Lời thỉnh cầu từ Xốp Tụ
Bốn ngày sau trận lũ kinh hoàng ngày 18-8, những người dân ở dọc sông Nậm Nơn thuộc bản Xốp Tụ , xã biên giới Mỹ Lý, huyện Kỳ Sơn, vẫn không khỏi bàng hoàng.
Chị Phan Thị Thu Hiền nhớ lại, tôi đang cùng mọi người dịch chuyển nhà cho ông Vi Văn Phon, thì nghe cậu con gọi giật giọng: Mẹ ơi, nhà ta sắp rớt xuống sông rồi! Tôi liền chạy về. Không thể tin nổi, khi hàng cây cổ thụ vững chắc sau nhà để chống sạt lở đã bị nước xoáy ra xa bờ gần 3-4 m; rồi công trình phụ, bể nước… cứ từ từ nghiêng xuống dòng nước xoáy… Một góc nền nhà nứt toác. Tim tôi như thắt lại, chân tôi muốn khuỵu xuống. Một ý nghĩ buồn chạy trong đầu, rứa là ngôi nhà vững chắc được dựng nên do mồ hôi công sức chắt chiu, dành dùm bao năm để che chở cho mẹ góa, con côi sắp trôi sông rồi!
Thế rồi, mọi người làng trên xóm dưới xúm lại, người kích cột, kê đòn, con lăn; người đóng dằng các cột… nhích dần dần ngôi nhà sàn ra xa khỏi vị trí cũ gần 5-6 m để thoát khỏi vùng nguy hiểm.
Không chỉ có nhà chị Hiền mà những nhà hàng xóm nằm dọc bờ sông Nậm Nơn cũng được mọi người làm “thần đèn” dịch chuyển ra khỏi nơi nguy hiểm.
Ông Kha Thanh Hùng (65 tuổi) đỏ hoe mắt, nói: “Nếu không có chính quyền địa phương, không có bà con dân bản, bộ đội biên phòng, các thầy, cô giáo thì cả chục ngôi nhà đã trôi theo dòng nước lũ rồi!”.
Duy chỉ có nhà anh Phạm Văn Giang do ở đầu dòng, lại quá sát bờ sông nên đã bị nước cuốn trôi ngay từ sáng sớm. Tuy nhiên, một số đồ đạc thiết yếu của gia đình được anh Giang cùng những người hàng xóm đưa ra ngoài kịp thời.
Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý Lượng Văn Bảy cho biết, từ trưa 17 đến tối khuya 18-8, cấp ủy, chính quyền địa phương xã Mỹ Lý đã huy động hơn 500 người dân trong vùng cùng Bộ đội Biên phòng Đồn Mỹ Lý, các thầy, cô giáo kịp thời, dịch chuyển gần 10 ngôi nhà của bản Xốp Tụ ở dọc bờ sông Nậm Nơn ra khỏi vùng nguy hiểm. Đáng sợ hơn, sau khi nước lũ rút kéo theo sạt lở đất ngày một nghiêm trọng. Có 23 nhà dân ở các bản Xốp Tụ, Xằng Trên, Xiềng Tắm cùng một số công trình của trụ sở UBND xã, trạm Kiểm lâm, trạm Biên phòng ở dọc sông Nậm Nơn đang có nguy cơ sập đổ bất cứ lúc nào, nằm trong diện phải di dời khẩn cấp. Mọi người lại tiếp tục bắt tay vào giúp bà con tháo dỡ nhà ra khỏi vùng có nguy cơ sập đổ.
Thật xót, khi nhìn thấy ngôi nhà anh Vi Văn Dương vừa chắt bóp, vừa vay ngân hàng để xây trị giá hơn 500 triệu đồng, chưa kịp hoàn công giờ lại phải dỡ tung ra để chuyển đến nơi khác… Chứng kiến cảnh bà con nỗ lực vượt qua đói nghèo, chắt chiu bao năm để làm một nếp nhà vững chãi để vươn lên, lại càng thương xót hơn. Giờ đây, họ lại phải cắn răng lại để khỏi bật khóc, tháo từng thanh gỗ, dỡ từng viên ngói… di chuyển nhà khẩn cấp để thoát ra khỏi vùng nguy hiểm. Nhưng cũng đành phải xếp tạm ngôi nhà vừa dỡ ra ven núi để chờ chính quyền địa phương tìm đất cho tái định cư.
Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý Lương Văn Bảy cho biết: “Do địa hình xã Mỹ Lý khá chật hẹp, một bên là đồi núi dốc, một bên là sông suối nên công tác bố trí khu tái định cư an toàn cho người dân đang gặp nhiều khó khăn. Rất cần sự hỗ trợ của tỉnh và huyện để người dân có một khu tái định cư an toàn về mùa mưa bão”.
Được biết, trong trận lũ lịch sử ngày 18-8 vừa qua, xã Mỹ Lý là một trong những địa phương chịu thiệt hại nặng nề với ba ngôi nhà bị cuốn trôi hoàn toàn, 42 nhà dân bị ngập sâu trong nước cùng nhiều tài sản khác; ước tính thiệt hại hơn 3,5 tỷ đồng. Phần lớn số nhà dân nằm trong diện phải di dời khẩn cấp đều là những hộ di vén nhường đất cho lòng hồ thủy điện Bản Vẽ. Tại Mỹ Lý hiện còn hai bản Xốp Dương và Cha Nga đang bị nước lũ cô lập, nên chưa thể thông tin liên lạc được để xác định được mức độ thiệt hại về nhà cửa, tài sản. Xã vùng cao biên giới Mỹ Lý hầu hết là bà con các dân tộc thiểu số, là một trong địa phương có tỷ lệ đói nghèo cao của huyện nghèo 30a Kỳ Sơn này.
Huyện Kỳ Sơn đã cử các đoàn trực tiếp đến thăm hỏi và hỗ trợ người dân vùng lũ; đồng thời tìm giải pháp tạm thời để tháo dỡ số nhà dân ở dọc bờ sông Nậm Nơn có nguy cơ đổ sập. Trước mắt, huyện hỗ trợ ba gia đình có nhà bị trôi hoàn toàn mỗi nhà 10 triệu đồng...
Nhiều người dân lớn tuổi và một số cán bộ ở đây cho rằng, bấy lâu nay, bờ sông Nậm Nơn đoạn ở xã Mỹ Lý tương đối ổn định. Nhưng kể từ khi có hồ thủy điện Bản Vẽ tích nước, nước sông Nậm Nơn ở đây luôn ở mức cao và chảy xiết nên đã gây ra cảnh sạt lở bờ sông nghiêm trọng. Rất mong các ngành chức năng tỉnh Nghệ An xem xét, làm rõ để có giải pháp hữu hiệu giúp người dân nơi đây sớm ổn định cuộc sống lâu dài.
Không riêng Mỹ Lý mà ngay tại thị trấn Mường Xén, gần chục ngôi nhà của người dân ở khối 4 cũng bị đất đá từ trên đồi sạt lở xuống làm hư hỏng nặng. Nhiều gia đình đành phải khóa cửa, sơ tán ra khỏi vùng nguy hiểm trong nhiều ngày qua. Thậm chí có nhà phải thuê nhân lực để hốt hàng trăm m3 bùn đất từ trên cao xuống, để đề phòng trôi sạt vào nhà…
Chồng chất khó khăn
Do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 3 và số 4, trên địa bàn miền tây Nghệ An, nhất là huyện Kỳ Sơn có mưa rất to kéo dài trong nhiều ngày liền. Bão số 3 vừa qua, bão số 4 lại đến. Lũ chồng lũ, làm cho huyện 30a Kỳ Sơn thêm phần khó khăn. Chỉ tính riêng mưa lũ do hoàn lưu bão số 4 gây ra đã làm sáu người chết và mất tích; 26 nhà bị cuốn trôi và sập hoàn toàn; 33 nhà phải tháo dỡ di dời khẩn cấp; 111 nhà bị sạt lở; 237 nhà bị ngập sâu; hàng chục điểm trường bị ngập sâu và hư hỏng nặng. Đặc biệt hệ thống đường giao thông bị sạt lở nghiêm trọng, nhất là các tuyến đường từ trung tâm huyện lỵ Mường Xén đi Tà Cạ, Mường Típ, Mường Ải; tuyến đường vành đai biên giới từ mốc L8 - L11 cùng nhiều đoạn khác bị hư hỏng nặng; nhiều tuyến đi các bản vẫn chưa thể lưu thông... Nhiều công trình, mô hình kinh tế phục vụ xóa đói, giảm nghèo đã bị lũ cuốn trôi. Theo báo cáo của UBND huyện Kỳ Sơn: Mưa lũ do hoàn lưu bão số 3 và 4 gây ra đã gây thiệt hại cho huyện nghèo Kỳ Sơn ước khoảng 200 tỷ đồng.
Ngày 20-8, Nghệ An tổ chức ngày tựu trường. Nhưng trong lúc đó, hàng chục điểm trường ở miền tây Nghệ An, nhất là tại huyện Kỳ Sơn như ở thị trấn Mường Xén, Chiêu Lưu, Mường Ải, Mường Típ. Mỹ Lý… các thầy, cô giáo cùng chính quyền địa phương, lực lượng vũ trang, công an, phụ huynh… đang gồng mình đẩy bùn đất ra khỏi trường lớp, tổng vệ sinh khuôn viên, đồ dùng dạy học, đồ chơi cho các cháu… Nhiều trường thiếu bàn ghế, đồ dùng dạy học, sách vở… do lũ cuốn trôi. Tổng thiệt hại đối với ngành giáo dục Kỳ Sơn do mưa lũ bão số 4 gây ra là khoảng 4,5 tỷ đồng. Do nhiều tuyến đường bị đứt nên các thầy, cô giáo phải lội bộ, trèo rừng mất cả ngày trời mới vào đến trường…
Ngay sau mưa lũ, huyện Kỳ Sơn đã tổ chức các đoàn công tác để thăm hỏi, động viên, hỗ trợ 8,4 triệu đồng/nạn nhân (tỉnh hỗ trợ ba triệu đồng, huyện 5,4 triệu đồng) cho các gia đình có người chết, mất tích. Hỗ trợ nóng cho các nhà bị trôi, bị sập hoàn toàn 10 triệu đồng/nhà. Các đoàn công tác, thiện nguyện tặng các đồ dùng thiết yếu ở những vùng ngập nặng; Sở Y tế, Hội Liên hiệp Thanh niên tỉnh, Hội Thầy thuốc trẻ tỉnh Nghệ An, Bộ đội Biên phòng tỉnh đã phối hợp cùng Trung tâm Y tế huyện Kỳ Sơn chia làm nhiều nhóm, trực tiếp đến những địa phương bị thiệt hại do mưa lũ triển khai khám, chữa bệnh miễn phí và hướng dẫn phòng, chống dịch bệnh cho người dân; sửa chữa hệ thống cấp nước sạch... Chỉ tính trong ngày 21-8, các đoàn đã khám và cấp thuốc miễn phí cho hơn 1.000 người dân với tổng giá trị tiền thuốc cấp phát khoảng 100 triệu đồng và trao hàng trăm phần quà các loại. Công tác phun tiêu độc khử trùng cũng nhanh chóng được triển khai nhằm hạn chế diễn biến dịch bệnh phức tạp sau mưa lũ. Cán bộ y tế đến hướng dẫn người dân xử lý nguồn nước. Hàng nghìn lượt đoàn viên, thanh niên cùng lực lượng vũ trang, công an… đã có mặt ở các điểm ngập lụt nặng để vệ sinh môi trường, đẩy bùn rác… Ngành giao thông cùng với địa phương đi khảo sát các điểm sạt lở và tổ chức máy móc, nhân lực khắc phục kịp thời nhất là quốc lộ 7 và một số tuyến giao thông quan trọng khác để phục vụ việc đi lại tạm thời cho bà con.
Mặc dù là một trong những địa phương ở miền tây Nghệ An bị thiệt hại nặng nề nhất do mưa lũ nhưng rất tiếc, đến nay chưa thấy một đoàn công tác do các đồng chí lãnh đạo cao nhất của tỉnh dẫn đầu cùng các ban, ngành liên quan lên với Kỳ Sơn để chia sẻ khó khăn với đồng bào và cùng huyện bàn các giải pháp khắc phục.
