Đất chật, nhiều cây năng suất hơn
Ổi Bo được trồng ở làng Bo (nay là phường Hoàng Diệu, TP Thái Bình) cạnh sông Trà Lý. Ở đây có cầu Bo. Với những người vùng huyện, ít đặt chân tới đây, có thể hiểu rằng, ổi Bo là ổi được trồng ở gần cầu Bo. Không ai rõ trái ổi này có từ khi nào nhưng người Thái Bình luôn tự hào về loại trái cây này. Người tỉnh khác thưởng thức trái ổi Bo thấy ngon liền xin giống cây về trồng nhưng hương vị của nó lại thay đổi hoàn toàn. Có lẽ bởi nơi đây là đất phù sa nhẹ tốt, giúp cho ổi Bo rất thơm, có vị ngọt đậm nhưng không quá gắt, cùi dày, giòn và rất ít hạt.
Làng Bo trước là vùng quê nghèo, dân sống chủ yếu bằng nghề nông, nên trái ổi được trồng rất nhiều trong những mảnh vườn gia đình. Thế nhưng hiện nay diện tích trồng cũng như số cây này không còn nhiều. Bà Phạm Thị Dung, một người dân ở phường Hoàng Diệu cho biết: “Nhà tôi có một sào vườn cũng trồng đến mười mấy cây ổi. Trái này rất kén bởi nó không ưa phân hóa học mà chỉ được dùng phân hữu cơ. Cây ra hoa từ tháng 3 âm đến tháng 7 mới được thu trái. Năm 2012, nhà tôi bán mảnh đất ở vườn đi cho người ta xây nhà, một ít là xây thêm phần nhà cho con trai nên phải chặt đi”.
Không chỉ nhà bà Dung, nhiều hộ ở đây gần như không còn trồng ổi Bo, nếu không phải bởi việc thu hẹp diện tích đất trồng thì cũng vì không năng suất. Anh Nguyễn Văn Phóng, một người chuyên giống cây trồng ở phường Vũ Lạc, TP Thái Bình thông tin, cây ổi chính gốc ở phường Hoàng Diệu không còn nhiều bởi đô thị hóa. Kể cả là các vùng huyện cũng gần như không còn, vì đặc điểm giống cây hay nhu cầu gia đình mà người dân chặt đi rất nhiều từ khoảng chục năm trước. Thay vào đó là những giống vừa năng suất cũng vừa chất lượng như ổi Ruby, ổi lê Đài Loan… một năm cho đến ba vụ.
Anh Phóng so sánh: “Khoảng 10-15 năm trước, công nghệ chưa phát triển, chưa có nhiều giống. Đất vườn rộng nên người ta để lại chứ ổi Bo năng suất không được cao như nhiều giống bây giờ. Thậm chí thật đúng giống, đúng chất, chuẩn hương vị ổi Bo thì chỉ còn vài nhà giữ lại ở phường Hoàng Diệu mà thôi”.
Cần nhiều nhà nhập cuộc
Chưa hẳn bị “xóa sổ” nhưng hiện nay, rất ít người hỏi mua giống ổi Bo. Đa số người dân đã chuyển sang chuộng ổi lê, ổi ruột đỏ… Giá bán ổ Bo khoảng 30 nghìn đồng/kg, gấp khoảng ba, bốn lần mấy loại ổi khác ngoài chợ. Anh Phóng cho biết, nhiều khi đi qua mấy hàng trên phố, cũng thấy người ta treo biển ổi Bo Thái Bình nhưng không chắc có đúng không bởi giờ không phải ai cũng nhớ, cũng biết đúng về quả ổi Bo.
Có những người dân khi được hỏi thì dường như với họ, trái ổi Bo đã chìm vào dĩ vãng. Thậm chí, nhiều bạn trẻ còn không biết ổi Bo là một trong những đặc sản nổi tiếng của quê mình. Làm sao để duy trì được giống cây này là một bài toán khó đối với những cán bộ nông nghiệp. Ông Phạm Văn Đoan, một kỹ sư nông nghiệp chuyên về giống và bảo vệ thực vật cho rằng, thật sự khó bởi ổi Bo không đại trà như cây lúa, lại khó chăm sóc mà năng suất không cao. Đã có nhiều đề xuất từ trên như nghiên cứu thuốc phòng trừ sâu bệnh để nhân rộng hay quy hoạch vùng cây trồng, bảo tồn giống cây này. Nhưng theo ông Đoan thì nên cải tạo, làm lại giống. “Phải nâng cấp hẳn nó lên và tìm đầu ra cho nó như nho Ninh Thuận, hay hạt điều, hạt cà-phê chẳng hạn. Nhiều người cứ nói là kêu gọi nhân dân bảo tồn và nhân rộng giống cây nhưng năng suất, giá thành không cao thì ai trồng. Hoặc việc hỗ trợ công cụ để bọc và bảo vệ quả, việc này rất tốn kém và không khả thi”, ông Đoan phân tích.
Ở phường Hoàng Diệu hiện nay vẫn có nhà vườn trồng cây ăn quả còn trái ổi Bo kết hợp với tham quan nhà vườn nhưng mô hình này chưa thu hút được khách bởi giá thành và chưa biết cách truyền thông, quảng bá đến mọi người. Để giữ gìn trái ổ Bo, rất cần sự chung tay của các nhà kinh tế để tìm mối tiêu thụ và nâng tầm sản phẩm.
Một điều ông Đoan chắc chắn, là nếu có giống cây tốt và được giá thì cây ổi Bo sẽ tự thu hút người dân trồng. Có vậy thì mới không lo mất giống, không lo bị tuyệt chủng. Ngoài ra, các nhà vườn cũng cần sự hỗ trợ của các cơ quan truyền thông để mọi người biết và tìm đến tham quan, thưởng thức.
