Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo toàn cầu 2026, Việt Nam đã tăng 5 bậc, lên vị trí thứ 50. Giá trị hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam tăng 67,9%, cao hơn mức tăng trưởng trung bình 17,5% của Top 100 hệ sinh thái toàn cầu và là mức tăng trưởng cao nhất tại Đông Nam Á. Việt Nam tiếp tục đứng thứ 5 Đông Nam Á và thứ 10 tại châu Á.
Những chính sách được ban hành, cùng với việc củng cố mạng lưới các tổ chức hỗ trợ từ Trung ương đến địa phương và tăng cường kết nối quốc tế, đang tạo thêm nền tảng cho hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển trong giai đoạn mới.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ
Việc hoàn thiện thể chế, các chính sách mới về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo thời gian qua có ý nghĩa quan trọng, thúc đẩy hệ sinh thái phát triển. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, những chính sách được ban hành, cùng với việc củng cố mạng lưới các tổ chức hỗ trợ từ Trung ương đến địa phương và tăng cường kết nối quốc tế, đang tạo thêm nền tảng cho hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển trong giai đoạn mới.
Kết quả này cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang có những bước chuyển quan trọng, trong đó có sự đóng góp của hoạt động khởi nghiệp trong các trường đại học, các cơ sở giáo dục. Đơn cử, tại Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông, hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp đang từng bước được hoàn thiện theo hướng chuyên nghiệp và hội nhập thông qua các chương trình ươm tạo, tăng tốc, không gian sáng tạo, hỗ trợ sở hữu trí tuệ và mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế tại Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc, Canada và Australia. Định hướng tiếp theo của Học viện là tăng cường chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo thêm con đường để start-up sinh viên tiếp cận thị trường quốc tế và mạng lưới cố vấn toàn cầu.
Dù vậy, theo các chuyên gia, khởi nghiệp sáng tạo cần được nâng đỡ bằng hệ sinh thái đủ mạnh để các start-up vươn ra toàn cầu. Do đó, vai trò của các trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu hay quỹ đầu tư ngày càng quan trọng, trở thành cầu nối giữa ý tưởng, tri thức, vốn và thị trường.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, đằng sau sự trưởng thành của một doanh nghiệp là cả một hệ sinh thái gồm trường đại học, tổ chức hỗ trợ, doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia và thị trường. TusStar - mạng lưới ươm tạo doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thuộc hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) là một thí dụ tiêu biểu. Với kinh nghiệm phát triển mạng lưới ươm tạo quốc tế, TusStar đã ươm tạo hơn 8.000 doanh nghiệp và hoạt động tại hơn 100 thành phố trên thế giới.
Còn tại Canada, các start-up xây dựng chỗ đứng ban đầu, phát triển quan hệ đối tác, kiểm chứng thị trường và từng bước mở rộng sang Bắc Mỹ. Hệ sinh thái Canada mạnh về nghiên cứu và phát triển, với các lĩnh vực nổi bật như trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật, y sinh và phát triển bền vững. Các trung tâm và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nơi đây đã tạo ra điểm kết nối quan trọng cho các start-up muốn tiếp cận thị trường Bắc Mỹ.
Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái trong đó start-up trong nước có thể chủ động tiếp cận thị trường, nguồn vốn và mạng lưới chuyên gia toàn cầu; đồng thời Việt Nam cần trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các đối tác, nhà đầu tư và mô hình đổi mới sáng tạo quốc tế.
Theo đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ
Từ kinh nghiệm đó cho thấy, để phát triển, start-up Việt cần một hệ sinh thái có khả năng kết nối nguồn lực và tạo ra năng lực quốc tế thực chất. Theo đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái trong đó start-up trong nước có thể chủ động tiếp cận thị trường, nguồn vốn và mạng lưới chuyên gia toàn cầu; đồng thời Việt Nam cần trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các đối tác, nhà đầu tư và mô hình đổi mới sáng tạo quốc tế.
Mô hình mà Việt Nam hướng tới là hệ sinh thái mở - nơi các doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam chủ động kết nối, học hỏi kinh nghiệm quốc tế, tiếp cận thị trường, nguồn vốn và mạng lưới chuyên gia toàn cầu; đồng thời trở thành điểm đến hấp dẫn cho các đối tác, nhà đầu tư quốc tế và các mô hình đổi mới sáng tạo đang tìm kiếm cơ hội hợp tác, đầu tư tại Việt Nam.
Để đổi mới sáng tạo trong trường đại học triển khai hiệu quả, theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cần nghiên cứu triển khai chương trình đầu tư trọng điểm quốc gia về phát triển công viên đổi mới sáng tạo tại một số đại học hoặc cụm đại học trọng điểm có đủ năng lực dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà nước cần có cơ chế đặc thù thu hút doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển, quỹ đầu tư và chuyên gia quốc tế cùng tham gia xây dựng và vận hành.
Thực tế cho thấy, trường đại học đóng vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi hội tụ nguồn nhân lực trẻ, hoạt động nghiên cứu và công nghệ mới. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Quang Anh, Phó Giám đốc Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông cho rằng, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với các cơ sở giáo dục đại học trong việc xây dựng và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Sự phối hợp này phải thực chất và cụ thể, từ tư vấn chính sách, hỗ trợ về sở hữu trí tuệ, tạo thuận lợi cho các nguồn lực đầu tư, đến việc đưa các chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ đến gần hơn với các trường, những cơ sở có đội ngũ nghiên cứu trẻ, năng động và giàu tinh thần đổi mới sáng tạo.
Thông qua sự kết nối đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các viện nghiên cứu và trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam mới có thể phát triển một cách bền vững, hiệu quả và vươn ra toàn cầu.
