Đổi mới sáng tạo tạo đà cho Việt Nam tăng tốc

Công nghệ số và Cách mạng 4.0 đang tái lập trật tự kinh tế toàn cầu. Để không tụt hậu, Việt Nam cần coi đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp thiết nhằm thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao vị thế.

Các kỹ sư thực hiện thử nghiệm phục vụ đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm công nghệ.
Các kỹ sư thực hiện thử nghiệm phục vụ đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm công nghệ.

Trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và các thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang định hình lại trật tự kinh tế thế giới, đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố then chốt giúp các quốc gia rút ngắn khoảng cách phát triển. Với Việt Nam, đây không chỉ là cơ hội, mà còn là yêu cầu cấp thiết để tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững.

Không gian mới cho mô hình sáng tạo bứt phá

Tại Việt Nam, những năm gần đây ghi nhận sự phát triển mạnh của các hoạt động sáng tạo gắn với nền tảng số. Nhiều nghề, nhiều thị trường mới xuất hiện từ công nghệ như livestream, KOL/KOC, streamer, sáng tạo nội dung số… với tốc độ mở rộng nhanh, tác động trực tiếp đến tiêu dùng, quảng cáo, thương mại điện tử và dịch vụ số. Điều đó cho thấy nhu cầu về môi trường số thuận lợi cùng mạng lưới hỗ trợ sáng tạo trên quy mô toàn xã hội đang tăng nhanh và đòi hỏi được tổ chức bài bản.

Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2024, Việt Nam xếp thứ 44/133 nền kinh tế, tăng hai bậc, tiếp tục củng cố vị trí trong nhóm dẫn đầu về đổi mới sáng tạo của nhóm thu nhập trung bình thấp. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia cũng chuyển động rõ hơn: Thành phố Hồ Chí Minh lần đầu lọt top 5 trung tâm đổi mới sáng tạo Đông Nam Á; Hà Nội và Đà Nẵng ghi nhận xu hướng cải thiện thứ hạng. Cả nước hiện có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó đã xuất hiện doanh nghiệp có giá trị trên 1 tỷ USD, phản ánh tiềm năng phát triển của lực lượng doanh nghiệp mới.

Dù nhiều tín hiệu tích cực, Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức: phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ; năng lực mở rộng thị trường quốc tế còn hạn chế; số lượng doanh nghiệp sáng tạo chưa tương xứng quy mô dân số; đổi mới sáng tạo chưa thực sự trở thành văn hóa phổ quát; hệ sinh thái thiếu liên kết bền vững giữa doanh nghiệp-viện, trường-quỹ đầu tư-thị trường; và thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo còn mỏng.

Đổi mới sáng tạo – trụ cột chiến lược cho tăng trưởng

Trong bối cảnh mới, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột đột phá, là động lực hình thành lực lượng sản xuất mới và phương thức phát triển mới. Đổi mới sáng tạo không chỉ tạo việc làm, mà còn mở ra cơ hội cho mọi người dân: mỗi cá nhân có thể tạo sản phẩm, dịch vụ mới, giải quyết vấn đề xã hội bằng tư duy mới và đóng góp vào tăng trưởng chung.

Khoa học công nghệ và chuyển đổi số cũng tạo ra môi trường mới cho kinh tế: không gian ảo, công cụ số, nền tảng dùng chung… giúp giảm chi phí, tăng năng suất, mở rộng năng lực cạnh tranh. Đây là nền tảng để hình thành mô hình doanh nghiệp mới, trong đó có mô hình “doanh nghiệp một người”, tận dụng công nghệ để vận hành hiệu quả các chức năng vốn thuộc một bộ máy doanh nghiệp như kế toán, marketing, bán hàng, chăm sóc khách hàng.

Trước hết là lan tỏa văn hóa đổi mới sáng tạo. Cùng với đó là phát triển hạ tầng số và hệ sinh thái hỗ trợ. Đầu tư nền tảng số dùng chung, hoàn thiện hạ tầng số quốc gia, khai thác hiệu quả cơ sở hạ tầng và tài sản công để hỗ trợ hoạt động đổi mới sáng tạo.

Một nhóm giải pháp then chốt khác là hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình mới. Gỡ bỏ rào cản, số hóa thủ tục hành chính liên quan doanh nghiệp, và thí điểm cơ chế pháp lý linh hoạt (sandbox) sẽ tạo điều kiện để ý tưởng được thử nghiệm, điều chỉnh và thương mại hóa nhanh hơn.

Về nhân lực, cần hỗ trợ phát triển đội ngũ sáng tạo thông qua mạng lưới cố vấn tại địa phương, phát triển mô hình đại học đổi mới sáng tạo, thu hút chuyên gia và nhà sáng lập quốc tế bằng cơ chế thị thực và giấy phép lao động thuận lợi.

Về vốn, phát triển thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm là nhiệm vụ cốt lõi: huy động nguồn lực Nhà nước-tư nhân-quốc tế; thúc đẩy quỹ đầu tư mạo hiểm; hoàn thiện kênh huy động vốn cho doanh nghiệp sáng tạo; khuyến khích doanh nghiệp lớn và viện-trường thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm.

Cuối cùng là tăng tốc ươm tạo và mở rộng thị trường. Hỗ trợ doanh nghiệp nền tảng và công nghệ sâu trong các lĩnh vực như AI, thương mại điện tử, công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế đêm; đồng thời lựa chọn một số viện, trường để phát triển vườn ươm công nghệ, tạo nguồn doanh nghiệp tiên phong đột phá theo ngành, theo lĩnh vực.

Đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực cốt lõi của tăng trưởng. Khi thể chế thuận lợi, hạ tầng hỗ trợ đầy đủ và văn hóa đổi mới sáng tạo lan tỏa sâu rộng, Việt Nam có cơ hội hình thành thế hệ doanh nghiệp mới và nền tảng cạnh tranh mới, từ đó bước vào giai đoạn phát triển cao hơn và bền vững hơn trong thập kỷ tới.

Có thể bạn quan tâm

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các nhà khoa học Liên bang Nga khảo sát, thu thập dữ liệu nghiên cứu về Biển Đông. (Ảnh: HIẾU LIÊN)

Tạo dữ liệu DNA, thúc đẩy công nghệ sinh học biển

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh mẽ vào các cơ sở dữ liệu sinh học biển và nguồn gene bản địa, việc hình thành cơ sở dữ liệu DNA cho sinh vật biển Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản, đồng thời tạo nền tảng cho hướng nghiên cứu liên ngành.

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc triển khai Thông tư 08/2026 hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất trong tháng 4 vừa qua đã phát hiện có gần 900.000 thuê bao không chính chủ, 60 triệu thuê bao đã xác nhận sử dụng chính chủ và còn khoảng 34 triệu thuê bao vẫn chưa xác nhận.

Lựa chọn ngành nghề ban đầu với học sinh trung học phổ thông có thể đúng, nhưng không còn đủ để định hình một hành trình nghề nghiệp dài hạn.

Chọn nghề giữa làn sóng AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tạo nên những đổi thay mạnh mẽ ở các ngành nghề, trong khi hệ thống giáo dục, đào tạo nghề ở nước ta cũng đang bước vào một giai đoạn cấu trúc lại. Hai “làn sóng” ấy ảnh hưởng không nhỏ đến cách vận hành của thị trường lao động, đặt người học trước nhiều lựa chọn mới và không ngừng biến đổi.

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Tiến sĩ Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao JAXA trao thỏa thuận hợp tác. (Ảnh: VNSC)

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản

Ngày 2/5, tại Hà Nội, lãnh đạo Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) và lãnh đạo Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã ký kết, trao đổi “Văn bản Sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản về trao đổi dữ liệu vệ tinh”.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.