Chủ động giữ vững vị thế xuất khẩu

Chuỗi cung ứng hiện đã trở thành xương sống của thương mại quốc tế, giúp các nền kinh tế trên thế giới kết nối và tối ưu hóa nguồn lực.

May quần áo xuất khẩu tại Công ty cổ phần Tổng Công ty may Bắc Giang (Bắc Ninh). (Ảnh: KHÁNH AN)
May quần áo xuất khẩu tại Công ty cổ phần Tổng Công ty may Bắc Giang (Bắc Ninh). (Ảnh: KHÁNH AN)

Tuy nhiên, đây cũng là nơi thử thách các giá trị bền vững, bởi với các quy định, yêu cầu mới về thẩm định chuỗi cung ứng của Liên minh châu Âu (EU), các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đứng trước nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu nếu không kịp thời thích ứng.

Nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng

Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các nền kinh tế lớn trên thế giới đang từng bước chuyển đổi cách tiếp cận quản lý chuỗi cung ứng nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế và các giá trị phát triển bền vững.

Một số quốc gia thành viên của EU trong khoảng 2 năm trở lại đây đã ban hành và thực thi hàng loạt quy định pháp lý mới về việc giám sát, đánh giá và phòng ngừa các rủi ro liên quan đến quyền con người và môi trường trong chuỗi cung ứng (thường được gọi là thẩm định chuỗi cung ứng).

Đây là những quy định chặt chẽ nhất thế giới hiện nay, không chỉ áp dụng với các doanh nghiệp EU mà còn bao trùm lên cả chuỗi cung ứng toàn cầu. Với vai trò là “mắt xích” quan trọng, cung cấp nguyên liệu, logistics, nhân lực trong nhiều ngành như dệt may, da giày, điện tử, nông sản và thủy sản,... chắc chắn các doanh nghiệp Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng từ các quy định này.

EU vẫn là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, với kim ngạch khoảng 40-50 tỷ USD/năm, chiếm tỷ lệ đáng kể trong chiến lược đa dạng hóa thị trường.

Song, thẩm định chuỗi đang tạo ra những thách thức lớn trong việc duy trì chiến lược xuất khẩu, buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải tuân thủ cung cấp thông tin minh bạch về lao động, môi trường và quyền con người để duy trì hợp tác theo các quy định của EU.

Theo khảo sát do VCCI thực hiện gần đây, có tới 59,3% số doanh nghiệp và tổ chức liên quan hoạt động xuất khẩu sang EU chưa từng nghe nói đến các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng, 36,6% chỉ mới nghe nói nhưng chưa hiểu cụ thể,...

Điều này cho thấy có khoảng cách rất lớn giữa những thay đổi chính sách đang diễn ra ở EU và mức độ sẵn sàng tại Việt Nam. Từ đó có thể dẫn tới giảm lợi thế cạnh tranh, nhất là khi các doanh nghiệp của Ấn Độ hay Indonesia đang đẩy mạnh tuân thủ ESG (môi trường, xã hội, quản trị).

EU vẫn là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, với kim ngạch khoảng 40-50 tỷ USD/năm, chiếm tỷ lệ đáng kể trong chiến lược đa dạng hóa thị trường.

Nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn, vi phạm các quy tắc trong quá trình hợp tác hoặc từ chối cung cấp thông tin có thể dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng hơn như bị “cắt” đơn hàng, loại khỏi chuỗi cung ứng hoặc mất cơ hội mở rộng thị phần, thậm chí gián tiếp đối mặt với các vụ kiện thương mại quốc tế.

Để nắm vững yêu cầu thẩm định chuỗi cung ứng của EU, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (thuộc VCCI), TS Nguyễn Thị Thu Trang nhấn mạnh việc tăng cường thông tin về quy định này cho các bên liên quan tại Việt Nam. Đồng thời, các chủ thể cần chủ động tìm hiểu, nâng cao nhận thức, năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng; có sự chuẩn bị thích ứng và tuân thủ, nhưng tránh chủ quan hoặc lo lắng quá mức.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, cần bảo vệ lợi ích lâu dài bằng việc tuân thủ nghiêm pháp luật Việt Nam về lao động và môi trường; rà soát, ngăn chặn kịp thời rủi ro vi phạm; lưu trữ đầy đủ giấy tờ, bằng chứng, chủ động phối hợp triển khai biện pháp thẩm định với đối tác. Cuối cùng, cần có sự trao đổi tích cực và phối hợp hợp lý trong thực hiện các biện pháp thẩm định khi đối tác yêu cầu.

Cần hành động sớm

Theo đánh giá của TS Nguyễn Thị Thu Trang, một trong những trở ngại lớn nhất của các doanh nghiệp hiện nay là thiếu đội ngũ tư vấn hội nhập, pháp lý chuyên sâu.

Do đó, để tránh bị tác động tiêu cực bởi các quy định mới ngày càng khắt khe của EU trong tiêu chuẩn hàng hóa, các hiệp hội, các tổ chức liên quan cần tăng cường hỗ trợ thông tin và đào tạo năng lực cạnh tranh cho hội viên qua kênh tuyên truyền rộng rãi với nội dung cụ thể, chuẩn xác cho từng nhóm đối tượng.

Các cơ quan quản lý nhà nước phải nhận diện, cảnh báo rủi ro vi phạm quyền lao động, môi trường ngay khi phát hiện qua thanh tra, kiểm tra...; đồng thời phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp xác minh, chứng thực tuân thủ để đồng hành duy trì và phát triển bền vững thị trường xuất khẩu quan trọng này.

Giám đốc Viện FNF Việt Nam Vanessa Steinmetz cho rằng, các yêu cầu mới của EU đang thay đổi để làm cho toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên minh bạch và bền vững hơn.

Có thể ban đầu, nhiều doanh nghiệp nghe về các quy định này sẽ thấy rất phức tạp, thậm chí lo lắng quá mức. Tuy nhiên, cốt lõi vẫn là việc tạo dựng niềm tin giữa nhà sản xuất, nhà cung cấp với người tiêu dùng.

Vì vậy, chỉ cần các doanh nghiệp thể hiện được sự minh bạch, trách nhiệm và quản trị tốt sẽ trở thành đối tác mạnh mẽ và cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế. Ngoài ra, việc tăng cường hiểu rõ hơn về những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu và có sự chuẩn bị sớm cho các quy tắc mới sẽ giúp định hình hoạt động xuất khẩu bền vững sang EU trong những năm tới.

Từ góc nhìn của ngành dệt may, một lĩnh vực chịu ảnh hưởng mạnh bởi các quy định mới về thẩm định chuỗi cung ứng, Chánh Văn phòng HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) Hoàng Mạnh Cầm khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam không thể chờ đợi, cần bắt tay vào hành động ngay. Bởi các đối tác EU hiện yêu cầu hồ sơ rất chi tiết về nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện lao động và xử lý môi trường.

Mặc dù chi phí tuân thủ ban đầu có thể lớn, khiến doanh nghiệp “chùn bước”, nhưng đó là khoản đầu tư xứng đáng cho sự phát triển bền vững. Khi đã đáp ứng tốt, doanh nghiệp sẽ được đánh giá cao, ký được nhiều hợp đồng dài hạn.

Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp nâng cấp quản trị, vững vàng hơn trước những biến động thương mại toàn cầu trong tương lai. Rõ ràng, giải quyết các vấn đề nêu trên cần sự phối hợp của Chính phủ, trong đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các chương trình đào tạo, quỹ hỗ trợ chuyển đổi xanh.

Các hiệp hội ngành nghề cần đóng vai trò là cầu nối, tổ chức thêm hội thảo để cập nhật thông tin cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, bản thân doanh nghiệp phải chủ động thích nghi, đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống quản lý, nâng cao chất lượng, tăng cường hợp tác với đối tác EU để chia sẻ kinh nghiệm.

Mặc dù chi phí tuân thủ ban đầu có thể lớn, khiến doanh nghiệp “chùn bước”, nhưng đó là khoản đầu tư xứng đáng cho sự phát triển bền vững. Khi đã đáp ứng tốt, doanh nghiệp sẽ được đánh giá cao, ký được nhiều hợp đồng dài hạn.

Đặc biệt, các quy định mới của EU cần được xem là xu hướng tất yếu nhằm giúp doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh, đủ sức hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu một cách minh bạch, bền vững, tiếp tục khẳng định vị thế của hàng hóa Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Có thể bạn quan tâm

Nhà vườn xã Bình Phú, tỉnh Vĩnh Long chăm sóc thanh long ruột đỏ.

Vĩnh Long trồng thanh long VietGAP xuất khẩu

Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, cùng với việc áp dụng các kỹ thuật chăm sóc hiện đại, “Thanh long ruột đỏ Trà Vinh”của tỉnh Vĩnh Long có một số đặc điểm nổi bật so với các địa phương khác, mùi vị thơm và ngọt đậm, đặc trưng, vỏ mỏng, trái to, đều, được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, Mỹ.

Thanh khoản bất động sản đang có xu hướng giảm, đặc biệt tại các khu vực từng tăng trưởng “nóng”. (Ảnh: PV)

Lãi suất tăng thúc đẩy quá trình sàng lọc và tái cấu trúc thị trường bất động sản

Áp lực chi phí vốn trong bối cảnh thị trường dần bước vào trạng thái cân bằng hơn không chỉ buộc người mua và nhà đầu tư thận trọng hơn trong các quyết định đầu tư, mà còn từng bước loại bỏ những chủ thể phụ thuộc quá lớn vào đòn bẩy tài chính hoặc có tư duy đầu tư ngắn hạn, giúp phát triển theo cán cân cung cầu thực.

Nấu đường thốt nốt truyền thống.

Mùa mật ngọt thốt nốt

Cây thốt nốt từ lâu đã gắn bó với đời sống của đồng bào Khmer và người Kinh vùng bán sơn địa Bảy Núi, tỉnh An Giang, mang lại nguồn sinh kế ổn định cho hàng nghìn hộ dân.

[Infographic] Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026–2030

[Infographic] Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026–2030

Ngày 16/3/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026-2030". Đây là bước đi quan trọng, khẳng định quyết tâm của Chính phủ thúc đẩy chuyển đổi số khu vực then chốt này nhằm nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Hoạt động nhập khẩu ô-tô qua cảng Hải Phòng. (Ảnh: TTXVN)

Ô-tô nhập khẩu nguyên chiếc tăng về lượng nhưng giảm về giá trị

Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, tháng 2/2026, lượng ô-tô nguyên chiếc các loại làm thủ tục nhập khẩu đạt 16.216 chiếc, tăng 7,8% so với tháng trước (tương ứng tăng 1.174 chiếc). Dù vậy, tổng trị giá nhập khẩu chỉ đạt khoảng 359 triệu USD, giảm 6,8%, cho thấy xu hướng tăng về số lượng nhưng giảm về giá trị bình quân.

Nông dân Cần Thơ trữ nước ngọt trong vườn để tưới cho vườn cây ăn trái vào mùa khô.

Chủ động sản xuất nông nghiệp thích ứng với hạn mặn

Hiện nay, tình trạng khô hạn, xâm nhập mặn đang làm ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, đời sống người dân thành phố Cần Thơ. Để chủ động thích ứng, ngành nông nghiệp Cần Thơ đang triển khai hàng loạt giải pháp cấp bách nhằm bảo vệ diện tích lúa, vườn cây ăn trái và ổn định đời sống nhân dân.

Khởi động Giờ Trái đất 2026, kêu gọi toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm.

Khởi động Giờ Trái đất 2026, kêu gọi toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm

Trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030, sáng 21/3, Bộ Công thương tổ chức Lễ phát động và Giải chạy hưởng ứng "Toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và hưởng ứng Chiến dịch Giờ Trái đất năm 2026" tại Không gian Văn hóa sáng tạo Tây Hồ, thành phố Hà Nội.

Pharmacity - chuỗi nhà thuốc tiên phong cam kết không tăng giá thuốc, bảo đảm nguồn cung trên toàn hệ thống

Pharmacity - chuỗi nhà thuốc tiên phong cam kết không tăng giá thuốc, bảo đảm nguồn cung trên toàn hệ thống

Trong bối cảnh thị trường dược phẩm chịu nhiều biến động, việc bảo đảm người dân tiếp cận thuốc với giá hợp lý trở thành yêu cầu cấp thiết. Trước thực tế đó, Pharmacity cam kết giữ ổn định giá thuốc thiết yếu, đồng thời triển khai các giải pháp giúp người dân mua thuốc thuận tiện, tiết kiệm hơn.

Chế biến cà-phê xuất khẩu tại Công ty Simexco DakLak. (Ảnh MINH ANH)

Chuyển đổi xuất khẩu theo xu hướng tiêu dùng xanh

Năm 2026 được dự báo là “cột mốc” mới khi “tiêu dùng xanh” tại châu Âu không còn là những chiến dịch thúc đẩy trách nhiệm xã hội (CSR) tự nguyện của doanh nghiệp mà chính thức bị chi phối bởi các khuôn khổ pháp lý khắt khe. 

Dự án Metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên làm thay đổi diện mạo giao thông đô thị Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: THẾ ANH)

Quản lý, sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi giai đoạn 2026-2030

Theo định hướng thu hút, quản lý, sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi nước ngoài giai đoạn 2026-2030, việc huy động và phân bổ vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài được thực hiện với quy mô và cơ cấu phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư phát triển của quốc gia, ngành và địa phương.

Người dân mua xăng tại cửa hàng kinh doanh xăng dầu trên phố Thái Thịnh, Hà Nội.

Sớm đưa xăng E10 tiêu thụ đồng loạt trên thị trường

Tình hình chiến sự tại khu vực Trung Đông diễn biến ngày càng phức tạp, làm đứt gãy chuỗi cung ứng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ với an ninh năng lượng thế giới cũng như tại Việt Nam. Để bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, các ngành chức năng và doanh nghiệp đã chủ động nhận diện những tác động xấu, qua đó sẵn sàng ứng phó mọi tình huống.