Một vấn đề rất nóng, thậm chí là nguồn cơn dẫn đến nhiều vụ việc khiếu kiện kéo dài giữa các bên liên quan chính là vấn đề làm thế nào để phân định rạch ròi giữa “tuổi thọ vật lý” của công trình chung cư và “quyền tài sản gắn liền với đất” của cư dân.
Nhằm giải quyết dứt điểm vấn đề này, ngày 18/9/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 278/NQ-CP, theo đó giao Bộ Xây dựng quy định rõ thời hạn sử dụng nhà chung cư theo niên hạn xây dựng công trình, bảo đảm phù hợp, thống nhất với thời hạn sử dụng công trình theo pháp luật về xây dựng. Đồng thời, yêu cầu quy định cụ thể việc xử lý nhà chung cư hết thời hạn sử dụng, trong đó làm rõ quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu, bao gồm quyền tiếp tục sử dụng quyền sử dụng đất để xây dựng lại nhà chung cư và nghĩa vụ tài chính để xây dựng mới khi công trình hết thời hạn.
Yêu cầu mới tại Nghị quyết số 278/NQ-CP được đặt trong tổng thể nhiệm vụ hoàn thiện đồng bộ Luật Nhà ở (sửa đổi), Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) và Luật Đất đai (sửa đổi). Cụ thể, việc Bộ Xây dựng rút khái niệm “chung cư có thời hạn” khỏi Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) vào tháng 9/2026 nhằm giải tỏa tâm lý lo ngại của thị trường. Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đặt ra yêu cầu xử lý đầy đủ các nội dung chuyển tiếp, giao thoa và chồng chéo để các quy định mới có thể nhanh chóng đi vào cuộc sống sau khi được thông qua.
Thực tế cho thấy: Những yêu cầu được nêu tại Nghị quyết số 278/NQ-CP tạo nền tảng quan trọng trong quá trình hoàn thiện, đồng bộ hệ thống pháp luật, qua đó góp phần tháo gỡ những vướng mắc đã tồn tại nhiều năm trong công tác cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích chính đáng của người dân.
Song, để các định hướng này được thể chế hóa đồng bộ và khả thi, trước hết cần minh bạch cách xác định niên hạn và cơ chế công bố thông tin. Cụ thể như: “Niên hạn thiết kế” không nên trở thành một mốc thời gian cứng, theo đó cứ đến hạn là công trình phải chấm dứt sử dụng, dù thực tế vẫn bảo đảm an toàn. Mà điều quan trọng là phải có cơ chế kiểm định, đánh giá định kỳ và quy định rõ điều kiện để được tiếp tục sử dụng.
Bên cạnh đó, cơ chế tài chính khi xây dựng lại chung cư cần được thiết kế minh bạch và có khả năng dự liệu. Cần làm rõ nghĩa vụ tài chính của chủ sở hữu, cách xử lý các khoản liên quan đất, cũng như cơ chế tái định cư tại chỗ để người dân có thể biết trước trách nhiệm và quyền lợi của mình.
Đặc biệt, quyền sử dụng đất chung gắn với nhà chung cư cũng cần được quy định rõ trong trường hợp công trình bị phá dỡ để xây dựng lại, tránh khoảng trống pháp lý giữa quyền sở hữu căn hộ cũ và công trình mới. Vì vậy, cần có cơ chế phù hợp để hình thành sự đồng thuận của cư dân, nhất là đối với những chung cư đã xuống cấp hoặc không còn bảo đảm an toàn theo một quy trình minh bạch, tránh để yêu cầu đồng thuận tuyệt đối trở thành điểm nghẽn khiến dự án kéo dài.
Thiết nghĩ, việc xác định thời hạn sử dụng nhà chung cư theo niên hạn công trình là cần thiết, bởi mọi công trình đều có tuổi thọ kỹ thuật nhất định. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ “niên hạn sử dụng” của tòa nhà với “thời hạn sở hữu căn hộ”. Khi hết thời hạn thiết kế, công trình cần được kiểm định để đánh giá an toàn, chứ không đồng nghĩa quyền sở hữu của người dân tự động chấm dứt hay phải lập tức di dời. Điều này đồng nghĩa với việc: Chỉ khi công trình chung cư không còn bảo đảm an toàn hoặc thuộc trường hợp phải phá dỡ thì mới thực hiện việc phá dỡ.