống, mà đã trở thành trụ cột quan trọng của mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.