Cuộc bầu cử Thượng viện Nhật Bản dự kiến diễn ra vào ngày 20/7 tới và chiến dịch tranh cử chính thức bắt đầu từ ngày 3/7. Quyết định này được đưa ra sau khi chính phủ của Thủ tướng Ishiba Shigeru không gia hạn kỳ họp Quốc hội thường kỳ hiện tại, đồng nghĩa với phiên họp Quốc hội kéo dài 150 ngày đang diễn ra sẽ kết thúc theo kế hoạch vào ngày 22/6 tới. Tiến trình này diễn ra sau khi dự luật cải cách lương hưu cuối cùng được thông qua nhờ một thỏa hiệp vào phút chót giữa đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền và đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản, lực lượng đối lập lớn tại Quốc hội.
Liên minh cầm quyền ở Nhật Bản gặp khó khăn trong việc thúc đẩy các dự luật tại Quốc hội sau khi mất thế đa số tại Hạ viện trong cuộc tổng tuyển cử hồi tháng 10/2024. Hiện tại, LDP và đối tác liên minh là đảng Komeito đang đặt mục tiêu duy trì thế đa số tại Thượng viện trong cuộc bầu cử sắp tới.
Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru, Chủ tịch LDP, mới đây chỉ thị LDP đưa vào cương lĩnh tranh cử Thượng viện chính sách hỗ trợ tiền mặt là 20.000 yen/người (khoảng 140 USD/người), đồng thời xem xét cộng thêm 20.000 yen cho mỗi trẻ em và cho mỗi người lớn thuộc hộ gia đình được miễn thuế cư trú. Dự kiến, quy mô ngân sách cần thiết cho giải pháp này là 3.000 tỷ yen (20 tỷ USD) và không phụ thuộc vào trái phiếu quốc gia vốn đang thâm hụt lớn, mà sẽ huy động từ nguồn thu thuế một cách phù hợp.
Nhật Bản cần định hình một nền kinh tế mạnh mẽ, cụ thể với trọng tâm là tăng trưởng tiền lương vượt lạm phát.
Thủ tướng Ishiba Shigeru
Ngay trước cuộc bầu cử, Thủ tướng Ishiba Shigeru cũng đưa vào cam kết của LDP tuyên bố Nhật Bản nên đặt mục tiêu nâng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) danh nghĩa - giá trị của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng theo giá thị trường hiện tại - lên 1 triệu tỷ yen (7.000 tỷ USD) vào năm 2040, đồng thời thúc đẩy tăng thu nhập bình quân hơn 50% trong cùng giai đoạn.
Theo ông Ishiba, Nhật Bản cần định hình một nền kinh tế mạnh mẽ, cụ thể với trọng tâm là tăng trưởng tiền lương vượt lạm phát. Khẳng định rằng ba thập kỷ cắt giảm chi phí của nền kinh tế đang đi đến hồi kết, Chính phủ Nhật Bản nhấn mạnh, tăng lương là nền tảng của chiến lược tăng trưởng kinh tế.
Trong khi đó, để giải quyết giá gạo tăng cao gấp đôi so với năm trước, Chính phủ Nhật Bản cam kết thực hiện các biện pháp toàn diện, bao gồm các bước tạo điều kiện phân phối gạo dự trữ của chính phủ, xem xét lại chính sách diện tích canh tác ruộng lúa một cách chi tiết để bảo đảm nguồn cung lương thực ổn định.
Với cam kết này, Thủ tướng Ishiba Shigeru được cho là đang nhắm mục tiêu vào một trong những chính sách nông nghiệp nhạy cảm và cố hữu nhất của Nhật Bản. Khi giá gạo tăng, ông Ishiba đã ra tín hiệu sẵn sàng cải tổ hệ thống điều chỉnh sản xuất vốn tồn tại hàng thập kỷ của Nhật Bản, nhằm chống lại các đảng đối lập đưa ra chính sách dân túy là cắt giảm thuế tiêu dùng để hỗ trợ chi tiêu hộ gia đình.
Ông Ishiba phản đối sửa đổi thuế, bày tỏ lo ngại rằng điều này có thể cản trở nỗ lực của chính phủ nhằm bảo đảm đủ nguồn tài trợ cho các chương trình an sinh xã hội và lương hưu vào thời điểm “sức khỏe tài chính” của Nhật Bản đang ở mức tệ nhất trong các nền kinh tế lớn.
Ở chiều ngược lại, hầu hết các đảng đối lập đều chủ trương giảm hoặc bãi bỏ thuế tiêu dùng như một trong những giải pháp trọng điểm nhằm chuẩn bị cho cuộc bầu cử Thượng viện.
Theo đó, Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản (CDPJ) đề xuất giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm xuống 0% trong vòng một năm, bắt đầu từ tháng 4/2026, và chuyển sang chính sách khấu trừ thuế kết hợp với trợ cấp. CDPJ cũng chủ trương hỗ trợ 20.000 yen/người cho đến khi thực hiện giảm thuế. Đảng Duy Tân Nhật Bản đề xuất bãi bỏ tạm thời thuế tiêu dùng đối với thực phẩm đến tháng 3/2027, đồng thời giảm 60.000 yen/năm tiền bảo hiểm xã hội cho mỗi người trong độ tuổi lao động hiện tại…
Các chính đảng ở Nhật Bản đều theo đuổi cách đối phó giá cả leo thang và coi đây là trọng tâm chính sách nhằm thu hút sự quan tâm của cử tri cho thấy áp lực lạm phát ngày càng tăng đối với nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Các chính sách ấy cũng sẽ là một yếu tố quan trọng quyết định vị thế của các đảng chính trị ở Nhật Bản trong cuộc bầu cử Thượng viện.
