Một cánh én chưa đủ làm nên mùa xuân
Từ tháng 7-2015, chính sách miễn visa cho công dân các nước Tây Âu (theo Nghị quyết số 46/NQ-CP) chính thức có hiệu lực. Sau 11 tháng thực hiện, số lượng khách chọn điểm đến Việt Nam từ năm quốc gia kể trên đã đạt hơn 681 nghìn lượt, tăng hơn 15% (so với 592 nghìn lượt) của 11 tháng cùng kỳ. Riêng năm tháng đầu năm 2016, con số này đạt gần 342 nghìn lượt, tăng 20,10% (so với gần 285 nghìn lượt) cùng kỳ năm 2015. Cụ thể, khách từ thị trường Italia tăng 30,1%; Anh tăng 24,4%; Tây Ban Nha tăng 22,4%; Đức tăng 17,6% và Pháp tăng 13%.
Nếu không tính số lượng khách từ Trung Quốc (tăng hơn 44%) và Hàn Quốc (tăng hơn 31%) với những đặc thù riêng, tốc độ tăng trưởng trung bình của tổng các thị trường còn lại, tính riêng năm tháng đầu năm chỉ đạt 12,83%. Đặt bên cạnh con số hơn 20% kể trên, sẽ thấy với những thị trường xa xôi, luôn được đánh giá chất lượng cao như Tây Âu, mức tăng trưởng đó là rất khả quan (so với mức tăng trung bình 5,35% của giai đoạn 2010 - 2014). Với lượng khách du lịch tăng thêm có mức chi tiêu trung bình khá cao (1.316USD/khách) này, ước tính lợi ích kinh tế (trực tiếp, gián tiếp và lan tỏa) đạt tới con số hơn 170 triệu USD.
Những số liệu tích cực nêu trên là kết quả của những chính sách hỗ trợ kịp thời đối với ngành du lịch của Chính phủ, dù việc miễn visa này chỉ gói gọn trong thời hạn ngắn ngủi một năm, chưa thật sự thuận lợi cho các kế hoạch kinh doanh dài hạn và sẽ hết hiệu lực vào ngày 30-6 tới.
Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới WEF-2015, chỉ số cạnh tranh về Du lịch và lữ hành của Việt Nam hiện đứng thứ 75/141 quốc gia. Được đánh giá khá cao đối với chỉ số tài nguyên thiên nhiên (hạng 40), tài nguyên văn hóa (hạng 33) và sức cạnh tranh về giá (hạng 22) nhưng về mức độ mở cửa với quốc tế, chúng ta chỉ đứng thứ 89, trong đó «yêu cầu về visa» ở vị trí rất thấp, 119/141. Việt Nam đứng sau hầu hết các quốc gia ASEAN ở hai chỉ số cuối cùng và chỉ nhỉnh hơn duy nhất Myanmar (hạng 120 và 132).
Chỉ số xếp hạng nêu trên thể hiện đúng thực tế hiện nay trong chính sách về thị thực nhập cảnh của chúng ta, khi số lượng các nước được miễn visa rất hạn chế (22 quốc gia, trong đó đã có tới chín nước ASEAN). Việc cấp visa tại cửa khẩu thực chất mới chỉ dừng lại ở việc du khách nhận thị thực tại đây nhưng vẫn phải làm thủ tục từ trước. Thời gian lưu trú rất ngắn, không quá 15 ngày và chưa áp dụng thị thực điện tử (E-Visa).
Nếu không cải thiện được chỉ số về yêu cầu thị thực nhập cảnh thì năng lực cạnh tranh ngành du lịch Việt Nam khó có thể được nâng cao so với các nước trong khu vực.
Càng chậm càng thiệt
Tại Phiên họp Nhóm công tác du lịch Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 48 mới đây, Cơ quan Hỗ trợ đề xuất chính sách APEC (PSU) đã trình bày nghiên cứu về tác động của các giải pháp đến thu hút khách du lịch quốc tế. Kết quả nghiên cứu cho thấy, thị thực nhập cảnh có tác động lớn nhất đến sức hút của điểm đến du lịch. Việc áp dụng thị thực nhập cảnh có thể khiến số lượng khách du lịch từ thị trường nguồn giảm đáng kể. Vì vậy, chính sách thị thực càng đơn giản, khả năng thu hút khách du lịch càng cao. Theo nghiên cứu của Tổ chức Du lịch thế giới thuộc Liên Hợp quốc (UNWTO) và Hội đồng Du lịch và Lữ hành thế giới (WTTC) năm 2014, các biện pháp đơn giản hóa thị thực nhập cảnh có thể giúp Việt Nam tăng thêm số lượng khách du lịch quốc tế trong khoảng 8,2% đến 17,8% so với mức tăng trưởng cơ sở dựa trên thời điểm nghiên cứu.
Vịnh Hạ Long là điểm đến đặc biệt thu hút du khách từ năm nước Tây Âu.
Nếu không cải thiện được chỉ số về yêu cầu thị thực nhập cảnh thì năng lực cạnh tranh ngành du lịch Việt Nam khó có thể được nâng cao so với các nước trong khu vực. Chúng ta có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu từ Indonesia, nước xếp ngay trên Việt Nam về số lượng khách du lịch quốc tế (10,41 triệu lượt năm 2015). Để đạt mục tiêu đón 20 triệu lượt khách du lịch quốc tế vào năm 2019, từ đầu tháng 3-2016, nước này đã bổ sung danh sách miễn visa cho công dân 79 quốc gia (sau khi mở rộng từ 15 lên 90 trong năm 2015), nâng tổng số quốc gia và vùng lãnh thổ có công dân được miễn thị thực lên tới 169. Con số 22 tương ứng, với Việt Nam, xem ra quá nhỏ bé. Đặc biệt, đối với các thị trường xa như châu Âu, Bắc Mỹ, khách thường đi du lịch kết hợp nhiều điểm đến quốc gia. Nếu không đơn giản hóa thủ tục nhập cảnh, du lịch Việt Nam rất khó có thể kết nối với các điểm đến trong khu vực, hạn chế khả năng hội nhập kinh tế quốc tế. Ông Nguyễn Văn Tuấn, Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch cũng đã từng xác nhận trong buổi làm việc với các doanh nghiệp du lịch: “cản trở lớn nhất của ngành du lịch hiện nay là thị thực nhập cảnh”. Nếu không nhanh chóng tháo gỡ rào cản này, Việt Nam rất dễ rơi vào tình cảnh “trâu chậm uống nước đục” và để mất lượng khách quốc tế tiềm năng vào tay các điểm đến lân cận, đang cạnh tranh trực tiếp với chúng ta như Thái-lan, Indonesia, Singapore...
Chính vì thế, cuối tháng tư vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có văn bản trình Chính phủ phê duyệt gia hạn thời gian miễn visa cho công dân năm nước Tây Âu kể trên lên 5 năm, tăng thời gian lưu trú từ 15 lên 30 ngày để phù hợp với thói quen và nhu cầu du lịch của họ. Việc miễn visa đơn phương cho công dân 13 quốc gia đến Việt Nam du lịch theo tour trọn gói do các công ty lữ hành quốc tế được phép hoạt động tại nước ta tổ chức; mở rộng diện miễn visa đơn phương cho công dân thuộc một số thị trường du lịch trọng điểm của Việt Nam; áp dụng cấp visa ngay tại cửa khẩu và đưa vào triển khai cấp thị thực điện tử cũng đã được Bộ đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét.
Những thông tin tốt lành kể trên đang được các đơn vị lữ hành đón nhận đầy hồ hởi. “Miễn visa là việc chúng tôi luôn mong chờ. Đây là cơ sở để chúng ta kích cầu thị trường di lịch quốc tế. Có thể mất một khoản thu nhỏ nhưng bù lại, chúng ta sẽ nhận được giá trị gia tăng lớn hơn, thông qua các hoạt động chi tiêu, mua sắm của du khách” - ông Nguyễn Hồng Đài, Tổng Giám đốc Công ty lữ hành APT Travel chia sẻ với báo giới. Bà Trần Thị Việt Hương, Giám đốc Tiếp thị của Viettravel lạc quan cho biết: “nếu đề xuất của Bộ thành hiện thực sẽ tạo động lực cho các doanh nghiệp du lịch phát triển mạnh hơn trong tương lai”.
Theo Báo cáo về “mức độ mở cửa liên quan đến thị thực nhập cảnh” năm 2015 của Tổ chức Du lịch thế giới thuộc Liên hợp quốc (UNWTO), tỷ lệ du khách quốc tế cần visa vào điểm đến quy mô toàn thế giới đã giảm (từ 77% năm 2008 xuống còn 61% năm 2015). Với khu vực châu Á và Thái Bình Dương, năm 2015, khoảng 20% dân số toàn cầu không cần thị thực, 23% có thể được cấp thị thực tại cửa khẩu, 11% có thể được cấp thị thực điện tử (E-visa). Như vậy, xu hướng đơn giản hóa thủ tục nhập cảnh là rõ ràng.
Theo thông tin từ cơ quan ngoại giao các nước, những điểm đến cạnh tranh với du lịch Việt Nam hiện đều có chính sách thị thực nhập cảnh rất thông thoáng, Thái-lan miễn thị thực cho công dân 61 nước và vùng lãnh thổ. Con số này, với Malaysia 155 nước, Singapore là 158 nước, Indonesia là 169 nước và vùng lãnh thổ. Ngoài ra, các nước đều có chính sách cấp thị thực tại cửa khẩu và thị thực điện tử (E-Visa) rất thuận lợi.
