“Cất vó” bên gốc kơ ni

Gần 3 giờ sáng, ngửa mặt nhìn lên mới thấy núi Cư Păm cao vút, có ba đỉnh in mờ mờ lên bầu trời.

Minh họa: NGUYỄN MINH
Minh họa: NGUYỄN MINH

Đội công tác số 1 do Thiếu tá Trần Văn Long, Trưởng Công an xã chỉ huy, lặng lẽ lên đường. Điểm đến của ba mũi giáp công đêm nay là một cây kơ nia mọc trên sườn đồi, tách biệt với rừng già, tọa độ x.

Không biết cây kơ nia có từ bao giờ ở Tây Nguyên, chúng mọc rải rác khắp nơi, nhiều nhất ở các vùng đồi cỏ gianh, mỗi cây cách xa nhau phải trên trăm mét; có lẽ vì thế người vùng này vẫn gọi chúng là cây cô đơn.

Trời chơi xấu, bất ngờ kéo mây đen đến rồi đổ mưa như trút. Nước luồn qua cổ áo, nước chui qua tay áo, nước dội vào ống chân; giày, tất ướt sũng. Người trước trượt chân đạp luôn vào người phía sau làm cả hai ngã chồng chéo lên nhau. Cán bộ, chiến sĩ trong đội công tác cố gắng chịu đựng vì họ biết trước mặt mình là những người dân lương thiện, bị dụ dỗ vào sống trong khu rừng này còn chịu rét nhiều hơn, đói khát hơn; đang cần được nghe lời nói phải để thức tỉnh lương tâm, trở về với gia đình.

Trời tờ mờ sáng, mũi quân của Thiếu tá Trần Văn Long đến được gần cây kơ nia, anh đột ngột lên cơn sốt. Không ngờ cơn sốt ập đến quá nhanh nên anh ra hiệu cho người đi sau dừng lại, rồi ngồi xuống hòn đá bên đường, thì thào:

- Các đồng chí triển khai theo kế hoạch, nhớ tạo vòng tròn, cách gốc cây ba chục mét, mỗi người cách nhau năm mét.

Người đứng gần Long đáp nhỏ:

- Dạ!

Mệnh lệnh được thực thi, những bóng người phút chốc hòa vào rừng cỏ gianh như tan đi theo gió. Gió từng cơn từ phía bắc ùa về uốn gập cỏ tranh xuống, tạo nên âm thanh vi vu, vi vu... trước khi ập vào núi, quật vào lá cây làm nên tiếng động ầm ầm như sóng biển.

Long nuốt vội viên thuốc rồi tựa lưng vào gốc cây cạnh đường, cố kìm nén cơn run. Phía đông, mấy đám mây hồng từ từ kéo lên đỉnh núi.

*

- Cú, cú, cú!

Bất ngờ từ phía bìa rừng phía trên, tiếng chim cú vang lên nghe lành lạnh. Từ phía xa xa lại có tiếng kêu lên, đáp lại:

- Cú, cú, cú!

- Cú, cú, cú!

- Cú, cú, cú!

Trong ánh sáng mờ mờ của buổi bình minh, bóng một người từ trong bìa rừng đi ra đám cỏ tranh, bước lại bên gốc cây kơ nia. Ông ta giơ chiếc mõ tre cao quá đầu, gõ mạnh.

- Cốc, cốc, cốc.

Tiếng mõ dứt, đám người từ trong rừng già bước ra, từng nhóm ba đến bốn người tiến lại bên gốc cây kơ nia rồi ngồi bệt luôn xuống mặt đất nhão, quay mặt về phía người cầm mõ. Hình như người cầm mõ chờ cho các nhóm đến đủ, mới cất tiếng rao giảng.

Tán cây trên đầu đám người đọc kinh đua nhau nô đùa với gió. Mụ gió quái ác, không những vặt lá, cành ném vào mặt, vào đầu đám người đang co ro vì lạnh mà còn thỉnh thoảng lại lật tung chiếc áo mỏng họ đang mặc làm đám người méo mặt vì lạnh. Họ đang mong được lên tiên cảnh, trở thành bất tử.

Bọn phản động dựng lên tà đạo, thâm nhập vào các buôn của đồng bào, kích động, lôi kéo người dân gia nhập. Điều đặc biệt nguy hiểm là lôi kéo đàn ông trưởng thành bỏ gia đình, vợ con, thôn, buôn... vào rừng tu luyện; gây nên tình trạng bất ổn cho gia đình và xã hội. Bọn chúng tổ chức từng nhóm nhỏ ba đến bốn người lẩn trốn trong rừng, chia nhau canh gác để kịp thời báo động cho đồng bọn nếu có người lạ đến; vì thế việc tiếp cận, thuyết phục các nhóm này rất khó khăn.

Qua triển khai biện pháp nghiệp vụ, Công an xã nắm được tin bọn chúng sẽ tập trung tất cả đồng bọn đang tu luyện trong núi Cư Păm đến gốc cây kơ nia to nhất rừng vào sáng nay để nghe rao giảng. Kế hoạch “cất vó” được vạch ra, cấp trên chấp thuận, tăng thêm quân hỗ trợ, Trưởng Công an xã trực tiếp chỉ huy mũi tấn công chính.

*

- Cốc!

Tiếng mõ khô khốc vang lên bên gốc cây kơ nia buổi sáng, kết thúc buổi rao giảng. Người giảng đứng lên trước, đám người co ro vì lạnh cũng lục tục đứng lên. Ông mặt trời dệt một tấm thảm vàng rực trải xuống khắp núi đồi. Bãi cỏ gianh xanh mượt mà cúi rạp đầu xuống sát đất như khẳng định với cảnh vật chung quanh: một vòng tròn những người mặc quân phục mầu xanh của lá cây rừng như từ dưới đất mọc lên, đứng im phăng phắc.

Đám người đọc kinh bàng hoàng, đứng như hóa đá, hai tay đưa lên dụi mắt như không tin những gì đang thấy. Thiếu tá Trần Văn Long tiến gần lại gốc cây kơ nia. Mười hai con người mắt thất thần lùi dần, lùi dần lại bên người vừa rao giảng. Thấy Thiếu tá Trần Văn Long khoan thai bước lại gần, ông ta giơ hai tay lên trời như cầu cứu thần linh, miệng thét lớn:

- Chúng tôi phản đối công an bắt người vô cớ.

- Phản đối!

- Phản đối!

Cách đám người khoảng chục mét, Thiếu tá Trần Văn Long dừng lại, lên tiếng:

- Các ông thấy công an bắt người vô cớ ở đâu vậy?

Người đàn ông kia to béo, mặc bộ đồ vest còn mới, khuôn mặt lưỡi cày tái đi, đôi mắt ti hí nhìn người đối diện, trả lời:

- Các ông không bắt người thì mang công an đến đây làm gì? Chúng tôi thực hiện theo luật pháp tự do tín ngưỡng, tại sao các ông lại vây bắt chúng tôi?

Thiếu tá Trần Văn Long đáp ngay:

- Chúng tôi đến đây chưa chạm vào ai, sao lại bảo bắt người được? Nếu bắt, chúng tôi chỉ bắt người vi phạm pháp luật. Còn ở đây, mười hai con người đang đứng cạnh ông là công dân, không ai bị bắt cả, chúng tôi đến để nói chuyện với họ thôi.

Quay qua bên trái, nhìn vào người đàn ông mảnh khảnh, mặt vuông chữ điền, Thiếu tá Long nói tiếp:

- Anh Y San, anh đã vào rừng hơn tháng rồi; rẫy không ai làm, vợ anh lại bị bệnh đang nằm viện, một mình cháu H’An mới mười ba tuổi vừa nuôi mẹ lại phải chăm sóc cho hai em nhỏ nữa, cực lắm. Anh không thương vợ, thương con nữa à?

Người đàn ông có khuôn mặt hốc hác, râu ria lâu ngày không cạo, bước lại gần Thiếu tá Long, cúi đầu, nói:

- Năm ngoái ngân hàng cho tao vay tiền mua một con bò cái làm giống, không may nó rơi xuống núi chết nên không có tiền trả nợ. Tao nghe người truyền đạo bảo vào rừng tu luyện thì không phải trả nợ cho ngân hàng nữa. Nay muốn về lại buôn nhưng sợ công an bắt bỏ tù.

- Anh nghe người xấu xuyên tạc rồi, chính quyền của nhân dân cũng là của chính anh, tôn trọng tự do tín ngưỡng của dân nhưng tín ngưỡng ấy phải đúng theo luật pháp và văn hóa người Việt Nam; ai chưa biết mà làm sai thì công an hướng dẫn để sửa sai làm lại cho đúng. Anh muốn về buôn chăm vợ ốm, nuôi con nhỏ để con lớn đi học, chúng tôi ủng hộ, không ai bắt bớ gì cả. Anh về đi, chị và các cháu đang đợi đấy.

- Tôi, tôi không bị bắt đi tù thật à cán bộ?

- Anh về đi.

Bất ngờ, Y San giơ tay nắm lấy tay Long nghẹn ngào nói:

- Cảm ơn, mình cảm ơn cán bộ nhiều lắm. Mình nhớ vợ lắm rồi!

Nói xong, Y San buông tay bước đi như chạy xuôi xuống chân núi. Quay lại nhìn đám người đang cúi đầu đứng cạnh gốc cây kơ nia, Thiếu tá Long nói tiếp:

- Y Luk, mấy tháng trước anh vác “nhầm” bao cà-phê của amí Lan, bán lấy tiền mua điện thoại rồi trốn vào rừng phải không?

Người đàn ông thấp nhất trong đám người thoáng giật mình, ngẩng mặt lên trả lời:

- Cả chuyện ấy, công an cũng biết à?

- Biết. Ai cũng có lúc nghĩ và làm chưa đúng, biết sai để sửa là được; anh về làm rẫy, giúp vợ con rồi đến vụ thu hoạch cà-phê trả lại cho amí Lan.

- Thế công an không bắt mình đi cải tạo à?

- Biết lỗi, nhận lỗi và khắc phục lỗi do mình gây ra thì sẽ được hưởng sự khoan hồng. Anh vắng nhà lâu ngày, ruộng, rẫy không ai làm, vợ con rồi sẽ đói đấy.

- Dạ, mấy người giảng đạo nói mình đi ăn trộm nếu về sẽ bị bắt nên không dám về. Nay Trưởng Công an xã nói vậy là vui rồi, mình về ngay.

Thấy Y Luk ăn trộm cà-phê mà không bị bắt, đám người còn lại vội chạy lại chào Trưởng Công an xã xin được về nhà. Thiếu tá Long bắt tay, vỗ lưng từng người thể hiện sự chân tình, thông cảm, sẻ chia... nên ai cũng vui vẻ chạy xuôi dốc về buôn.

Y Ngo còn lại một mình, ngước nhìn chung quanh thấy công an đứng thành vòng tròn, không thể chạy thoát nên rảo bước đến gần Thiếu tá Trần Văn Long, nói:

- Tôi cũng biết lỗi rồi, xin được về để tự cải tạo, làm người có ích cho

xã hội ạ.

Nói xong, Y Ngo giơ hai tay ra bắt tay Thiếu tá Long. Hai người nắm tay nhau thật chặt như không thể rời ra. Thiếu tá Long, nhìn thẳng vào mắt

Y Ngo, dõng dạc nói:

- Y Ngo, anh đã bị bắt vì vượt biên trái phép vào Việt Nam!

Sau câu nói đanh thép của Trưởng Công an xã và một tiếng “cạch” rất nhỏ vang lên, nhưng trên sườn núi trống nghe rất rõ. Y Ngo cúi xuống nhìn đã thấy hai tay định vị trong chiếc còng số 8 như được sản xuất dành riêng cho hắn.

Mùa khô năm 2025

Có thể bạn quan tâm

Thú vui đàm đạo. Ảnh: SONG ANH

Người ở phố Hàng

Hà Nội ba sáu phố phường - khu vực các phố Hàng được coi là trung tâm kẻ chợ, nơi sầm uất, phát triển phong phú nhất của Hà thành, tạo nên nền tảng văn hóa, nhịp đập cho trái tim Thăng Long từ thuở những xa xôi lịch sử.

Chiếc máy ép mía chạy sức trâu của ông ngoại nằm yên sau nhiều năm không sử dụng.

Mùi mật mía năm xưa

Dưới mái hiên cũ kỹ của căn nhà ngoại, tôi vẫn thường ngồi lặng im, nhìn ra cánh đồng sau hè. Nơi ấy, cỏ voi, cỏ dại đã che khuất. Nhưng chỉ cần cơn gió nhẹ thổi qua làm lay động vạt cỏ xanh, tôi lại thấy thấp thoáng hai khối sắt sần sùi còn sót lại của chiếc máy ép mía ông ngoại từng dùng.

Minh họa: TRẦN XUÂN BÌNH

Nỗi nhớ sông Đà

Tháng ba dương lịch năm con Ngựa. Mùa xuân đang chín ửng. Ban ngày nhiệt kế chỉ 25 nhưng đêm tụt xuống 17 độ, vẫn đủ lạnh với một cựu sĩ quan già, là chính tôi.

Người lao công. Ảnh: NAM NGUYỄN

Người dọn villa Tây

Chị Lê Thị Tịnh, ngụ làng rau Trà Quế (phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng) là một người làm nghề tạp vụ theo giờ cho những căn villa mà khách nước ngoài thuê ở phố Hội.

Minh họa: NGUYỄN VĂN ĐỨC

Vườn sau quán

Năm giờ sáng chợ đã tấp nập. Hằng kéo xe đẩy vào chỗ ngồi quen thuộc, gần cột điện, sát vỉa hè. Chị mở bao tải ra, từng bó đậu bắp xanh mướt xếp lên miếng bạt. Trái non, tươi, còn đọng sương. Hằng ngồi xuống chiếc ghế nhựa thấp, lưng còn mỏi từ hôm qua làm vườn. Ngón tay chai sần, đen nhẻm sau mấy tháng bới đất.

Ảnh: TỐNG NGỌC

Những người đàn bà Nậm Nghẹp

Trên bản Nậm Nghẹp (Sơn La), những ngày hoa sơn tra phủ trắng núi rừng, phía sân sau của nhà A Vạng, mấy người phụ nữ H'Mông đang đồ một chõ xôi lớn để chuẩn bị cho bữa tối.

Ảnh: HẢI ANH

Tiếng chim sẻ bên hiên nhà

Nhà tôi tiếng thuộc thị xã nhưng ở ngoài vành, tách biệt với ồn ào phố xá. Nguyên ngày xưa nhà mẹ đất quê nên chồng tôi - con trai út - ở nhà từ đường được sở hữu khu vườn khá rộng. Và tôi - con dâu của mẹ tha hồ hiện thực hóa giấc mơ đem thiên nhiên vào nhà.

Minh họa: VÕ LƯƠNG NHI

Giấc mơ huyền diệu

Mẹ lay người mấy lần nó mới tỉnh. Khuôn mặt nó vẫn còn phảng phất nụ cười rạng rỡ. “Con mơ thấy gì mà cười khoái chí thế hả?”, mẹ hỏi.

Quán trà nhỏ mùa hoa Hà Nội

Tháng ba, Hà Nội bỗng nhẹ tênh như vừa thức dậy sau giấc ngủ dài. Mùa xuân ở đây không ồn ào, cũng chẳng phô trương. Chỉ là một buổi sáng đi qua con phố quen, bỗng thấy những chùm hoa sưa trắng muốt như mây rơi xuống lòng đường.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Cây gạo mắc oan

Chiều buông. Lũ trẻ lùa trâu về nhà, qua cây gạo cổ thụ ụ rễ to sụ, ngoằn ngoèo như con trăn chúa gần cánh đồng hoang.

Ảnh: ANH QUÂN

Người của rừng

Mỗi lần bà tôi cho ra chợ phố chơi, mọi người thường chào hỏi bà tôi bằng câu: “Mới trong rừng ra hả?”.

Người không đi cùng hôm đó

Tôi đứng trước một nấm mộ nhỏ, bó hoa ly trắng khẽ đung đưa theo gió, mùi hương thoảng. Những đám mây thả nhẹ trên nền trời trong.

Nhớ. Ảnh: NAM NGUYỄN

Vọng cố hương

Ngày nào trong tuần ông cũng ở nhà một mình, như đứa trẻ được con cháu dặn dò đủ thứ cần lưu ý, nhưng tâm trí của ông cứ nhớ nhớ quên quên, vì nay ông đã ngoài tám mươi.

Minh họa: NGUYỄN NGHĨA CƯƠNG

Gió phai màu tóc

Bây giờ người ta thấy chú thím Sáu tôi tóc hai màu mà vẫn ríu rít bên nhau thì bảo là sến quá. Gì mà ông chồng phải nhổ tóc sâu cho vợ? Nắng gió đã phai hết màu nước đen óng ả mà sao thím cứ sến súa thả mái tóc muối nhiều hơn tiêu cho chồng chải giúp thật sến súa quá đi.

Đèo Đá Trắng. Ảnh: NAM HẢI

Trên đèo Đá Trắng

Chiếc xe bán tải đỗ xịch lại ngay cạnh cái lán được dựng bên khúc cua trên đèo Đá Trắng. Xe được dán chằng chịt những logo khá “hầm hố”. Cả cánh cửa bên hông được trang trí hình ảnh của một thổ dân da đỏ với những chiếc lông chim gắn ở trên đầu, cho thấy chủ nhân của chiếc xe có vẻ là những “tay chơi” thứ thiệt.

Ảnh: HẢI ANH

Thăm nhà cũ ngày xuân nắng nhạt

T rong vùng ký ức xưa cũ nhất của tôi là hình ảnh chập chờn một đứa trẻ lên ba, lên bốn, ngồi trên chiếc giường đặt tạm giữa sân.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Bóng trăng

Ngày nhiều gió, Hoàng chở cây hoàng yến sau xe máy, gạt chống xe rồi mở khóa cổng vào nhà. Anh loay hoay trồng cây hoàng yến, nhắm hướng cho vừa tầm với góc nhìn của My từ ô cửa sổ trên căn gác.

Chung tay làm bánh của đồng bào dân tộc Thái. Ảnh: BẮC SƠN

“Nón lắp bo mi xẩu quyệt”

Trong tiếng Thái vùng núi Thanh Hóa, có một câu nói ví von đầy ý nhị nhưng cũng thật trần trụi về nhu cầu cơ bản của con người: "Kin khẩu bo mi kẻng cắp/Nón lắp bo mi xẩu quyệt". Dịch ra tiếng Kinh, nghĩa là: “Ăn cơm không có canh khác gì đi ngủ không có người ôm”.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Tin vào cánh đào xuân

Đầu giờ chiều, trên bãi đất trống ở trụ sở xã Yên Sơn đã đầy xe máy, xe đạp. Bụi đất đỏ vồng lên thành luồng theo một chiếc xe máy đi từ đường lớn vào sân.

Hát ru. Ảnh: NAM NGUYỄN

Mùa ca dao đã mất

“À ơi... Gió đưa cây cải về trời. Rau răm ở lại chịu lời đắng cay...”, phải chăng ký ức của mỗi người vẫn đang cất giữ những lời ru ầu ơ, vẫn như đang nghe thấy tiếng võng đưa kẽo kẹt…

Ảnh: HẢI ANH

Chợ gốc đa, những sớm mai ở lại

Sáng nào thức dậy sớm, tôi cũng đi bộ về phía gốc đa già nằm giữa đình Quán La và chùa Khai Nguyên (nay thuộc phường Xuân Đỉnh, Hà Nội). Cái chợ nhỏ ấy, họp chẳng cần biển hiệu, cũng không cần mái che, người dân quen gọi là chợ gốc đa.

Ảnh: NGUYỄN NAM

Hết Tết, lại nhớ khói chiều cuối năm

Những chiều cuối năm ấy luôn đến chầm chậm, không báo trước, chỉ bằng lớp nắng mỏng tang trên mái ngói và tiếng chổi quét sân nghe rõ từng nhịp. Chạm đến chiều ba mươi, trong tôi lại dâng lên một cảm giác vừa hồi hộp, vừa bình yên như làn khói mỏng bay từ gian bếp.

Ngày xuân ra phố mua cây

Ngày xuân ra phố mua cây

Ngày bé, có lần tôi hỏi mẹ: “Mẹ ơi, vườn nhà mình rộng thế, sao mẹ không trồng lấy một khóm hoa”. Mẹ tôi ngần ngừ rồi bảo: “Mẹ không biết nữa, mẹ chỉ muốn trồng gì đó để cả nhà được ăn no”.

Tát ao ăn Tết

Tát ao ăn Tết

Cứ đến khoảng 20 tháng Chạp, các xóm trong làng bắt đầu rủ nhau tát ao lấy cá ăn Tết.

Bên dòng Oka của Yesenin

Bên dòng Oka của Yesenin

Trong hình dung của tôi, không thể ở tận thế kỷ 21 mà trên đời vẫn còn tồn tại một ngôi làng cũ xưa như Konstantinovo. Thế mà có thật. Nó xưa cũ thật sự và vì xưa cũ, cảm giác như trong những cơn gió lạnh vẫn thấy bóng Sergey Yesenin chạy trên những lối mòn.