Chủ động giữ vững vị thế xuất khẩu

Chuỗi cung ứng hiện đã trở thành xương sống của thương mại quốc tế, giúp các nền kinh tế trên thế giới kết nối và tối ưu hóa nguồn lực.

May quần áo xuất khẩu tại Công ty cổ phần Tổng Công ty may Bắc Giang (Bắc Ninh). (Ảnh: KHÁNH AN)
May quần áo xuất khẩu tại Công ty cổ phần Tổng Công ty may Bắc Giang (Bắc Ninh). (Ảnh: KHÁNH AN)

Tuy nhiên, đây cũng là nơi thử thách các giá trị bền vững, bởi với các quy định, yêu cầu mới về thẩm định chuỗi cung ứng của Liên minh châu Âu (EU), các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đứng trước nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu nếu không kịp thời thích ứng.

Nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng

Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các nền kinh tế lớn trên thế giới đang từng bước chuyển đổi cách tiếp cận quản lý chuỗi cung ứng nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế và các giá trị phát triển bền vững.

Một số quốc gia thành viên của EU trong khoảng 2 năm trở lại đây đã ban hành và thực thi hàng loạt quy định pháp lý mới về việc giám sát, đánh giá và phòng ngừa các rủi ro liên quan đến quyền con người và môi trường trong chuỗi cung ứng (thường được gọi là thẩm định chuỗi cung ứng).

Đây là những quy định chặt chẽ nhất thế giới hiện nay, không chỉ áp dụng với các doanh nghiệp EU mà còn bao trùm lên cả chuỗi cung ứng toàn cầu. Với vai trò là “mắt xích” quan trọng, cung cấp nguyên liệu, logistics, nhân lực trong nhiều ngành như dệt may, da giày, điện tử, nông sản và thủy sản,... chắc chắn các doanh nghiệp Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng từ các quy định này.

EU vẫn là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, với kim ngạch khoảng 40-50 tỷ USD/năm, chiếm tỷ lệ đáng kể trong chiến lược đa dạng hóa thị trường.

Song, thẩm định chuỗi đang tạo ra những thách thức lớn trong việc duy trì chiến lược xuất khẩu, buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải tuân thủ cung cấp thông tin minh bạch về lao động, môi trường và quyền con người để duy trì hợp tác theo các quy định của EU.

Theo khảo sát do VCCI thực hiện gần đây, có tới 59,3% số doanh nghiệp và tổ chức liên quan hoạt động xuất khẩu sang EU chưa từng nghe nói đến các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng, 36,6% chỉ mới nghe nói nhưng chưa hiểu cụ thể,...

Điều này cho thấy có khoảng cách rất lớn giữa những thay đổi chính sách đang diễn ra ở EU và mức độ sẵn sàng tại Việt Nam. Từ đó có thể dẫn tới giảm lợi thế cạnh tranh, nhất là khi các doanh nghiệp của Ấn Độ hay Indonesia đang đẩy mạnh tuân thủ ESG (môi trường, xã hội, quản trị).

EU vẫn là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, với kim ngạch khoảng 40-50 tỷ USD/năm, chiếm tỷ lệ đáng kể trong chiến lược đa dạng hóa thị trường.

Nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn, vi phạm các quy tắc trong quá trình hợp tác hoặc từ chối cung cấp thông tin có thể dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng hơn như bị “cắt” đơn hàng, loại khỏi chuỗi cung ứng hoặc mất cơ hội mở rộng thị phần, thậm chí gián tiếp đối mặt với các vụ kiện thương mại quốc tế.

Để nắm vững yêu cầu thẩm định chuỗi cung ứng của EU, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (thuộc VCCI), TS Nguyễn Thị Thu Trang nhấn mạnh việc tăng cường thông tin về quy định này cho các bên liên quan tại Việt Nam. Đồng thời, các chủ thể cần chủ động tìm hiểu, nâng cao nhận thức, năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng; có sự chuẩn bị thích ứng và tuân thủ, nhưng tránh chủ quan hoặc lo lắng quá mức.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, cần bảo vệ lợi ích lâu dài bằng việc tuân thủ nghiêm pháp luật Việt Nam về lao động và môi trường; rà soát, ngăn chặn kịp thời rủi ro vi phạm; lưu trữ đầy đủ giấy tờ, bằng chứng, chủ động phối hợp triển khai biện pháp thẩm định với đối tác. Cuối cùng, cần có sự trao đổi tích cực và phối hợp hợp lý trong thực hiện các biện pháp thẩm định khi đối tác yêu cầu.

Cần hành động sớm

Theo đánh giá của TS Nguyễn Thị Thu Trang, một trong những trở ngại lớn nhất của các doanh nghiệp hiện nay là thiếu đội ngũ tư vấn hội nhập, pháp lý chuyên sâu.

Do đó, để tránh bị tác động tiêu cực bởi các quy định mới ngày càng khắt khe của EU trong tiêu chuẩn hàng hóa, các hiệp hội, các tổ chức liên quan cần tăng cường hỗ trợ thông tin và đào tạo năng lực cạnh tranh cho hội viên qua kênh tuyên truyền rộng rãi với nội dung cụ thể, chuẩn xác cho từng nhóm đối tượng.

Các cơ quan quản lý nhà nước phải nhận diện, cảnh báo rủi ro vi phạm quyền lao động, môi trường ngay khi phát hiện qua thanh tra, kiểm tra...; đồng thời phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp xác minh, chứng thực tuân thủ để đồng hành duy trì và phát triển bền vững thị trường xuất khẩu quan trọng này.

Giám đốc Viện FNF Việt Nam Vanessa Steinmetz cho rằng, các yêu cầu mới của EU đang thay đổi để làm cho toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên minh bạch và bền vững hơn.

Có thể ban đầu, nhiều doanh nghiệp nghe về các quy định này sẽ thấy rất phức tạp, thậm chí lo lắng quá mức. Tuy nhiên, cốt lõi vẫn là việc tạo dựng niềm tin giữa nhà sản xuất, nhà cung cấp với người tiêu dùng.

Vì vậy, chỉ cần các doanh nghiệp thể hiện được sự minh bạch, trách nhiệm và quản trị tốt sẽ trở thành đối tác mạnh mẽ và cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế. Ngoài ra, việc tăng cường hiểu rõ hơn về những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu và có sự chuẩn bị sớm cho các quy tắc mới sẽ giúp định hình hoạt động xuất khẩu bền vững sang EU trong những năm tới.

Từ góc nhìn của ngành dệt may, một lĩnh vực chịu ảnh hưởng mạnh bởi các quy định mới về thẩm định chuỗi cung ứng, Chánh Văn phòng HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) Hoàng Mạnh Cầm khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam không thể chờ đợi, cần bắt tay vào hành động ngay. Bởi các đối tác EU hiện yêu cầu hồ sơ rất chi tiết về nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện lao động và xử lý môi trường.

Mặc dù chi phí tuân thủ ban đầu có thể lớn, khiến doanh nghiệp “chùn bước”, nhưng đó là khoản đầu tư xứng đáng cho sự phát triển bền vững. Khi đã đáp ứng tốt, doanh nghiệp sẽ được đánh giá cao, ký được nhiều hợp đồng dài hạn.

Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp nâng cấp quản trị, vững vàng hơn trước những biến động thương mại toàn cầu trong tương lai. Rõ ràng, giải quyết các vấn đề nêu trên cần sự phối hợp của Chính phủ, trong đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các chương trình đào tạo, quỹ hỗ trợ chuyển đổi xanh.

Các hiệp hội ngành nghề cần đóng vai trò là cầu nối, tổ chức thêm hội thảo để cập nhật thông tin cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, bản thân doanh nghiệp phải chủ động thích nghi, đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống quản lý, nâng cao chất lượng, tăng cường hợp tác với đối tác EU để chia sẻ kinh nghiệm.

Mặc dù chi phí tuân thủ ban đầu có thể lớn, khiến doanh nghiệp “chùn bước”, nhưng đó là khoản đầu tư xứng đáng cho sự phát triển bền vững. Khi đã đáp ứng tốt, doanh nghiệp sẽ được đánh giá cao, ký được nhiều hợp đồng dài hạn.

Đặc biệt, các quy định mới của EU cần được xem là xu hướng tất yếu nhằm giúp doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh, đủ sức hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu một cách minh bạch, bền vững, tiếp tục khẳng định vị thế của hàng hóa Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Có thể bạn quan tâm

Hội nghị thường niên của IMF và WBG năm 2026 diễn ra tại Bangkok, Thái Lan. (Ảnh: XUÂN SƠN)

Hội nghị IMF-WBG định hướng hợp tác quốc tế thúc đẩy tăng trưởng bền vững

Ngày 16/10, Phiên toàn thể Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG) năm 2026 diễn ra tại Bangkok, Thái Lan. Triển vọng kinh tế toàn cầu, những thách thức và định hướng hợp tác quốc tế nhằm thúc đẩy tăng trưởng bền vững, bao trùm là các vấn đề được quan tâm hàng đầu tại sự kiện.

Tỉnh Sơn La tổ chức họp bàn giải pháp thực hiện kịch bản tăng trưởng quý IV năm 2026. Hội nghị được kết nối trực tuyến đến 75 điểm cầu xã, phường trong tỉnh. (Ảnh: QUỐC TUẤN)

Sơn La dồn lực tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá tăng trưởng cuối năm

Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) 9 tháng năm 2026 của tỉnh Sơn La đạt 5,59%, thấp hơn kịch bản đề ra, tạo áp lực lớn đối với mục tiêu tăng trưởng cả năm. Trong hơn 2 tháng còn lại, Sơn La đang tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, quyết tâm hoàn thành cao nhất các chỉ tiêu phát triển kinh tế-xã hội.

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Chứng khoán ngày 16/10: Cổ phiếu ngân hàng nâng đỡ thị trường, VN-Index phục hồi hơn 7 điểm

Phiên giao dịch ngày 16/10, thị trường chứng khoán Việt Nam ghi nhận sự phục hồi tích cực. VN-Index tăng 0,45%, lên 1.705,91 điểm, nhờ lực đỡ từ nhóm ngân hàng cùng diễn biến tích cực của cổ phiếu bán lẻ và bảo hiểm. Dù sắc xanh chiếm ưu thế, thanh khoản giảm và nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục bán ròng hơn 559 tỷ đồng.

Ngành phân bón Việt Nam đẩy mạnh đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, phát triển các dòng phân bón hữu cơ, sinh học và thân thiện với môi trường.

Siết quản lý, ngăn chặn phân bón giả

Tình trạng phân bón giả, kém chất lượng gây thiệt hại cho người nông dân, ảnh hưởng đến doanh nghiệp chân chính và sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả kiểm tra, xử lý và tăng cường phối hợp giữa các bên là những giải pháp cần thiết để làm sạch thị trường.

Những con số ấn tượng sau các phiên đối thoại địa phương của Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam năm nay. (Ảnh: Ban Tổ chức VPFS cung cấp)

Cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 68 qua đối thoại chính quyền-doanh nghiệp-chuyên gia

Sau 34 phiên đối thoại tại các địa phương trên khắp mọi miền đất nước và tại Singapore, Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam (VPFS) 2026 đã hình thành cách tiếp cận mới nhằm đưa các vấn đề thực tế trong sản xuất, kinh doanh vào phân tích, sàng lọc, tổng hợp và đề xuất giải pháp ở cấp vùng, cấp cao.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: BẢO HÂN)

Tăng cường chuỗi giá trị cây trồng an toàn

Ngày 16/10, Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức hội nghị tổng kết dự án “Tăng cường chuỗi giá trị cây trồng an toàn tại các tỉnh phía bắc Việt Nam”.

Đại biểu chụp ảnh lưu niệm. (Ảnh: ULAW)

Từ thành tựu đổi mới đến yêu cầu phát triển mới

40 năm là khoảng thời gian đủ dài để kiểm nghiệm một đường lối phát triển, đồng thời cho phép giới nghiên cứu đánh giá những giá trị đã được khẳng định, những vấn đề còn bỏ ngỏ và những yêu cầu mới đang đặt ra.

Khối kết cấu cầu vòm thép cùng hệ khung đỡ nặng 3.400 tấn của cầu đi bộ qua sông Sài Gòn đã được hạ thủy thành công xuống sà lan chuyên dụng tại cảng Đông Xuyên (Vũng Tàu). (Ảnh: VÕ LÊ)

Hạ thủy thành công nhịp cầu đi bộ 3.400 tấn, chuẩn bị hợp long

Sau nhiều tháng tính toán phương án kỹ thuật và nghiên cứu thủy văn, 2 giờ, 45 phút sáng 16/10, khối kết cấu cầu vòm thép cùng hệ khung đỡ nặng 3.400 tấn của cầu đi bộ qua sông Sài Gòn đã được hạ thủy thành công xuống sà lan chuyên dụng tại cảng Đông Xuyên (Vũng Tàu).