Đó là “thuốc trừ sâu” mới - thứ thuốc được người nông dân tự tay làm ra từ thảo mộc, để diệt sâu bọ theo cách thuận tự nhiên.
Ông Nguyễn Văn Hùng, xã Anh Sơn Đông - một nông dân sản xuất rau an toàn ở Nghệ An, kể: “Trước đây mỗi vụ ông phải mua thuốc hóa học liên tục. “Phun thì nhanh, nhưng người mệt, đất cũng mệt. Cây được vài vụ là xuống sức. Từ khi được cán bộ khuyến nông hướng dẫn, ông chuyển sang tự chế thuốc trừ sâu sinh học bằng cách giã nhuyễn tỏi, ớt, gừng, ngâm rượu trắng hoặc dấm trong khoảng nửa tháng rồi pha loãng để phun. Sâu rệp giảm chậm hơn thuốc hóa học, nhưng cây khỏe dần, đất không còn mùi hóa chất nồng nặc”.
Cách làm này không còn đơn lẻ, nhiều hộ dân đã áp dụng mô hình tự chế thuốc thảo mộc kết hợp biện pháp sinh học, vừa giảm chi phí, vừa bảo đảm an toàn cho người sản xuất và người tiêu dùng. Thuốc thảo mộc không “diệt sạch” sâu bọ trong một lần phun, nhưng lại giúp giữ cân bằng sinh thái đồng ruộng, hạn chế sâu bệnh bùng phát trở lại.
Đặc biệt, một số người trẻ như Nguyễn Thị Lê Na ở xã Minh Hợp, tỉnh Nghệ An đã kết hợp thuốc thảo mộc với các biện pháp sinh học khác: trồng cây dẫn dụ để giảm mật độ sâu bệnh, xen canh các loại cây giúp giãn sâu hại và sử dụng bẫy sinh học. Nhờ vậy, vườn cam sinh thái của chị Na không chỉ giảm sâu bệnh, mà còn cho quả ngọt, sạch - trở thành điểm đến tham quan học hỏi mô hình sản xuất hữu cơ.
Các mô hình “nói không với hóa chất trừ sâu” không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường mà còn tạo ra nông sản sạch, có khả năng truy xuất và đáp ứng nhu cầu thị trường. Đặc biệt, việc tận dụng nguyên liệu sẵn có như tỏi, ớt, gừng giúp nông dân giảm đáng kể chi phí đầu vào, không phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc bảo vệ thực vật thương mại.
Từ những can thuốc thảo mộc tự chế, một thay đổi đang âm thầm diễn ra trên ruộng đồng Bắc Trung Bộ. Không ồn ào nhưng đủ để thấy một hướng đi khác: diệt sâu bọ mà không tàn phá đất, bảo vệ mùa màng mà không đánh đổi sức khỏe con người. Chậm, nhưng bền - con đường mà nhiều nông dân đang kiên trì lựa chọn.
