Gỡ "nút thắt" để thu hút đầu tư vào năng lượng xanh

Theo Quy hoạch Điện VIII, đến năm 2030, năng lượng tái tạo sẽ chiếm từ 30,9 đến 39,2 phần trăm tổng công suất nguồn điện. Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, nếu hạ tầng truyền tải và cơ chế pháp lý vẫn chậm đổi mới, những mục tiêu đó sẽ chỉ là con số trên giấy.

Khi điện mặt trời vẫn đứng chờ chính sách

Các dự án điện mặt trời, vốn từng là ngôi sao sáng giai đoạn 2019 đến 2021, đang rơi vào tình cảnh “đóng băng” vì khung giá và cơ chế mua bán điện chưa ổn định. Đến nay, nhà đầu tư và doanh nghiệp vẫn chưa có thông tin cụ thể về khung giá áp dụng cho điện mặt trời mái nhà nếu triển khai theo quy định mua bán điện trực tiếp DPPA. Thực tế, nhiều đơn vị vẫn lấy giá bán lẻ điện hiện hành để làm căn cứ thương lượng, nhưng tính hợp pháp của cách làm này vẫn chưa được khẳng định ở một văn bản pháp luật chính thức.

Ông Nguyễn Việt Dũng, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Halcom Việt Nam chia sẻ: “Các dự án điện lớn, từ 100 đến 500MW, cần thời gian chuẩn bị khoảng 5 năm. Nhưng khung giá lại chỉ có hiệu lực trong 1 đến 2 năm. Khi hết thời gian, dự án chưa kịp hoàn tất thì coi như mất cơ hội. Chính sách ngắn hạn như vậy khiến nhà đầu tư khó chủ động, không thể tính toán hiệu quả tài chính dài hạn”.

c6f3-5426.jpg
Các tấm pin mặt trời tại trang trại điện mặt trời Phong Phú (Solarcom), Lâm Đồng. (Ảnh: VĂN DUY)

Theo nhiều doanh nghiệp, cơ chế mua bán điện hiện còn nhiều bất cập, thiếu quy định rõ ràng về đấu nối, tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục bán điện lên lưới quốc gia. Chính sách khuyến khích điện mặt trời áp mái tuy có, nhưng lại chưa đủ hấp dẫn để thúc đẩy người dân, doanh nghiệp đầu tư.

Tiến sĩ Hà Huy Ngọc, Viện Kinh tế Việt Nam nêu một ví dụ thực tế: “Hiện nay, ngay cả khi hộ gia đình hoặc doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời áp mái, họ vẫn khó bán điện dư cho lưới quốc gia do quy định phải đăng ký, phải có công tơ, hóa đơn… mà quy trình này còn phức tạp. Hệ quả là nhiều hệ thống chỉ hoạt động nội bộ, lãng phí tiềm năng cung cấp điện xanh”.

Khi gió vẫn chưa thể hóa điện

Nếu các dự án điện mặt trời đang gặp khó khăn do cơ chế mua bán và khung giá chưa ổn định, các dự điện gió lại đang gặp trở ngại lớn ở khâu truyền tải.. Tại vùng đất bằng phẳng trải dài của Đồng bằng sông Cửu Long, nơi những cánh quạt gió khổng lồ vươn mình trên nền trời Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, năng lượng tái tạo đang được kỳ vọng trở thành mũi nhọn cho phát triển kinh tế xanh.

Theo tính toán của Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng điện 4, chỉ riêng khu vực này đã có thể khai thác gần 3,9GW điện gió vào năm 2030, góp phần đưa Đồng bằng sông Cửu Long trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của cả nước. Hiện khu vực đang vận hành Trung tâm Điện lực Duyên Hải với công suất trên 4,5GW, cùng gần 700MW từ 13 nhà máy điện gió và 2 nhà máy điện mặt trời.

91.jpg
Cánh đồng điện gió ở Bạc Liêu. (Ảnh: EVN)

Thế nhưng, sau những con số đầy tiềm năng là một thực tế đáng lo ngại. Nhiều trạm biến áp, đặc biệt là trạm 500kV Duyên Hải, đang đối diện nguy cơ quá tải đến 150 phần trăm khi các dự án mới đồng loạt đi vào vận hành giai đoạn 2026 đến 2030. Đại diện Công ty cơ điện lạnh REE thẳng thắn nhìn nhận: “Chúng tôi không thiếu vốn, cũng không thiếu năng lực triển khai. Nhưng các dự án truyền tải gặp khó ngay từ khâu pháp lý, giải phóng mặt bằng và phân cấp thẩm quyền. Thời gian hoàn tất thủ tục đôi khi kéo dài hơn cả thời gian thi công”.

Cần cơ chế đặc thù cho hạ tầng truyền tải

Trước thực trạng này, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần một cơ chế đặc thù cho các dự án truyền tải điện lớn, tương tự như cơ chế đặc thù trong lĩnh vực giao thông, hạ tầng đô thị. Ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nhấn mạnh: “nếu không đẩy nhanh đầu tư truyền tải, các dự án năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục tắc nghẽn đầu ra. Cần xem lưới điện truyền tải là hạ tầng thiết yếu, tương đương như giao thông, để có chính sách ưu tiên tương xứng”.

Giới chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy điện mặt trời mái nhà phát triển bền vững, Chính phủ cần có chính sách khuyến khích theo vùng miền. Miền Bắc, nơi có số giờ nắng thấp hơn, chỉ khoảng 1.000 giờ mỗi năm, cần thêm cơ chế ưu đãi để hấp dẫn hộ gia đình đầu tư. Việc này không chỉ giảm thiếu điện mùa khô mà còn giúp phân bố đều nguồn cung năng lượng trên cả nước. Bên cạnh đó, Nhà nước có thể áp dụng chính sách tín dụng xanh, cho phép các ngân hàng được cộng điểm Green Credit khi tài trợ dự án năng lượng tái tạo.

Đây vừa là biện pháp khuyến khích tài chính, vừa góp phần lan tỏa tinh thần phát triển bền vững trong toàn hệ thống kinh tế. Năng lượng tái tạo không chỉ là ngành kinh tế mà còn là biểu tượng cho cam kết phát triển xanh, giảm phát thải và trách nhiệm toàn cầu của Việt Nam. Nhưng để dòng điện xanh thực sự chảy vào từng mái nhà, từng nhà máy, cần một sự đồng bộ mạnh mẽ từ chính sách, hạ tầng đến tư duy phát triển.

6-8044.jpg
Hệ thống truyền tải điện thuộc chuỗi dự án khí-điện Ô Môn.

Giải pháp được Hiệp hội Năng lượng Việt Nam đề xuất bao gồm:

• Giao nhiệm vụ trực tiếp cho các doanh nghiệp có năng lực như EVN, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (NPT) thực hiện đầu tư.

• Khuyến khích mô hình chia sẻ hạ tầng truyền tải giữa các nhà đầu tư, tránh việc mỗi dự án xây riêng đường dây, gây lãng phí đất đai và tài nguyên.

• Ưu tiên đầu tư các đường dây 220kV, 500kV tại các vùng có tiềm năng gió lớn, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long.

• Phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) quy mô lớn để giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm.

Đồng thời, giới chuyên môn kiến nghị Chính phủ đơn giản hóa thủ tục đầu tư, áp dụng cơ chế một cửa điện tử cho các dự án năng lượng tái tạo. Song song đó, cần ban hành Luật Năng lượng tái tạo riêng, tách bạch khỏi Luật Điện lực, nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định và dài hạn.

Có thể bạn quan tâm

ESG và chuỗi cung ứng xanh: Chìa khóa hút FDI thế hệ mới.

ESG và chuỗi cung ứng xanh: Chìa khóa hút FDI thế hệ mới

Cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn FDI đang bước sang một giai đoạn mới, khi chi phí lao động thấp hay các ưu đãi về đất đai, thuế suất không còn là lợi thế thì năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị doanh nghiệp) đang trở thành yếu tố quyết định để đón dòng vốn FDI chất lượng cao.

Chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu.

Chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu

Những yêu cầu ngày càng khắt khe về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn ESG đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Hiện nhiều doanh nghiệp đang chủ động tái cấu trúc, đẩy mạnh chuyển đổi số và quản trị phát thải nhằm từng bước tham gia sâu vào chuỗi phát triển bền vững toàn cầu.

Hiện tỉnh Sơn La có 58 hợp tác xã nông nghiệp có mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.

Chuyển đổi xanh mở lối cho nông nghiệp Sơn La phát triển bền vững

Tỉnh Sơn La đang khẳng định vị thế là địa phương đi đầu trong phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và chuyển đổi số. Những mô hình hợp tác xã, doanh nghiệp tiên phong chế biến nông sản, tư duy sản xuất theo hướng bền vững đã góp phần nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ môi trường, tăng thu nhập cho người dân.

Gạch đất không nung, lời giải xanh cho bài toán nhà ở vùng cao.

Gạch đất không nung, lời giải xanh cho bài toán nhà ở vùng cao

Trên hành trình hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, xây dựng được xem là lĩnh vực then chốt cần chuyển đổi mạnh mẽ. Không chỉ quy mô tiêu thụ tài nguyên khổng lồ, mà còn bởi lượng phát thải chiếm tỷ trọng lớn. Những nghiên cứu về vật liệu xây dựng xanh không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Việt Nam cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. (Ảnh: Netzero.vn)

Net Zero và cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam

Cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 thường được nhìn nhận như một mục tiêu khí hậu hay nghĩa vụ quốc tế. Nhưng ở góc độ phát triển, Net Zero còn là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và kiến tạo những động lực phát triển mới cho nền kinh tế.

Sản phẩm vật liệu xanh được Công ty Xi-măng Sông Thao phân phối ra thị trường.

Khơi thông tiềm năng vật liệu xanh, bền vững

Xanh hóa vật liệu cho ngành xây dựng mang lại lợi ích kinh tế, đồng thời là giải pháp hữu hiệu nhằm giảm phát thải, hướng tới nền kinh tế xanh, bền vững. Thời gian qua, các công trình nghiên cứu, thử nghiệm về loại vật liệu này đã cho thấy tính khả thi cao và có nhiều tiềm năng ứng dụng trong thi công.

Dự án góp phần hỗ trợ và khuyến khích phụ nữ trong chuyển đổi xanh. (Ảnh: CTV)

Hỗ trợ tối đa 1,8 tỷ đồng cho các sáng kiến về chuyển đổi xanh do phụ nữ dẫn dắt

Từ nay đến hết ngày 12/6/2026, mỗi sáng kiến góp phần cải thiện sinh kế, tạo việc làm tử tế và nâng cao vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững và kinh tế tuần hoàn, phù hợp với điều kiện địa phương và thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ được nhận hồ sơ xét tài trợ đợt hai.

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Từ những vùng đất từng bị xem là chai cứng, khó canh tác, các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ sinh học đang từng bước tạo nên sự thay đổi rõ rệt. Không chỉ giúp giảm chi phí, tăng năng suất và nâng cao giá trị nông sản, những vườn chanh leo, dâu tây, cà chua… còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh, bền vững.

Tọa đàm “Tài nguyên thiên nhiên và chuyển đổi xanh ở Việt Nam”. (Ảnh: TL)

Thúc đẩy chuyển đổi xanh, hướng tới phát triển bền vững

Trong bối cảnh hiện nay, thúc đẩy năng lượng tái tạo, nông nghiệp tuần hoàn, bảo vệ rừng, quản lý bền vững tài nguyên nước và khai thác khoáng sản gắn với công nghệ sạch không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là giải pháp then chốt để hài hòa giữa khai thác và bảo tồn, hướng tới phát triển nhanh và bền vững.