Tại lớp tập huấn hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương thi hành pháp luật về sở hữu trí tuệ, Cục Sở hữu trí tuệ và Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã cập nhật những quy định mới, đồng thời trao đổi về các khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng tại cơ sở.
Biến quyền sở hữu trí tuệ thành tài sản sinh lời
Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Nguyễn Văn Bảy cho biết hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam đang bước vào đợt cải cách sâu rộng khi Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định số 100/2026/NĐ-CP và Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN chính thức có hiệu lực.
Ba văn bản này không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn cho thấy bước chuyển mạnh từ bảo hộ quyền sang khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ.
Theo quy định mới, chủ sở hữu có thể sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, thế chấp vay vốn và thực hiện các giao dịch dân sự, thương mại. Nhà nước sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu về giá giao dịch nhằm góp phần minh bạch hóa thị trường, hỗ trợ hoạt động định giá, chuyển giao và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Điều này tạo cơ hội để sáng chế, nhãn hiệu và các kết quả sáng tạo không chỉ nằm trên giấy chứng nhận bảo hộ mà có thể trở thành nguồn lực phục vụ sản xuất, kinh doanh. Khi có cơ chế định giá và giao dịch minh bạch, tài sản trí tuệ có thể giúp doanh nghiệp huy động vốn, mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh.
Bên cạnh khai thác thương mại, pháp luật mới cũng tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Các biện pháp dân sự được bổ sung, trách nhiệm của chủ quản nền tảng số được làm rõ, mức bồi thường thiệt hại và biện pháp xử lý hàng hóa xâm phạm được tăng cường nhằm nâng cao tính răn đe.
Đây là yêu cầu cấp thiết khi hoạt động kinh doanh, phân phối hàng hóa và khai thác nội dung ngày càng dịch chuyển lên môi trường trực tuyến, kéo theo nhiều hình thức xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mới và phức tạp hơn.
Dùng AI xử lý đơn sở hữu trí tuệ
Chuyển đổi số là một nội dung quan trọng trong lần sửa đổi này. Quy trình tiếp nhận, xử lý đơn được đơn giản hóa; công nghệ và trí tuệ nhân tạo được đưa vào hỗ trợ hoạt động chuyên môn; các cơ sở dữ liệu quốc gia về sở hữu công nghiệp được xây dựng nhằm rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Các quy định mới cũng đề cập mối quan hệ giữa sở hữu trí tuệ và AI. Cách tiếp cận được đặt ra là cân bằng giữa việc công nhận quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sự đóng góp đáng kể của con người và cho phép khai thác dữ liệu hợp lý để huấn luyện AI.
Đây là vấn đề mới, cần được áp dụng thận trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể sáng tạo nhưng không cản trở hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ.
Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam Phạm Nghiêm Xuân Bắc cho rằng trong bối cảnh pháp luật có nhiều thay đổi lớn, việc Cục Sở hữu trí tuệ trực tiếp hướng dẫn, trao đổi sẽ giúp các quy định mới được hiểu và áp dụng thống nhất trên toàn quốc.
Hoạt động tập huấn cũng tạo cơ hội để cơ quan quản lý, chuyên gia và những người trực tiếp làm việc trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ cùng đối thoại, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và các cách hiểu khác nhau phát sinh trong thực tiễn.
Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ, đóng góp kinh nghiệm thực tế để hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Việc thống nhất cách hiểu và tháo gỡ vướng mắc từ cơ sở có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình đưa quy định mới vào cuộc sống. Khi quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ hiệu quả và có thể giao dịch minh bạch trên thị trường, tài sản trí tuệ sẽ trở thành nguồn lực thực chất cho doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.
