Chiều 20/3, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) phối hợp Oxfam tại Việt Nam và Fair Finance Asia tổ chức công bố báo cáo khuyến nghị chính sách “Hướng tới nông nghiệp bền vững: Thực hành khung môi trường-xã hội-quản trị (ESG) và tiếp cận tài chính bền vững của các tác nhân nhỏ và vừa trong chuỗi giá trị nông nghiệp”.
Đây là hoạt động trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy đầu tư và tín dụng xanh cho doanh nghiệp nông nghiệp vì sự phát triển bền vững” (AGREEN).
Trong bối cảnh ESG (môi trường-xã hội-quản trị) không còn “xu hướng tự nguyện”, mà đang dần trở thành điều kiện để tham gia và nâng cao năng lực cạnh tranh, báo cáo đã chỉ ra các rào cản lớn nhất trong tiếp cận tài chính bền vững của hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, đồng thời đề xuất các giải pháp chính sách và cơ chế tài chính thiết thực để thúc đẩy chuyển đổi xanh trong toàn ngành.
Báo cáo được thực hiện thông qua khảo sát 97 doanh nghiệp và hợp tác xã trong chuỗi giá trị nông nghiệp, kết hợp với 15 cuộc phỏng vấn sâu với các chuyên gia và bên liên quan, nhằm đánh giá thực trạng thực hành ESG và khả năng tiếp cận tài chính bền vững của các tác nhân nhỏ và vừa trong ngành.
Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) chia sẻ: phần lớn doanh nghiệp nông nghiệp đã thực hành ESG, nhưng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở nhận thức, mà ở năng lực thực thi và khả năng chuyển hóa các thực hành này thành chuyển đổi hiệu quả và thực chất.
Theo Viện trưởng Nguyễn Phương Linh, cách tiếp cận hệ sinh thái không chỉ dừng lại ở sự tham gia của nhiều bên, mà đòi hỏi sự phối hợp thực chất và đồng bộ giữa các trụ cột chính sách, tài chính, thị trường và năng lực.
Các thành phần này cần được thiết kế để “kết nối và vận hành cùng nhau”, từ đó tạo điều kiện để các tác nhân trong chuỗi giá trị nhất là hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, có thể tiếp cận thông tin, nguồn lực và cơ hội một cách hiệu quả hơn.
Bà cũng kỳ vọng báo cáo với những dữ liệu “sống” sẽ không chỉ dừng lại ở cung cấp thông tin, mà góp phần thúc đẩy đối thoại chính sách và các hành động phối hợp cụ thể trong thời gian tới.
Dịp này, thông tin tại sự kiện, bà Nguyễn Thu Hương, Quản lý Chương trình cấp cao của Oxfam tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Đây là một nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, phản ánh rõ xu hướng chuyển đổi tất yếu của nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững, đồng thời góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam.
Báo cáo cũng cho thấy vai trò quan trọng của tài chính như một đòn bẩy để định hướng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi này, đặc biệt thông qua các công cụ như tín dụng xanh”.
Bà Nguyễn Thu Hương nhận định, báo cáo đã làm rõ mức độ sẵn sàng thực hành ESG cũng như những khó khăn trong tiếp cận tài chính bền vững của doanh nghiệp, qua đó cung cấp cơ sở quan trọng cho việc hoàn thiện chính sách và thúc đẩy tài chính xanh trong nông nghiệp.
“Các bên liên quan đều có mong muốn thúc đẩy ESG và tài chính xanh trong nông nghiệp, tuy nhiên vẫn tồn tại những rào cản nhất định. Thông qua báo cáo và thảo luận tại sự kiện, một hướng đi quan trọng được gợi mở là tăng cường kết nối để các bên không chỉ tham gia, mà còn có thể phối hợp hiệu quả với nhau trong quá trình xây dựng và vận hành hệ sinh thái hỗ trợ các tác nhân trong chuỗi giá trị nông nghiệp”, bà Hương nói.
Trong khuôn khổ sự kiện, bà Hoàng Thu Trang, đại diện nhóm nghiên cứu đã trình bày những phát hiện chính của báo cáo “Hướng tới nông nghiệp bền vững: Thực hành khung ESG và tiếp cận tài chính bền vững của các tác nhân nhỏ và vừa trong chuỗi giá trị nông nghiệp”.
Theo đó, kết quả khảo sát cho thấy thực hành ESG của các hợp tác xã và doanh nghiệp trong khảo sát không đồng đều giữa các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị.
Trong đó, các yếu tố môi trường và xã hội thường được thực hành nhiều hơn, trong khi các yếu tố quản trị còn hạn chế. Điều này cho thấy thực hành ESG trong nhiều trường hợp vẫn mang tính phản ứng trước yêu cầu của thị trường hoặc chính sách, thay vì xuất phát từ chiến lược phát triển nội tại của doanh nghiệp. Khoảng trống nhận thức-năng lực-giá trị cần được thu hẹp.
Về tiếp cận tài chính bền vững, một trong những phát hiện quan trọng của báo cáo là: Tài chính xanh vẫn chưa tiếp cận được nhóm tác nhân chiếm tỷ trọng lớn nhất - hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ.
Khảo sát trên 97 hợp tác xã và doanh nghiệp cho thấy, dù 54% đơn vị đã tham gia ít nhất một chứng nhận nông nghiệp bền vững, nhưng chỉ có duy nhất 1 đơn vị tiếp cận được nguồn tài chính xanh.
Nguồn vốn mà các tác nhân nhỏ đang sử dụng chủ yếu vẫn đến từ tín dụng truyền thống (57%) và vay từ người thân (55%), phản ánh khoảng cách lớn giữa thực hành bền vững và khả năng tiếp cận tài chính phù hợp.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng rào cản không nằm ở việc thiếu thực hành ESG mà chủ yếu đến từ các điều kiện tín dụng truyền thống như yêu cầu tài sản bảo đảm, năng lực xây dựng phương án kinh doanh và hệ thống quản trị của doanh nghiệp.
Đồng thời, khoảng 80% đơn vị cho biết chưa từng tiếp cận thông tin về tín dụng xanh, cho thấy hạn chế lớn về thông tin và kết nối thị trường tài chính.
Một điểm đáng chú ý khác là dòng vốn tài chính xanh hiện vẫn tập trung chủ yếu vào các doanh nghiệp quy mô lớn hoặc các dự án đã đạt tiêu chuẩn sẵn có, trong khi các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất nông nghiệp vẫn đứng ngoài dòng vốn này.
Những phát hiện này cho thấy nhu cầu cấp thiết về việc thiết kế lại các công cụ tài chính, đồng thời tăng cường vai trò trung gian của các tổ chức hỗ trợ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa thị trường vốn và các tác nhân nhỏ trong chuỗi giá trị.
Dự tính, trong 1-3 năm tới, nhu cầu về tài chính bền vững trong nông nghiệp sẽ gia tăng, đặc biệt cho các hoạt động như canh tác bền vững, kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn, chứng nhận nông nghiệp.
Điều này đặt ra yêu cầu cần rà soát và tháo gỡ các nút thắt trong tiếp cận vốn, nhằm bảo đảm các chính sách tín dụng xanh và tín dụng nông nghiệp, nông thôn được triển khai hiệu quả trong thực tế.
Việc thiết kế các công cụ tài chính phù hợp với đặc thù của hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong ngành sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thực hành ESG theo hướng dài hạn và thực chất hơn.
