Tác giả khối vuông ma thuật.
Kiến trúc và cơ học
Từ năm 1974, "khối vuông ma thuật" được làm bằng cách gắn các mảnh nhựa rời với các khe có thể trượt trên nhau, nên giá thành khá rẻ. Ðược cấp bằng sáng chế số HU170062 của Hung-ga-ri vào năm 1975, lô hàng "khối vuông ma thuật" đầu tiên được sản xuất năm 1977 và cho đến giữa năm 1980 chỉ được phép bán ở trong nước, sau đó mới chính thức xuất ngoại và mang tên người sáng chế ra mình: "Khối Ru-bíc".
Éc-nô Ru-bíc sinh ngày 13-7-1944 tại thủ đô Bu-đa-pét (Hung-ga-ri) trong một gia đình trí thức, cha làm kỹ sư máy bay và mẹ là nhà thơ. Tốt nghiệp Ðại học Kỹ thuật Bu-đa-pét năm 1967, chàng kỹ sư xây dựng tiếp tục nghiên cứu cao học về điêu khắc và kiến trúc nội thất. Trong dăm năm hành nghề kiến trúc (1971-1975), nhà sáng chế tương lai đã có chỗ đứng trên bục giảng nên chuyển hẳn sang dạy tại Học viện Nghệ thuật ứng dụng Bu-đa-pét.
Ðảm nhận chuyên đề toán học Lý thuyết nhóm, lâu nay E.Ru-bíc đã nung nấu khát vọng làm một giáo cụ trực quan để giúp sinh viên dễ dàng lĩnh hội kiến thức về không gian - lĩnh vực tối quan trọng đối với kiến trúc sư. Ít lâu sau, vị giảng viên 30 tuổi đã cho ra đời một mô hình bằng gỗ: đó là một khối vuông kích thước 3x3x3 tập hợp bởi 54 khối vuông nhỏ tự xoay quanh ba trục bên trong. Ðể dễ nhận biết quá trình xoay chuyển các khối vuông nhỏ, E. Ru-bíc sơn phủ các bề mặt sáu màu khác nhau: trắng, đỏ, vàng, cam, xanh lục và xanh dương. Khối vuông này là cả một ma trận trong lòng bàn tay, bắt đầu từ việc đảo trộn vị trí các ô vuông ở mỗi mặt - tức là các màu sắc xen kẽ nhau - và chỉ kết thúc khi mỗi mặt của khối lớn là một màu đồng nhất. Hóa ra, khi đã thực hiện một động tác xoay, muốn trả lại trạng thái ban đầu cho khối vuông sáu màu là việc không đơn giản, bản thân E.Ru-bíc cùng các sinh viên của mình phải vặn, phải xoay mất gần một tháng trời!
Chiếm lĩnh hành tinh
Tháng 9-1979, E. Ru-bíc mới ký hợp đồng để mang "khối vuông ma thuật" đến với các nước phương Tây và ngay đầu năm 1980, đồ chơi này ra mắt ở Luân-đôn, Pa-ri, Nuy-ren-béc, Niu Oóc, và lô hàng đầu tiên được xuất khẩu từ Hung-ga-ri vào tháng 5-1980. Sáng tạo của Ru-bíc ngay lập tức nhận được sự công nhận quốc tế và tác giả của nó được danh nổi như cồn: khối vuông sáu màu có mặt ở hầu hết các ngõ ngách trên thế giới, thậm chí có những nhà hàng còn trang bị sẵn mỗi bàn một khối Ru-bíc để thực khách tiêu khiển, khỏi nóng ruột khi ngồi chờ.
Giới toán học bắt đầu nghiên cứu khối Ru-bíc, xuất hiện những giải thuật - từ cực kỳ phức tạp đến tương đối giản đơn - cho trò chơi này. Trên mạng in-tơ-nét mở "Trung tâm giải thuật Ru-bíc" là diễn đàn bàn luận về các cách giải và bảo dưỡng những khối Ru-bíc - một sản phẩm cơ học cần được bôi trơn đầy đủ. Lại có hẳn một cuốn sách giáo khoa hướng dẫn chơi khối Ru-bíc dành cho những người mới nhập cuộc. Có thể nói, khối Ru-bíc là một trong những loại đồ chơi bán chạy nhất thế giới. Tính sơ sơ cho đến năm 2009, đã có khoảng 350 triệu khối Ru-bíc được tiêu thụ - và nếu đem số đồ chơi đã bán ra xếp thành một hàng thì đủ để nối cực này đến cực kia của trái đất chúng ta. Theo dự tính, chỉ còn một thời gian ngắn nữa, lượng đồ chơi Ru-bíc bán được sẽ đạt tới con số nửa tỷ.
Không ngừng đua tài
Ðã có rất nhiều cuộc thi được tổ chức để tìm ra người có thể giải thuật Ru-bíc nhanh nhất. Cuộc thi vô địch thế giới về xoay Ru-bíc lần đầu tiên được tổ chức tại Bu-đa-pét vào tháng 6-1982, lúc đó ma trận Ru-bíc còn được giải hoàn toàn bằng bộ óc con người, chiến thắng đã thuộc về một người Mỹ gốc Việt: Minh Thái, 16 tuổi, học sinh trung học ở Lốt An-giơ-lét. Cuộc thi đó diễn ra trong ba vòng và cả ba vòng, anh đều về nhất với thành tích siêu việt 22,95 giây. Sau này, thuật toán đầu tiên để giải khối Ru-bíc mang tên "phương cách Oóc-tê-ga" là dựa trên cách giải của Minh Thái. Trong cuộc thi thế giới đầu tiên ấy còn có một người gốc Việt nữa là Ðức Trịnh, 14 tuổi, vô địch Ca-na-đa - anh cũng là tác giả của một cuốn sách nổi tiếng, hướng dẫn chơi trò Ru-bíc.
Nhà sáng chế khiêm cung
Người sáng tạo ra khối Ru-bíc đã thay đổi hẳn số phận kể từ khi sản phẩm của mình thịnh hành. Ðầu thập niên 1980, ông trở thành biên tập viên của tạp chí chuyên về trò chơi xếp hình thông minh... Và trò chơi (... Es játék), sau đó làm người lao động tự do và năm 1983 đứng ra thành lập Stu-đi-ô Ru-bíc chuyên thiết kế nội thất và trò chơi thông minh. Năm 1990, sau ba năm trở thành giáo sư với nhiệm kỳ đầy đủ, ông sáng lập và trực tiếp làm chủ tịch của Học viện Kỹ thuật Hung-ga-ry cho đến năm 1996 và tại đó, ông đã thành lập Liên đoàn Ru-bíc thế giới để hỗ trợ những kỹ sư trẻ tài năng trong sáng chế và thiết kế công nghiệp.
Sau thành công vang dội của khối vuông Ru-bíc, nhà sáng chế tiếp tục cho ra đời những phiên bản khác: thứ bốn mặt, thứ tám mặt, thứ 12 mặt, thứ 20 mặt, thứ nhiều chiều... với những hình thù mới: cầu mây, Kim Tự tháp, viên kim cương, con rắn, tổ ong... Tuy nhiên, những khối Ru-bíc sinh sau không được hâm mộ như bậc tiền bối của chúng - khối vuông Ru-bíc. Hiện nay ông chủ yếu làm việc về phát triển trò chơi điện tử và các chủ đề kiến trúc, đồng thời vẫn đứng đầu Stu-đi-ô Ru-bíc.
Éc-nô Ru-bíc đã được tặng những giải thưởng cao quý của Hung-ga-ry: giải thưởng Nhà nước (1983), giải Ðê-nít Ga-bo (1995) và giải Kô-sút (2007). Là một người hướng nội và thích ẩn dật, ông ít liên lạc với bên ngoài và thường từ chối tham dự các sự kiện suy tôn sáng tạo của mình. Tuy nhiên, ngày 26-4-2014, nhà sáng chế ẩn dật đã đến Niu Giéc-xy (Mỹ) tham dự cuộc thi kỷ niệm tròn 40 năm khai sinh đứa con tinh thần của mình.
