Cộng đồng giữ vai trò đặc biệt quan trọng
Có thể khái quát hóa lộ trình phát triển toàn diện của du lịch tuần hoàn thông qua mô hình liên kết chặt chẽ giữa 3 trụ cột. Trước hết, hạ tầng và thiết kế tuần hoàn sẽ đóng vai trò nền tảng, giúp giảm áp lực trực tiếp lên tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Trụ cột tiếp theo là mô hình kinh doanh với vai trò đòn bẩy, tạo động lực kinh tế và lợi nhuận thực tế để doanh nghiệp chủ động chuyển đổi xanh.
Trụ cột quan trọng cuối cùng là sự tham gia của cộng đồng và chuỗi giá trị địa phương. Sự tham gia này của cộng đồng và chuỗi giá trị địa phương đóng vai trò cốt lõi, bảo đảm tính bao trùm, nâng cao khả năng chống chịu và mang lại sinh kế bền vững cho người dân bản địa.
Như vậy, trong quá trình phát triển du lịch xanh tuần hoàn, việc đầu tư hạ tầng xanh chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với các mô hình kinh doanh có tính khả thi về tài chính và lấy cộng đồng địa phương làm trung tâm.
Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai, đối với Việt Nam, du lịch không chỉ là hoạt động thu hút du khách mà còn là công cụ tạo cơ hội phát triển cho cộng đồng địa phương, bảo tồn di sản văn hóa, cải thiện sinh kế và tăng cường sự thấu hiểu giữa các nền văn hóa.
"Giờ đây, câu hỏi quan trọng đối với tương lai của ngành du lịch toàn cầu là làm thế nào để du lịch có thể góp phần tạo ra những điểm đến nơi văn hóa bản địa, đời sống cộng đồng và trải nghiệm của du khách cùng hỗ trợ và nâng đỡ lẫn nhau", Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai bày tỏ.
Xác định cộng đồng là một trong những trụ cột quan trọng của phát triển du lịch bền vững, góp phần hướng tới du lịch xanh tuần hoàn, Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai chỉ rõ: Cộng đồng địa phương không nên chỉ là những người thụ hưởng thụ động từ du lịch mà phải trở thành chủ thể tham gia và làm chủ quá trình phát triển du lịch.
Cục Du lịch quốc gia Việt Nam nhận định, định hướng này được thể chế hóa rõ nét trong Luật Du lịch, Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Trên tinh thần đó, Việt Nam đã triển khai đồng bộ nhiều chính sách hỗ trợ người dân từ hạ tầng, kỹ năng nghề, khởi nghiệp cho đến việc trao quyền tham gia quản lý điểm đến.
Tìm giải pháp phát triển mô hình du lịch xanh tuần hoàn
Theo Cục Du lịch quốc gia Việt Nam, để hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, mô hình phát triển du lịch tuần hoàn cần được vận hành thông qua 4 nhánh giải pháp trọng tâm.
Đầu tiên, cần thí điểm mô hình du lịch tuần hoàn tại các địa bàn có lợi thế, chẳng hạn như: du lịch sinh thái, du lịch biển đảo, du lịch nông nghiệp... Các điểm đến này phải đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chí là không rác thải nhựa, phát thải carbon thấp và tuần hoàn tài nguyên nước.
Tiếp đến, mô hình du lịch tuần hoàn cần ưu tiên sử dụng nông sản địa phương, thực phẩm hữu cơ và các sản phẩm OCOP. Việc ký kết trực tiếp giữa cơ sở lưu trú với nông dân và làng nghề cũng được khuyến khích nhằm giữ lại tối đa giá trị kinh tế cho cộng đồng.
Bên cạnh đó, các điểm đến cần triển khai đồng bộ mạng lưới phân loại rác tại nguồn, sản xuất phân compost từ rác hữu cơ, tái sử dụng nước sau xử lý và vận hành hệ thống quản lý năng lượng thông minh như điện mặt trời, điện sinh khối.
Cuối cùng, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về các sáng kiến tuần hoàn, tích hợp các mô hình thành công vào quy hoạch và hệ thống tiêu chí du lịch xanh quốc gia, đi kèm cơ chế ưu đãi tín dụng xanh cho doanh nghiệp.
Trên thực tế, du lịch tuần hoàn không dừng lại ở việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Xu thế mới này đòi hỏi ngành du lịch tiến tới du lịch tái tạo, nơi mỗi hành trình của du khách đều để lại tác động tích cực, góp phần phục hồi tài nguyên, bảo tồn văn hóa, nâng cao năng lực chống chịu của cộng đồng.
Cùng với 4 nhánh giải pháp trọng tâm, ngành du lịch cần đầu tư hệ thống hạ tầng tích hợp các giải pháp xanh ngay từ giai đoạn quy hoạch. Đồng thời, thông tin phải được minh bạch hóa thông qua việc hiển thị trực quan dấu chân carbon hoặc lượng tài nguyên tiết kiệm được.
Hành trình khám phá điểm đến sẽ ngày càng trở nên thú vị nếu du khách được trực tiếp tham gia vào các hoạt động tái chế, trồng rừng hoặc phục hồi rạn san hô. Lúc này, hành động nhỏ của du khách sẽ mang lại giá trị cho môi trường, cho cộng đồng và trở thành một phần của chuỗi trải nghiệm đáng nhớ.
Ngoài ra, hướng tới việc nâng cao chất lượng hành trình khám phá, toàn ngành có thể thúc đẩy sự dịch chuyển từ du lịch tiêu dùng sang du lịch tạo giá trị. Bằng nghệ thuật kể chuyện, các điểm đến lồng ghép thực hành tuần hoàn vào bản sắc văn hóa bản địa, biến kinh tế tuần hoàn thành một chuẩn mực xã hội nhân văn và trách nhiệm. Nhờ đó, hành trình khám phá Việt Nam sẽ ngày càng hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.
Hành trình khám phá điểm đến sẽ ngày càng trở nên thú vị nếu du khách được trực tiếp tham gia vào các hoạt động tái chế, trồng rừng hoặc phục hồi rạn san hô. Lúc này, hành động nhỏ của du khách sẽ mang lại giá trị cho môi trường, cho cộng đồng và trở thành một phần của chuỗi trải nghiệm đáng nhớ.
