Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển

Chiều 16/10, tại Hà Nội, dưới sự chỉ đạo của Hội Luật gia Việt Nam, Tạp chí Đời sống và Pháp luật tổ chức tọa đàm "Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển".

Tọa đàm có sự tham gia của các diễn giả: Tiến sĩ Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội; Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo - Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược (Bộ Tài chính); bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Doanh nghiệp vẫn đối mặt với không ít rào cản về thủ tục hành chính

Phát biểu khai mạc, nhà báo Phạm Quốc Huy, Tổng Biên tập Tạp chí Đời sống và Pháp luật cho biết, cải cách thủ tục hành chính không chỉ là yêu cầu trong hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, mà còn tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, kinh doanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Thủ tục càng minh bạch, quy trình càng thông suốt, chi phí tuân thủ càng giảm thì nguồn lực của doanh nghiệp càng có điều kiện tập trung cho sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026 của Chính phủ đã đặt ra những nhiệm vụ, giải pháp nhằm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, góp phần thúc đẩy tăng trưởng 2 con số. Điều này cho thấy cải cách thủ tục hành chính cần được nhìn nhận không chỉ từ yêu cầu quản lý, mà còn từ mục tiêu khơi thông nguồn lực, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp phát triển.

Theo nhà báo Phạm Quốc Huy, tọa đàm hôm nay là diễn đàn để các chuyên gia pháp lý, các nhà hoạch định chính sách và đại diện doanh nghiệp cùng nhìn nhận những điểm nghẽn từ thực tiễn, phân tích nguyên nhân từ quy định pháp luật đến quá trình tổ chức thực hiện. Đồng thời, đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính và tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Phát biểu tại tọa đàm, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc cho biết, tinh thần chỉ đạo tại Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về phát triển kinh tế-xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công giai đoạn 2026-2030 đã đặt ra yêu cầu rất cao và cụ thể: tiếp tục rà soát, cắt giảm mạnh mẽ các ngành nghề kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh không cần thiết; giảm 50% thời gian thực hiện, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; đồng thời cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý.

Cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ đã ban hành hàng loạt nghị quyết quan trọng, nổi bật là Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026, tiếp tục yêu cầu đổi mới thực chất, toàn diện công tác cải cách thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trên cơ sở quản trị rủi ro, tăng cường kiểm soát dựa trên dữ liệu và lấy doanh nghiệp, người dân làm trung tâm phục vụ.

Tuy nhiên, theo ông Ngọc, doanh nghiệp vẫn đang phải đối mặt không ít rào cản, chẳng hạn như tình trạng quy định pháp luật ngày càng nhiều sửa đổi, bổ sung liên tục còn chồng chéo, thiếu thống nhất; các quy định về giải thích, áp dụng pháp luật không đồng bộ dẫn tới những quy định pháp luật không đạt được mục tiêu, chính sách đề ra; thủ tục hành chính qua nhiều tầng nấc; yêu cầu cung cấp hồ sơ giấy tờ của chính cơ quan Nhà nước cấp nhiều lần hoặc những bất cập trong khâu thực thi tại một số cơ quan công quyền.

"Những "điểm nghẽn" này làm gia tăng chi phí tuân thủ, thời gian và rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ nguồn lực và mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam nhấn mạnh và cho rằng, việc xóa bỏ các rào cản thể chế và thủ tục hành chính chính không cần thiết là cách thiết thực để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, đưa thể chế thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia.

Để việc cắt giảm thủ tục hành chính thực sự đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp nhưng không buông lỏng quản lý, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường trao đổi, thảo luận giữa cơ quan xây dựng pháp luật và cộng đồng doanh nghiệp để hiểu đúng bản chất, vị trí, vai trò của thủ tục hành chính, từ đó tìm ra "điểm cân bằng".

Theo đó, cần lưu ý 4 trọng tâm: rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật gắn liền với tư duy quản lý kiến tạo phát triển; đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và nâng cao trách nhiệm thực thi; phát huy mạnh mẽ vai trò phản biện xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ pháp lý thiết thực cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm yêu cầu hồ sơ trùng lặp

Trình bày tham luận tại tọa đàm, bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sau gần 2 năm triển khai cải cách, Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 629 thủ tục hành chính, rút ngắn 9.007 ngày giải quyết và giảm 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Theo bà Tuyết, cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật của cơ quan nhà nước mà còn là giải pháp quan trọng nhằm tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đối với doanh nghiệp, việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm các yêu cầu thủ tục giúp tiết kiệm chi phí, dành thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời mở ra cơ hội đầu tư mới.

Nhấn mạnh cắt giảm thủ tục hành chính cần đi cùng với đổi mới phương thức quản lý nhà nước, trong đó chú trọng phân cấp, phân quyền và chuyển từ tiền kiểm đại trà sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm trên cơ sở đánh giá rủi ro, song Phó Vụ trưởng Vụ Pháp lý Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, cải cách không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Thay vào đó, cơ quan nhà nước cần tập trung nguồn lực kiểm tra, giám sát vào những lĩnh vực và đối tượng có nguy cơ cao; đồng thời tận dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn và dữ liệu để giảm các yêu cầu xác nhận, chứng nhận không cần thiết.

"Những thông tin cơ quan nhà nước đã có cần được khai thác, chia sẻ thay vì yêu cầu doanh nghiệp kê khai nhiều lần. Với các nội dung có thể kiểm soát bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, việc xây dựng thêm các lớp giấy phép cần được xem xét để tránh phát sinh gánh nặng tuân thủ", bà Tuyết phát biểu.

Một nội dung khác được bà Tuyết nhấn mạnh là thay đổi cách thiết kế thủ tục hành chính, từ logic vận hành của cơ quan quản lý sang nhu cầu thực tế của người thực hiện thủ tục. Theo đó, quy trình cần xác định rõ doanh nghiệp phải cung cấp những thông tin nào, cơ quan nhà nước đã có dữ liệu gì và bước xử lý nào thực sự cần thiết. Việc số hóa cũng không nên dừng ở đưa biểu mẫu giấy lên môi trường điện tử, mà phải gắn với tái cấu trúc quy trình, kết nối và chia sẻ dữ liệu.

Mục tiêu là thực hiện nguyên tắc một lần cung cấp thông tin, nhiều lần sử dụng; một lần kê khai để nhiều cơ quan cùng khai thác; hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải nộp lại giấy tờ hoặc thực hiện các bước trung gian không cần thiết.

Về định hướng thời gian tới, bà Tuyết cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát thủ tục theo ngành, lĩnh vực và chuỗi hoạt động sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ xem xét từng thủ tục riêng lẻ. Bộ cũng đặt mục tiêu loại bỏ các thành phần hồ sơ, bước thực hiện và yêu cầu quản lý trùng lặp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực, hướng dẫn nghiệp vụ và năng lực thực thi của địa phương; đồng thời tăng cường hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro; tăng cường tiếp nhận, xử lý phản ánh của doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng.

Trong phiên thảo luận mở, chia sẻ về kết quả cải cách thủ tục hành chính từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội nêu rõ, bên cạnh chi phí thực hiện các thủ tục hành chính, một yếu tố quan trọng nữa mà doanh nghiệp quan tâm là thời gian dành cho việc thực hiện các thủ tục.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn lo ngại việc phải huy động nhân lực để thực hiện các thủ tục hành chính. Cùng đó, các thủ tục hành chính có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ những cơ hội trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành công việc và thực hiện các cam kết với đối tác.

Đối với các thành viên Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh đề cập một số rào cản về thủ tục hành chính cần được tập trung tháo gỡ, gồm: các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư và xây dựng; thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng; và thủ tục kiểm tra chuyên ngành.

Các ý kiến nhất trí rằng, cải cách thủ tục hành chính cần được đánh giá không chỉ qua số lượng thủ tục được cắt giảm, mà còn qua những thay đổi thực tế về thời gian, chi phí và nguồn lực mà doanh nghiệp phải bỏ ra. Để những kết quả cải cách được duy trì, cần tiếp tục rà soát các quy định chưa phù hợp, nâng cao hiệu quả phối hợp trong quá trình thực hiện và kịp thời xử lý những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Những ý kiến trao đổi tại tọa đàm cũng đặt ra yêu cầu phải theo dõi, đánh giá hiệu quả cải cách một cách thực chất, để chính sách không chỉ thay đổi trên văn bản mà còn tạo ra chuyển biến trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.